Nỗ lực giảm tỉ lệ tử vong mẹ

Đây là một trong những mục tiêu được đề ra trong Chiến lược Dân số và Sức khỏe sinh sản Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020, cũng là Mục tiêu phát triển Thiên niên kỷ số 5 (MDG 5) nhằm cải thiện sức khỏe bà mẹ, trong đó phấn đấu giảm 3/4 tỷ lệ tử vong mẹ trong giai đoạn 1990 - 2015.

 

Truyền thông kiến thức làm mẹ an toàn, chăm sóc sức khỏe trẻ em cho phụ nữ vạn đò ở huyện Thạnh Phú, Bến Tre. Ảnh: Dương Ngọc

 

Về các nguyên nhân trực tiếp gây tử vong mẹ, các nghiên cứu trên còn cho thấy, băng huyết là nguyên nhân hàng đầu (34,7 – 43,4%), sản giật, tiền sản giật là (10,7 – 18,4%), nhiễm khuẩn (7,4 – 14,3%), phá thai không an toàn (5,7%), tắc mạch ối (4,1 – 4,9%), vỡ tử cung (1,6%). Đẻ non (nhẹ cân) là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong sơ sinh, chiếm 38,1% TVSS toàn quốc và 48,6% TVSS các tỉnh miền núi; ngạt sơ sinh chiếm tỉ lệ tương ứng là 17,5% và 24,9%, nhiễm khuẩn là 13,7% và 15,8% và dị tật bẩm sinh là 8,8% và 10,7%.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm trên thế giới có tới 10 triệu ca tai biến sản khoa và 358.000 trường hợp tử vong mẹ - tương đương 1.000 trường hợp tử vong mẹ xảy ra mỗi ngày.

 

TS Nguyễn Duy Khê - Vụ trưởng Vụ Sức khỏe bà mẹ, trẻ em (SKBMTE), Bộ Y tế cho biết: Ở Việt Nam, nhờ sự quan tâm chỉ đạo, đầu tư của Đảng và Nhà nước, với sự cố gắng của ngành Y tế, tình trạng SKBMTE đã ngày càng được cải thiện; các chỉ số về SKBMTE được các tổ chức quốc tế đánh giá là khá tốt so với các nước có mức thu nhập bình quân đầu người tương tự.

 

Tử vong mẹ và tử vong trẻ em ở Việt Nam đã giảm nhanh và giảm liên tục trong những năm gần đây. Tỉ số tử vong mẹ đã giảm 3 lần, từ mức 233/100.000 trẻ đẻ sống năm 1990 xuống còn 69/100.000 vào năm 2009. Tỉ suất tử vong trẻ em dưới 1 tuổi của Việt Nam đã giảm gần 2/3: Từ 44,4%o năm 1990 xuống còn 15,5%o năm 2011. Tỉ suất tử vong trẻ em dưới 5 tuổi giảm hơn một nửa, từ 58%o năm 1990 xuống còn 23,3%o năm 2011.

Theo tài liệu của WHO, các tổ chức Liên Hợp Quốc và Ngân hàng Thế giới công bố tháng 10/2010 thì tỉ số tử vong mẹ của Việt Nam đứng thứ 4/10 nước Đông Nam Á (sau Singapore, Malaysia và Thái Lan). Theo số liệu trên, năm 2008, tỉ số tử vong mẹ ở khu vực Đông Nam Á là 160/100.000 trẻ đẻ sống, của Việt Nam chỉ còn 54/100.000 trẻ đẻ sống (thấp hơn của so với số liệu của Tổng điều tra Dân số 2009 do Tổng cục Thống kê công bố năm 2009 là 69/100.000 trẻ đẻ sống).

Trong đánh giá về việc thực hiện các Mục tiêu Thiên niên kỷ số 4 và 5 đối với 74 quốc gia của Hội nghị cấp cao “Kêu gọi hành động vì sự sống còn của trẻ em” (tổ chức tại Washington DC, Hoa Kỳ từ 14 – 15/6/2012), Việt Nam được là một trong số 8/74 quốc gia đạt tiến độ thực hiện mục tiêu 4 về giảm tử vong trẻ em và là một trong số 9/74 quốc gia đạt tiến độ thực hiện về mục tiêu 5 về giảm tử vong mẹ. Đặc biệt có 3 nước là Việt Nam, Nepal và Guinea Equatorial đạt được mức độ giảm trên 75% tỉ số tử vong mẹ trong giai đoạn từ 1990 – 2010.

