Nhà thơ “tự sự” với vợ về nghề báo

Em bảo: - anh chuyên nghề nhà báo

Sao suốt ngày bài viết mãi chưa ra

Ngồi vào bàn chau mày như sắp đẻ?

- Dạ thưa em, anh đâu phải đàn bà

Em lại trách: Sao chọn nghề viết lách!

Thì em xem cũng chưa thật là nghề

Viết đã khó mà lách thì đâu dễ

Hứng lên rồi còn bia bọt cà phê …

Em cãi lý: - anh còn làm thơ nữa

Không bán đi sao in sách để dành

- Thì biết vậy thơ anh kém cỏi

Có hay là thơ thẩn dạo quanh …

Câu thơ say, chưa thức tỉnh nổi mình

Câu thơ tỉnh, họa chăng là nước Thánh

Nghề anh chọn nơi dòng đời xiết mạnh

Làm thân cò lặn lội với bờ sông …

Nhưng mà thôi chuyện tếu thế là vừa

Đời vẫn đẹp - Ngoài kia đường phố sáng

Ngủ đi em ngày mai còn mở quán

Kiếm thêm đồng “nhuận bút” ở nơi đây

21-6-1991

Duy Thảo

Lời bình:

Nhà thơ Duy Thảo là một nhà báo, và nghề chính của ông cũng là “Nghề riêng” nhưng có lần ông đã tự thú: “Thấy ngàn việc mong nhìn ra một việc - nghe trăm lời muốn chọn được một câu - Viết mười dòng cố tìm ra một chữ - Chút nghề riêng làm bao kẻ bạc đầu”. Nghề riêng, nghề báo ấy là một công việc khó khăn đòi hỏi ngoài bản lĩnh, sự trung thực và trí tuệ còn là sự tâm huyết mê say và cao hơn cả một tấm lòng. Viết về nghề riêng của mình ông chọn cách chuyện vui với vợ về nghề báo. Với lối tự trào nhưng cũng khá “gan ruột” mộc mạc chân tình sẻ chia. Đó là một cách đi hồn hậu của tứ thơ để tải bao cung bậc nỗi niềm khó nói. Và chuyện vui, chuyện tếu với vợ chính là độc thoại tự vấn với chính mình những tâm tình nhân Ngày nhà báo như thời điểm ông viết bài thơ này trong hoàn cảnh chung của đất nước còn nhiều khó khăn vất vả. Mỗi người đang phải “tự cứu lấy chính mình trước khi trời cứu” như lời Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh nói với văn nghệ sĩ báo chí trong cuộc gặp gỡ năm 1986 của thời kỳ bắt đầu đổi mới.

Câu chuyện vui với người vợ về nghề báo mà tác phẩm là “Đứa con” đâu phải cứ “chín tháng mười ngày” là hoàn thiện được theo quy luật của tạo hóa mà phải trải qua bao “lao tâm khổ tứ” : “Em bảo: Anh chuyên nghề nhà báo – Sao suốt ngày bài viết mãi chưa ra,- Ngồi vào bàn chau mày như sắp đẻ-? Dạ thưa em - anh đâu phải đàn bà”. Tôi rất thích sự khiêm nhường có chút tự trào hóm hỉnh rất chủ động câu trả lời với vợ, ở đó cũng thể hiện cốt cách bản lĩnh mà rất cởi mở chân tình. Tứ thơ chính là sự vận động của câu chuyện đẩy lên một tình huống khác: “ Em lại trách: “Sao chọn nghề viết lách – Thì em xem cũng chưa thật là nghề - Viết đã khó mà lách thì đâu dễ - Hứng lên rồi còn bia bọt cà phê “… Ai đã trong nghề báo hẳn sẽ đồng cảm với cảnh ngộ đặc trưng của nghề nghiệp này. Viết và lách, lách đây có thể là lách những vấn đề gay cấn, cũng có thể là lách qua “Cửa biên tập” để dễ đi bài. Nhưng trong hoàn cảnh này tác giả đã tự trào như là một thái độ sống minh bạch để không bẻ cong ngòi bút như một lối phản biện của tâm trạng. Ông nói về một vài cảnh sinh hoạt vui vẻ gợi hứng của nghề báo thật nhẹ nhõm để tự nâng mình lên, nghề mình lên – Một cái nghề sang trọng được cộng đồng xã hội tin cậy. Cái hay của bài thơ là những chuyển gam cung bậc từ thấp lên cao ,đối thoại từ “em bảo” qua “em lại trách” và đến “em cãi lý”: “Em cãi lý: anh còn làm thơ nữa – Không bán đi sao in sách để dành? Thì biết vậy thơ anh kém cỏi – Có hay là thơ thẩn dạo quanh”. Rõ ràng đây là một chân dung nhà báo làm thơ rất đặc trưng vì ai đã dính đến nghề viết lại không có lúc dâng trào những nỗi niềm mà chỉ có thơ mới nói hết. Huống gì đây là một nhà báo - nhà thơ thực thụ “In sách ra để dành” chủ yếu tặng bè bạn. Từ một chân dung cụ thể ta hình dung ra được với bao người. Điều này đã vượt lên cả cái khung định hình của “câu chuyện vui” mà đây là “câu chuyện của tấm lòng người làm báo” khi ông đối diện với một sự thật, một sự tự vấn bộc bạch và cảm động. Cảm động bởi ở giọng điệu chân tình rạch ròi: “Câu thơ say chưa thức tỉnh nổi mình – Câu thơ tỉnh họa chăng là nước thánh” ông không nói thơ hay, thơ dở mà đẩy lên cao hơn thành thân phận “thơ say” và “thơ tỉnh” – Một sự nhận thức sâu sắc với trực cảm mạnh, cá tính mạnh. Và chính điều đó để tôn vinh là bệ phóng cho cái nghề riêng, nghề báo của mình: “Nghề anh chọn nơi vòng đời xiết mạnh – Làm thân cò lặn lội ở bờ sông”. Một sự tự thú thật đàng hoàng đầy bản lĩnh có cả sự khiêm nhường biết mình, biết nghề, biết người. Cứ ngỡ như câu chuyện dâng lên cao trào với sự tranh luận không khéo sẽ gay gắt khi chạm đến cõi lòng dễ bị “tổn thương” nhạy cảm của một người làm báo thì tự nhiên tứ thơ chùng lại võng xuống nốt trầm thông cảm, đằm thắm rất yêu thương, trách nhiệm và rất nhân văn, làm bừng sáng cả bài thơ. Đó là khi ông nhận ra: “Đời vẫn đẹp – Ngoài kia đường phố sáng” khi ông khuyên vợ, : “Ngủ đi em ngày mai còn mở quán – Kiếm thêm đồng nhuận bút ở nơi đây”. Đó là khoản “nhuận bút” thật ý nghĩa biết bao của tình đời, tình người vượt lên cuộc sống khó khăn để giữ vững lương tâm và danh dự của nghề làm báo ….

Hà Tĩnh, ngày 14 tháng 6 năm 2018

Ngọc Phú