Nhạc sĩ Nguyễn Cường: Giải thưởng Hồ Chí Minh là danh giá, đừng để gia đình nghệ sĩ phải đi đòi

Nhạc sĩ Nguyễn Cường. Ảnh: TL

Thay vì làm đơn "xin", Hội đồng hãy tự bình xét và trao tặng

Nhạc sĩ Nguyễn Cường cho biết, những ngày qua, ông nhận được rất nhiều câu hỏi của các phóng viên về giải thưởng Hồ Chí Minh, giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật 2016, vì bản thân ông từng là thành viên Hội đồng nghệ thuật cấp Bộ. Nhưng ông nhấn mạnh rằng, chỉ bây giờ mới chịu lên tiếng và chỉ trả lời riêng cho báo Gia đình&Xã hội.

Khác với các ý kiến đang đề xuất chỉnh sửa quy trình xét tặng giải thưởng, nhất là tiêu chí phải có giải thưởng mới được xét, giải nhạc sĩ Nguyễn Cường lại cho rằng: Nếu không có giải thưởng thì căn cứ vào cái gì để xét? Và ngay cả khi không căn cứ vào cách tính định lượng ấy thì vẫn sẽ nảy sinh vấn đề trong quá trình xét tặng. "Đến giải Nobel hay Oscar còn gây tranh cãi nữa cơ mà"- tác giả "Hò biển" ví von.

Tuy nhiên, nhạc sĩ Nguyễn Cường cũng thừa nhận rằng, việc căn cứ vào giải thưởng là 1 trong 3 tiêu chí quan trọng là chưa đánh giá chính xác tài năng của người nghệ sĩ. Bởi trên thực tế, nhạc sĩ Nguyễn Cường biết có nhiều tên tuổi vô cùng lớn nhưng họ không thích tham gia dự thi. Chẳng hạn như nhạc sĩ Đàm Linh là bậc thầy của những người thầy của nền khí nhạc Việt Nam nhưng vì không tham gia các cuộc thi nên ông chỉ được trao danh hiệu rất khiêm tốn với tài năng của ông là Giải thưởng Nhà nước. Đôi khi trong sáng tác, sự lan tỏa còn quan trọng hơn rất nhiều sự "định lượng" là số lượng giải thưởng. Nếu cứ trao giải như cách thức hiện nay thì dù có chỉnh sửa quy trình thì bất cập vẫn xảy ra. Cái cốt lõi hơn cả là hãy thay đổi từ cách "xin" sang "trao". Nghĩa là, thay vì các nghệ sĩ phải làm đơn để "xin xét tặng" thì Hội đồng ( bao gồm những người có đủ uỷ tín ,và phải đuợc công khai danh sách ) sẽ là người đứng ra đề cử và bình xét các gương mặt xứng đáng và trao tặng, tương tự như cách thức của giải Nobel vậy".

Khi được hỏi "với giải thưởng Hồ Chí Minh, có nên đánh giá cả sự nghiệp của tác giả đó thay vì chỉ dựa vào cụm tác phẩm? Và nếu dựa vào chiều dài sáng tác của nghệ sĩ thì có làm khó cho thành viên hội đồng", nhạc sĩ Nguyễn Cường khẳng định: "Không có gì là khó cả. Nếu ai nói khó thì có nghĩa là bản thân họ đang bị "lòi" sự thiếu hiểu biết mà thôi. Người có tầm thì sẽ bao quát được hết lĩnh vực mà mình đang xét, đồng thời đánh giá chính xác được sự đóng góp và sức lan tỏa của người nghệ sĩ đang được xét tặng".

Bộ VH, TT&DL cũng "đau đầu" với giải thưởng

Ông Phùng Huy Cẩn - Vụ trưởng Vụ Thi đua khen thưởng (Bộ VH, TT&DL) cho biết, mỗi khi đến kỳ xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật là bản thân ông luôn căng thẳng và áp lực. Ông Cẩn nói: "Quy định là như vậy, trong chức năng của mình, Bộ trước hết phải căn cứ vào những tiêu chí đã có. Nếu không sẽ bị coi là trái quy định. Rồi những người khác sẽ thắc mắc là tại sao người này không có giải thưởng mà được trao, còn tôi có sao không được? Định lượng cụ thể như vậy mà còn bị cho là thiếu khách quan nữa là... Nếu không căn cứ vào giải thưởng thì biết lấy gì để xét? Tất nhiên, những tác giả vì điều kiện chiến tranh nên không có cơ hội tham gia thì sẽ có thiệt thòi, nhưng ở góc độ quản lý nhà nước, chúng tôi không thể dựa vào cảm tính. Bản thân tôi biết quá rõ nhà thơ Xuân Quỳnh có sức ảnh hưởng thế nào, vì tôi học Tổng hợp Văn ra đây chứ đâu? Nhưng chẳng lẽ lại dựa vào Google để đánh giá? Cho nên phải thấy được cái khó của cơ quan quản lý. Và cùng với đó, Bộ cũng đã có tờ trình lên Thủ tướng, Chủ tịch nước đề xuất trường hợp đặc biệt là nhà thơ Xuân Quỳnh và nhà thơ Thu Bồn từ trước đó, chứ không phải đợi đến khi có dư luận, báo chí chúng tôi mới vào cuộc".

Xung quanh những thắc mắc của gia đình nhạc sĩ Thuận Yến, NSND Đinh Ngọc Liên, mới đây, Văn phòng Chủ tịch nước có văn bản gửi Ban Thi đua khen thưởng Trung ương, Bộ VH, TT&DL thông báo ý kiến của Chủ tịch nước về các kiến nghị liên quan đến việc xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2016. Văn bản thông báo có đoạn: "Nhận thấy việc lấy tiêu chí đạt giải thưởng tại các cuộc thi, liên hoan, triển lãm… làm tiêu chuẩn chung cho tất cả tác phẩm được hình thành qua các giai đoạn cách mạng khác nhau, có bối cảnh lịch sử khác nhau, từ kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ trước đây đến thời kỳ đổi mới hiện nay là chưa thật phù hợp với thực tế". Vì vậy, Chủ tịch nước đề nghị Ban Thi đua khen thưởng Trung ương và Bộ VH, TT&DL khẩn trương tham mưu, đề xuất với cấp có thẩm quyền để giải quyết vấn đề này.

Ngày 2/3, trao đổi với Báo Gia đình & Xã hội, Bộ trưởng Bộ VH, TT&DL Nguyễn Ngọc Thiện cho biết, Bộ đang gấp rút thực hiện và sẽ sớm có văn bản báo cáo lên Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ. Ông Phùng Huy Cẩn cũng nói rằng, với các tác giả không có trong danh sách chính thức trước đó, nếu được "bổ sung" thì dù không kịp thời điểm trao vào ngày 11/3 tới thì Bộ sẽ trao vào dịp khác.

Minh Nhật