Nhạc sĩ Nguyễn Cường: Với 3 ca khúc về Điện Biên, Đỗ Nhuận xứng đáng là thiên tài âm nhạc

| Giải trí

GiadinhNet - Lâu nay, người trong nghề rất hiếm khi khen nhau, nhưng với nhạc sĩ Nguyễn Cường, ông luôn tâm niệm rằng: “Người có tài là người nhìn ra cái tài của người khác. Người có đức là người biết dùng cái tài của người khác”. Và cái tên được ông coi là thiên tài âm nhạc số 1 của Việt Nam chính là cố nhạc sĩ Đỗ Nhuận.

Nhạc sĩ Nguyễn Cường: Với 3 ca khúc về Điện Biên, Đỗ Nhuận xứng đáng là thiên tài âm nhạc 1

Nhạc sĩ Đỗ Nhuận Ảnh: tư liệu


Giải phóng Điện Biên- pho sử thi bằng âm nhạc

Trong sự nghiệp sáng tác của nhạc sĩ Đỗ Nhuận, ông là một trong số hiếm hoi những nhạc sĩ để lại rất nhiều ca khúc nổi tiếng. Ngoài chùm 3 ca khúc về Điện Biên “Hành quân xa”, “Trên đồi Him Lam”, “Giải phóng Điện Biên” còn có “Ca ngợi Hồ Chủ tịch”, “Trông cây lại nhớ đến Người”, “Việt Nam quê hương tôi”, “Du kích sông Thao”… Không chỉ tài năng trong việc viết ca khúc, nhạc sĩ Đỗ Nhuận còn viết khí nhạc, viết ca kịch, cải lương, hát chèo, hát tuồng…

Nhạc sĩ Đỗ Nhuận tìm đến với âm nhạc từ khi ông chưa qua một trường lớp đào tạo nào. Nhưng qua cuốn hồi ký “Âm thanh cuộc đời”, có thể thấy ông đã học bằng nhiều cách khác nhau. “Những âm thanh mà tôi được tiếp cận là tiếng còi máy tơ, máy xi măng, còi tàu khi cập bến và rời cảng, những tiếng kèn đồng, tiếng trống ngũ liên mỗi khi làng có hội và tiếng hát xẩm của những người hành khất. Chính những âm thanh đời thường ấy đã thấm sâu vào tâm hồn, tạo cho tôi phong cách trong sáng tác”- nhạc sĩ Đỗ Nhuận tâm sự trong cuốn hồi ký...

Quê ông (Cẩm Bình, Hải Dương) vốn có truyền thống hát chèo nên ngay từ năm 14 tuổi, ông đã học âm nhạc dân tộc và biết chơi sáo trúc, tiêu, đàn nguyệt, đàn tứ, đàn bầu. Sau này, khi tiếp cận với âm nhạc thế giới, ông còn học đàn ghi ta, violon và ký âm pháp. Chính những âm thanh trong đời sống và âm nhạc dân tộc đã bồi đắp và làm nền tảng ra đời cho hàng loạt những sáng tác tầm cỡ của ông.

Trong kho tàng tác phẩm của nhạc sĩ Đỗ Nhuận, nhạc sĩ Nguyễn Cường cho rằng, chỉ nói riêng về chùm 3 ca khúc “Hành quân xa” (1953), “Trên đồi Him Lam” (1954), “Chiến thắng Điện Biên” (1954) cũng đủ để coi Đỗ Nhuận là cánh chim đầu đàn, là thiên tài âm nhạc của Việt Nam. Một bộ sử thi bằng âm nhạc của Chiến thắng Điện Biên Phủ. “Đặc biệt hơn cả là bài “Giải phóng Điện Biên”. Nếu như ở hai bài “Hành quân xa” và “Trên đồi Him Lam”, nhạc sĩ đã vận dụng nhạc dân tộc vùng đồng bằng thì với “Giải phóng Điện Biên”, nhạc sĩ đã đưa chất chèo vào một cách ngọt lịm, biến nó thành ngôn ngữ của riêng ông mà sau này, khi ngồi lại phân tích thì chúng tôi mới thấy sự tài tình của ông”- nhạc sĩ Nguyễn Cường nói.
 
Nhạc sĩ Nguyễn Cường: Với 3 ca khúc về Điện Biên, Đỗ Nhuận xứng đáng là thiên tài âm nhạc 2

NS Nguyễn Cường Ảnh T.H


Trong hồi ký của mình, nhạc sĩ Đỗ Nhuận cũng đã trăn trở về chất liệu sáng tác và ngôn ngữ thể hiện trong ca khúc này. “Hai bài trước tôi đã viết bằng ngôn ngữ đồng bằng, bài này phải khác, nghĩa là phải có chất nhạc của miền Tây Bắc vì bối cảnh trận chiến thắng này là trên đất Tây Bắc”. Đúng vào đêm 7/5/1954 trong căn nhà sàn đơn sơ của một gia đình nghèo đồng bào dân tộc Thái ở bản Mường Phăng, ông đã sáng tác một mạch ca khúc “Giải phóng Điện Biên”. Ngay sáng hôm sau, lời ca hào sảng đầy khí thế đã được truyền đi khắp các đơn vị toàn mặt trận: “Giải phóng Điện Biên bộ đội ta tiến quân trở về/Giữa mùa hoa nở miền Tây Bắc tưng bừng vui/Bản mường xưa nương lúa mới trồng/Kìa đàn em bé giữa đồng nắm tay xòe hoa/Dọc đường chiến thắng ta tiến về/Đoàn dân công tiền tuyến vẫy chào pháo binh vượt qua… Núi sông bừng lên/Đất nước nước ta sáng ngời cánh đồng Điện Biên”. Sức lan tỏa của ca khúc sau đó còn len lỏi vào từng gia đình, từng ngõ xóm và được “chế” thành nhiều lời khác nhau. Đó là biểu hiện chân thực của một ca khúc đã đi vào đời sống, sống cùng với đời sống nhân dân.
Lịch sử, hồn thiêng sông núi đã chọn