 

So với các quốc gia trong khu vực và các nước Đông Nam Á, tỉ lệ tử vong mẹ trên 100.000 trẻ đẻ sống tại Việt Nam tốt hơn so với Indonesia, Philippines, Myanmar, Campuchia, Lào.

Kết quả điều tra tử vong mẹ ở Việt Nam 2006 – 2007 do Viện Chiến lược và Chính sách Y tế, Bộ Y tế cho thấy: Tỉ số tử vong mẹ ở khu vực miền núi là 108/100.000, vẫn cao hơn gấp 3 lần so với vùng đồng bằng 36/100.000. Điều tra tử vong mẹ tại 14 tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên do Trường ĐH Y khoa Thái Bình cho thấy tử vong mẹ là 119/100.000, trong đó cao nhất là vùng Tây Bắc  242/100.000, tiếp đến là Tây Nguyên 108/100.000. Tử vong sơ sinh cũng có sự chênh lệch giữa các vùng miền và nhóm dân tộc: Tỉ suất này ở nông thôn miền núi cao hơn 2 lần so với nông thôn đồng bằng, ở các dân tộc ít người cao hơn gấp 2 lần so với người Kinh.

Những nguyên nhân này đều có thể phòng tránh được thông qua việc nâng cao nhận thức và kỹ năng tự bảo vệ cho các bà mẹ. Trong khi đó, theo các nghiên cứu, nếu triển khai tốt các biện pháp chăm sóc sức khỏe sinh sản (CSSKSS), chúng ta có thể tránh được tử vong mẹ lên tới 77,6%. Tuy nhiên, không thể không nhắc đến những khó khăn trong việc cung cấp cơ sở vật chất phục vụ cho công tác CSSKSS.

Mặc dù đã được củng cố trong thời gian qua nhưng mạng lưới CSSKSS ở các vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa còn nhiều yếu kém, nhiều trung tâm CSSKSS tuyến tỉnh đã được xây dựng nhưng đã xuống cấp. Đối với khoa CSSKSS tuyến huyện, ở nhiều nơi chưa được xây dựng hoàn chỉnh. Ngoài điều kiện làm việc còn khó khăn, đội ngũ cán bộ nói chung ở tất cả các tuyến còn thiếu về số lượng, cơ cấu giữa cán bộ có trình độ đại học với cán bộ trung cấp và sơ cấp cũng còn bất hợp lý.

Để đạt được Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ số 5, theo TS Nguyễn Duy Khê: Việt Nam đang nỗ lực không ngừng và phấn đấu giảm tỉ số tử vong bà mẹ liên quan đến thai sản xuống còn 58,3/100.000 trẻ đẻ sống vào năm 2015. Như vậy, đến năm 2015 ước tính mỗi năm ở Việt Nam vẫn còn 580 - 600 ca tử vong mẹ.

Giải pháp lâu dài và quan trọng là cần tập trung nhân rộng các mô hình được đánh giá hiệu quả về giảm tử vong mẹ và tử vong sơ sinh như: Chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh liên tục từ cộng đồng, gia đình đến cơ sở y tế; Thẩm định tử vong mẹ; Cô đỡ thôn bản ở các vùng đồng bào dân tộc thiểu số; Đào tạo kỹ năng đỡ đẻ. Đồng thời, cần củng cố, kiện toàn hệ thống tổ chức mạng lưới CSSKSS/SKBMTE từ tuyến trung ương đến cơ sở; đảm bảo chế độ chính sách thu hút cán bộ chuyên môn, đặc biệt là cán bộ giỏi về công tác lâu dài ở các vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa; đào tạo cập nhật kiến thức, nâng cao năng lực cấp cứu sản khoa, sơ sinh cho cán bộ trực tiếp làm công việc chăm sóc SKBMTE theo hướng cầm tay chỉ việc, đào tạo theo kíp, theo địa chỉ, theo nhu cầu; tăng cường giám sát hỗ trợ chuyên môn từ tuyến trên cho tuyến dưới…