Nhọc nhằn nghề vớt sứa biển

Ngư dân xã Diễn Kim khai thác sứa trở về bến, nhập cho cơ sở chế biến. Ảnh: T.DŨNG

Ngứa quanh năm vì ngã vào luồng sứa

Theo anh Phạm Xuân Nghĩa, xóm Xuân Châu, xã Diễn Kim, huyện Diễn Châu, mùa khai thác sứa bắt đầu từ tháng Giêng cho đến hết tháng Tư Âm lịch. Vào khoảng thời gian này là mùa sứa sinh sản, nó kết thành từng mảng lớn trôi thành luồng trên biển nên thuận lợi cho ngư dân khai thác.

Anh Nghĩa bật mí: “Giờ “vàng” của đánh bắt sứa là khoảng nửa đêm trở về sáng. Đây là thời điểm sứa nổi trên mặt nước và trôi theo dòng. Khi đó, ngư dân chỉ việc định hướng di chuyển của sứa để thả lưới đón đầu và vớt lên thuyền”.

Những hôm được mùa, một bè mảng cũng đánh bắt được từ 500kg đến hơn 1 tấn sứa. Với giá sứa hiện nay 7.000 – 8.000 đồng/yến thì bình quân một bè mảng thu được từ 350.000 – 700.000 đồng/tấn.

Anh Nghĩa cũng chia sẻ rằng, dù nói đi đánh bắt sứa chỉ là vớt trên mặt nổi nhưng không làm nghề thì không ai biết cơ cực và nguy hiểm của nghề này. Hàng ngàn con thuyền đánh bắt trong đêm, nên lúc thả lưới rất dễ chồng lưới lên nhau.

Sứa tiết ra chất độc gây ngứa ngáy nổi mề đay rất khó chịu. Nếu lỡ sẩy chân ngã vào luồng sứa thì rất nguy hiểm, vì sứa phản xạ tiết độc gây ngứa. Nhất là khi sứa dính lưới buộc phải vớt bằng tay, không biết cách làm hoặc sơ suất để sứa tiết chất độc vào tay thì đó là nỗi kinh hoàng, khó chịu vô cùng.

Anh Nghĩa kể: “Anh Hà hàng xóm, năm ngoái ngã vào mảng sứa bị dị ứng nổi mẩn khắp người, toàn thân nóng ran, sốt cao phải đi viện nằm mất một tuần”.

Vác được sứa lên bờ cũng là cả một sự kỳ công, thân sứa trơn và mang theo cả nước biển nên rất nặng. Trung bình mỗi con sứa nặng khoảng 15-20 kg, có con to nặng đến hàng tạ, kéo được sứa lên thuyền rất vất vả. Nếu ai không đủ sức khỏe, da nhạy cảm dễ bị dị ứng thì không thể theo nghề đánh bắt sứa. Vất vả và nguy hiểm là vậy nhưng giá trị kinh tế từ đánh bắt sứa lại khá thấp.

“Thu nhập từ sứa cũng khá bấp bênh vì không phải năm nào cũng được mùa. Hơn nữa, dân đi đánh bắt sứa còn phải phụ thuộc vào các cơ sở chế biến, nếu họ thu mua ít hoặc không thu mua thì đành phải gác thuyền”, ông Phạm Bảy - một ngư dân ở xã Diễn Hải than thở.

Chưa kể lộc “vàng trắng” của biển không phải là vô tận. Theo nhiều ngư dân thì nguồn sứa hiện nay bị đánh bắt nhiều nên không còn dồi dào như trước, họ phải ra khơi xa mới đánh bắt được.

Ông Bảy chia sẻ: “Trước đây sứa nhiều lắm, hai cha con tôi có ngày bắt được 3- 4 tấn, bây giờ sứa hiếm, người đi bắt lại nhiều nên chỉ bắt được 5 tạ/ngày”. Cũng theo ông Bảy thì chỉ riêng xã ông đã có tới 200 chiếc thuyền mảng đi bắt sứa, cả huyện phải hơn 1.000 chiếc, chưa kể các thuyền, mảng của huyện khác.

Xuất khẩu cũng khó khăn

Sứa đã quay li tâm và cho vào ngâm tại cơ sở chế biến sứa Khánh Vinh.

Không chỉ ngư dân làm nghề bắt sứa thu nhập bấp bênh mà các cơ sở chế biến sứa cũng trong cảnh tương tự. Dù nghề chế biến, xuất khẩu sứa thu lãi lớn nhưng theo các chủ cơ sở chế biến cho biết: Việc chế biến còn phải phụ thuộc vào nguồn sứa đánh bắt của ngư dân.

Trong khi đó, thị trường chủ yếu xuất khẩu sang Trung Quốc, nếu đối tác ngừng thu mua, hoặc thu mua ít thì sứa sẽ rớt giá và bị tồn kho. Như vậy sẽ kéo theo nhiều hệ lụy, hàng nghìn lao động khai thác, chế biến sứa sẽ lao đao.

Hiện nay, huyện Diễn Châu có 7 cơ sở chế biến sứa. Những cơ sở này bao tiêu sản phẩm cho bà con ngư dân, trong đó có 3 cơ sở chế biến sứa có công suất hoạt động tới 300 tấn/ngày.

Ông Nguyễn Văn Khánh – chủ cơ sở chế biến sứa Khánh Vinh, đóng tại xã Diễn Kim cho biết: “Sau khi sơ chế phân loại, sứa được đưa vào máy quay li tâm cho hết nhớt và làm sứa cứng lại, thải hết tạp chất. Sau đó được đưa ra dây chuyền làm sạch. Không chỉ chế biến ở dạng thô mà cơ sở chúng tôi còn sản xuất sứa ăn liền với nhiều loại khác nhau được người tiêu dùng rất ưa chuộng.

Sứa đã qua chế biến có giá cao gấp nhiều lần so với sứa thô, giao động từ 40.000 – 45.000 đồng/kg. Từ đầu mùa tới nay, chúng tôi đã xuất bán được khoảng hơn 1.000 tấn sứa. Tạo việc làm thường xuyên cho hơn 30 lao động”.

Nghề khai thác, chế biến sứa đã xóa đói giảm nghèo và làm giàu cho hàng ngàn hộ gia đình vùng duyên hải Diễn Châu. Tuy nhiên, nhiều ngư dân vẫn lo lắng là với tốc độ khai thác sứa như hiện nay, liệu có biến thành tận diệt, khiến nguồn sứa cạn kiệt dần. Đây là một nỗi lo không phải không có lý khi hàng vạn con thuyền đang ồ ạt mở chiến dịch khai thác sứa như hiện nay.

Vấn đề tiếp theo đó là những dãy nhà xưởng chế biến sứa mọc dài trên bãi biển liệu có “nuốt” dần bờ biển, có đảm bảo môi trường và vệ sinh an toàn thực phẩm hay không?

Trao đổi về vấn đề này ông Lê Thế Hiếu –Trưởng phòng Nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Diễn Châu cho biết: “Các cơ sở chế biến sứa trên địa bàn đều ở xa khu dân cư. Trong quá trình cấp phép hoạt động, huyện đã yêu cầu các chủ xưởng cam kết chặt chẽ, tất cả các xưởng đều phải có hệ thống thu gom, xử lý nước thải, đảm bảo khi ra môi trường phải an toàn.

Hiện nay máy móc, dây chuyền sản xuất ở các cơ sở chế biến này đều áp dụng các công nghệ hiện đại, các quy trình chế biến đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, vừa bảo vệ môi trường, vừa đáp ứng tốt nhu cầu người tiêu dùng trong nước và xuất khẩu.

Tiến Dũng