Ở nơi “chưa thành đàn ông đã đi… cưa gái”

Đời sống của bà con người Rục còn nhiều khó khăn. Ảnh: Song Nguyên

Dựng lều cho con trẻ “tâm sự”

Con đường dẫn vào bản Mó, “thủ phủ” của người Rục giờ đã được trải bê tông phẳng lì. Điện đường, trường trạm cũng đang từng bước được hoàn thiện. Toàn bộ nhà cửa của đồng bào Rục đều do nhà nước hỗ trợ xây dựng. Mọi thứ dường như đang đổi thay tại thung lũng Rục Làn này. Công dân người Rục đầu tiên mà chúng tôi gặp là ông Cao Tinh, nguyên Trưởng bản Mó. Ông Tinh đã ngoài 60 tuổi, tóc đã bạc trắng nhưng nom còn khỏe lắm. Ông vừa đi uống rượu mừng đám cưới của đôi trẻ trong xóm. Ở đây nhà nào có công to việc lớn là cả bản kéo đến nhà uống rượu 2-3 ngày liền.

Đám cưới của người Rục giờ cũng có nhạc sống đập rung cả cây rừng, cũng đèn nhấp nháy chẳng kém cạnh gì các đôi uyên ương ở miền xuôi. Nhắc đến chuyện lấy nhau của trai gái người Rục, ông Cao Tinh tỏ ra tự hào. “Tôi đã từng làm công tác xã hội nhiều năm, nên tôi có nghe được chuyện trai gái ở dưới xuôi tìm hiểu nhau. Các vụ phá thai xảy ra như cơm bữa, hoặc cha mẹ ép gả con cái, ở đồng bào Rục đây chưa từng có chuyện đó”, ông Tinh khẳng định.

Hơ đôi tay lên bếp xua đi cái lạnh hết sức đặc thù của miền rừng núi vào cữ này, ông Tinh kể, giọng như chìm theo làn sương chiều: “Đời bố mẹ tôi cũng như đến đời tôi và giờ là lớp trẻ cũng vẫn tự do được tìm hiểu nhau. Ngày tôi còn ở rừng, 14-15 tuổi, biết mình sắp trở thành “đàn ông” là trai bản đã đi “cưa” gái rồi. Những sơn nữ ngực mới nhú bằng núm cau cũng đã biết hẹn hò”.

Theo ông Tinh, các bậc phụ huynh sẽ để cho con trẻ tự do yêu đương, tìm hiểu nhau. Nếu “ưng cái bụng” là dẫn nhau vào rừng, bất chấp sương đêm khỏa lấp. Trai gái tự do “tâm sự” và họ hoàn toàn yên tâm, không lo để lại hậu quả vì bà con nơi đây có loại lá thuốc tránh thai rất tốt. Con gái mới lớn, má hồng, môi đỏ là các bà mẹ chỉ cho biết loại lá đó đeo vào người. Có lẽ đây cũng là lý do giải thích vì sao, số công dân của đồng bào Rục không tăng nhiều lắm.

Đấy là cái chuyện ngày còn ở hang đá, rừng rú, giờ người Rục đã hạ sơn nên cái tục lệ đó đã có sự thay đổi. Nhà cửa của họ đều do Nhà nước xây cho. Do vậy, mỗi khi trai gái có nhu cầu tìm hiểu nhau, bố mẹ dựng cho một cái lán nhỏ ở cạnh nhà. Mỗi khi mặt trời buông, cô gái “bật tín hiệu” cho chàng trai đến nhà bằng cách đặt vài cái lá trước nhà hay treo một bông hoa rừng bên liếp.

Cứ như thế sau nhiều đêm “tâm sự”, tâm đầu ý hợp là đôi trai gái dẫn nhau đến thưa chuyện với bố mẹ là họ muốn về “góp gạo thổi cơm chung”. Các bậc phụ huynh, chẳng có quyền phản đối hay góp ý gì cả mà chỉ có mỗi việc là gật đầu cho đôi trẻ tìm hiểu nhau. Trước khi tổ chức lễ cưới, đôi trẻ còn tự do 6 ngày.

Đầu tiên là cô gái đến ở nhà trai 3 ngày ngoài cái lán nhỏ. Họ sống thử với nhau như vợ chồng. Sau đó, chàng trai về nhà cô gái ở 3 ngày nữa. Trong 6 ngày thỏa mái, tự do tìm hiểu nhau “từ A đến Z” đó, nếu họ không thích, hay không hợp nhau thì đường ai nấy đi, nếu ưng nhau gia đình 2 bên tổ chức đám cưới.

Báo động một tập tục

Phụ nữ người Rục thường sinh con sớm.