Sở dĩ đánh giá cao chùm tác phẩm của Đỗ Nhuận là hay nhất về trận Điện Biên, nhạc sĩ Nguyễn Cường phân tích: “Một các phẩm thành công phải có hai tiêu chuẩn: Đầu tiên là ý nghĩa xã hội, được nhiều người biết tới, có tác dụng với xã hội và được xã hội công nhận. Tiêu chuẩn thứ hai là sự đóng góp vào việc phát triển ngôn ngữ âm nhạc của đất nước. Có người gọi đó là tính nghệ thuật, tính đỉnh cao, tính bác học… Cá nhân tôi không thích gọi bằng những từ này vì nó hơi mơ hồ. Xét về 2 yếu tố kể trên thì ba tác phẩm về Điện Biên của Đỗ Nhuận phải nói là đỉnh cao. Ông viết rất dễ hiểu, được rất nhiều người biết nhưng lại rất chuẩn mực. Ngoài ra, nó còn là một động lực cho tinh thần yêu nước lúc bấy giờ nữa. Tôi cho là nó vượt thang điểm 10”.

Cũng theo nhạc sĩ của Tây Nguyên, một ca khúc nữa cũng là đỉnh cao âm nhạc là “Hò kéo pháo” của nhạc sĩ Hoàng Vân, làm nên “bộ tứ” bất hủ về Chiến thắng Điện Biên Phủ khi đó và kể cả đến bây giờ vẫn chưa có tác phẩm nào vượt qua. Nhiều năm tháng sau này, ông đã tự hỏi mình câu hỏi: “Cuộc giải phóng và thống nhất đất nước năm 1975 lớn như thế, vì sao không có tác phẩm nào sánh với các tác phẩm này?”. Và “Điều gì đã khiến nhạc sĩ Đỗ Nhuận, nhạc sĩ Hoàng Vân viết được những ca khúc bất hủ đó?. Nhưng càng sống, càng sáng tạo nghệ thuật, tôi càng nhận ra rằng, không bao giờ có thể phân tích được. Đấy là sự huyền bí của nghệ thuật. Đất nước, hồn thiêng sông núi, lịch sử đã chọn họ, đặt lên vai họ để làm điều đó. Lịch sử chọn Đỗ Nhuận, chọn Hoàng Vân cũng như chọn Nguyễn Đình Thi viết “Diệt phát xít”. Tôi là người làm sáng tác nên tôi rất hiểu điều đó, bởi vì có những lúc tôi viết mà không phải là mình viết, nó như từ đâu đó dội về. Rất huyền bí”.

Hôm nay, nhìn nhận lại những đóng góp của nhạc sĩ Đỗ Nhuận, nhạc sĩ Nguyễn Cường tâm sự đầy tiếc nuối: “Tại sao thế giới có được những thiên tài âm nhạc như Tchaikovsky mà chúng ta lại không? Vì sao nói đến Tchaikovsky thì ai cũng biết? Chúng ta không có nhiều tài năng như họ nhưng nếu chọn một cái tên trong lịch sử âm nhạc Việt Nam thì Đỗ Nhuận xứng đáng được vinh danh là người đứng đầu của nền âm nhạc nước nhà. Những giải thưởng lớn nhất mà ông nhận được trong sự nghiệp đồ sộ của mình mới chỉ là Huân chương Độc lập hạng Nhì, Giải thưởng Hồ Chí Minh. Đó là những giải thưởng lớn của đất nước mình, nhưng theo tôi như thế là chưa đủ. Cần phải có những tôn vinh lớn hơn, xứng đáng hơn. Bởi vì cho đến nay, sự đóng góp của Đỗ Nhuận chỉ được nói đến mỗi khi có sự kiện lịch sử. Giới trẻ ngày nay hầu như rất ít biết và cũng không quan tâm đến Đỗ Nhuận là ông nào. Đó là một sự lãng phí và rất đáng tiếc mà tôi nghĩ rằng cần phải nhìn nhận lại”.
 
Thanh Hà
baoin
Bình luận (0)
Ý kiến của bạn

Cùng chuyên mục

Gala Sao Mai 2026 tại Sầm Sơn: Các thế hệ nghệ sĩ cùng hội ngộ, tiếp sức cho thí sinh trước đêm Chung kết

Gala Sao Mai 2026 tại Sầm Sơn: Các thế hệ nghệ sĩ cùng hội ngộ, tiếp sức cho thí sinh trước đêm Chung kết

Giải trí -

GĐXH - Lần đầu tiên được tổ chức tại Thanh Hóa, Gala Sao Mai 2026 quy tụ 11 nghệ sĩ trưởng thành từ cuộc thi qua nhiều mùa giải cùng 16 thí sinh Vòng Chung kết. Không chỉ là đêm nhạc nhìn lại hành trình Sao Mai, chương trình còn tạo cơ hội để các thế hệ ca sĩ gặp gỡ và truyền kinh nghiệm cho những gương mặt trẻ.

Bạn cần đăng nhập để thực hiện chức năng này!

Bạn không thể gửi bình luận liên tục. Xin hãy đợi
60 giây nữa.