Vì quan niệm như vậy, bên cạnh những điều đáng quý trong bình quyền và tự do hôn nhân thì các tập tục trong tình yêu đôi lứa hiện nay của người Rục cũng đang ẩn chứa những báo động. Vì được tự do định đoạt yêu đương, quan hệ, nên nhiều đôi trai gái người Rục lấy nhau ở độ tuổi từ rất sớm 15-16 tuổi, thậm chí có cô bé 14 tuổi đã về làm dâu nhà người. Đến thăm nhà chị Trần Thị T. ở bản Mó mới hay, ngoài 30 tuổi nhưng T. đã từng trải qua 2 đời chồng, trong số 3 đứa con, có 1 đứa của chồng trước và 2 đứa của chồng sau.

Chuyện của T. chắc cũng chỉ gây chú ý với người ở ngoài khi đến đất này chứ bà con nơi đây chẳng ai bận tâm. Với họ, trong một gia đình có thể “có con anh, con tôi và con chúng ta”. Chị T. kể, khi trái tim của người sơn nữ bắt đầu rạo rực là T. đã biết “yêu” rồi. Thích chàng trai nào thì rủ nhau vào rừng. Tâm sự vài đêm, nếu không thích thì chuyển chàng trai khác. “Miềng chẳng lo có em bé đâu vì mẹ chỉ cho cây lá rừng tránh thai rồi”, T. tự tin nói về quá khứ yêu đương của mình.

Năm 15 tuổi T. đã đồng ý về làm dâu nhà anh Thinh - người cùng bản. Ở với nhau được một thời gian, họ đã sinh được 1 cô con gái. Vợ chồng trẻ đều nghỉ học sớm, họ vẫn coi việc săn bắn, hái lượm là hình thức để sinh tồn. Ngoài thời gian trồng sắn, trồng ngô, Thinh vào rừng săn bắn. Thi thoảng vác được con thú về nhà là mấy anh em lại say túy lúy.

Nhiều người thích uống rượu, Thinh cũng vậy. Uống nhiều nên tính tình Thinh thay đổi, không còn yêu vợ như trước nữa. Chứng kiến cảnh bệ rạc của chồng, T. đã không muốn sống với người đó nữa. Một hôm T. đã nói chuyện với chồng là “chúng ta chia tay”. Nghe vợ đề đạt nguyện vọng, Thinh đã đồng ý luôn. Thế là tình duyên họ cắt đứt từ đó. T. ôm con về nhà bố mẹ đẻ ở. Mọi chuyện diễn ra rất đơn giản, chẳng ai giận và níu kéo nhau lại làm chi cho mệt.

Ở với bố mẹ được một thời gian T. phải lòng một chàng trai tân trong bản. Chàng trai này cũng rất yêu T. Họ tìm hiểu một thời gian rồi làm cái lễ ra mắt họ hàng 2 bên, thế là họ nên vợ nên chồng. Chàng trai này sẵn sàng đón luôn đứa con của Thinh về ở cùng và coi nó như con của mình.

Những ngày ở với bà con người Rục, chúng tôi còn được nghe nhiều câu chuyện khó tin về hôn nhân của trai gái nơi đây. Họ đến với nhau dễ dàng bao nhiêu, khi họ chia tay cũng “nhẹ tựa lông hồng”. Những đôi vợ chồng nhí đang ở độ tuổi “ăn chưa no, lo chưa tới” đó hồn nhiên như cây rừng đã cùng nhau “góp gạo thổi cơm chung”. Nhiều khi họ bỏ nhau vì những lý do cỏn con như chồng hay ngủ với bố mẹ, không chịu ngủ với vợ. Có đôi bỏ nhau vì chồng ăn tham, có tiền là mua kem ăn một mình.

Những năm trước đây, hầu hết các đôi trai gái người Rục không đi đăng ký kết hôn vì chưa đủ tuổi. Các đôi trai gái bỏ nhau dễ dàng nên họ cũng rất thoải mái khi tiếp cận một mối tình mới. Nhiều cô gái bỏ chồng hôm trước, có khi hôm sau gặp được chàng trai ưng ý là gật đầu đồng ý luôn. Các chàng trai người Rục nơi đây cũng rất “rộng lượng”, cô gái nào chẳng may lỡ dở chuyện tình duyên, họ coi đó là chuyện thường.

Nhiều đôi trai gái người Rục nơi đây, có con cái đến tuổi đi học lớp 1 mới đủ tuổi đi đăng ký kết hôn. Cả nhà cùng kéo nhau xuống xã làm giấy khai sinh cho con rồi đăng ký kết hôn cả thể. Việc phạt hành chính với họ cũng rất là khó, bởi lẽ ngay cuộc sống của họ hàng năm Nhà nước vẫn phải cấp gạo cứu đói vài tháng.

Song Nguyên