Ông “đồ tể” viết sách

Nghiệp mổ heo và niềm mê sách

Đã mấy đời gia đình ông Phạm Ngô Minh (đường Nguyễn Công Trú- TP. Đà Nẵng), theo nghề thịt heo. Cha mất từ lúc lên 5, gia đình 6 anh em, nên mới tí tuổi đầu, cu cậu Minh đã phải lẽo đẽo theo mẹ ra chợ phụ giúp bán thịt heo. Cả nhà dắt díu nhau từ làng Bảo An (nay là xã Điện Quang- Điện Bàn- Quảng Nam) ra Đà Nẵng bám chợ Cồn để sống. Trong những năm tuổi thơ bần hàn ấy, những cuốn sách chính là niềm say mê, là người bạn thân thiết nhất của cậu bé Minh.

Lớn lên đi bộ đội, rồi về, ông vẫn không thể rời xa được nghề thịt heo. Rồi ông lấy vợ cũng là con của một gia đình “truyền thống theo nghề thịt heo”. Nhưng tất cả điều đó không làm cho niềm đam mê sách của ông thui chột. Sau bao năm bôn ba với nghề này, 2 vợ chồng ông xây dựng được cơ nghiệp kha khá, đầu tư mở lò mổ. Lý do “phát dương” nghề thịt heo được ông Minh kể: “Tui muốn làm giàu để có thật nhiều tiền “nướng” vào... sách”. Hiện nay vợ chồng ông Phạm Ngô Minh đã có lò mổ heo nhất nhì ở Đà thành, mỗi ngày “xuất lò” 60- 100 con, ngày rằm, lễ, tết... thì gấp đôi, ba số đó. Mỗi ngày từ 1 giờ sáng đến 10- 11 giờ trưa, ông Minh là ông chủ lò heo, khoảng thời gian còn lại ông là một người khác: Dành  niềm đam mê cho sách.

Thiếu thời, việc học của ông Phạm Ngô Minh không đến nơi đến chốn, hết lớp 10 thì dừng, nhưng niềm đam mê đọc sách thì không bao giờ ngừng. Thủa nhỏ, theo mẹ ra chợ nhưng tay ông vẫn không rời cuốn sách, nhiều lúc mê đọc quá, mẹ mắng hoài nhưng không thể dứt khỏi những cuốn sách. Từ lớp 7, đọc văn học cổ là một sở thích của cậu. “Hình ảnh dân tộc trong văn học cổ thật đẹp, niềm yêu sách càng trào dâng”- ông Minh hồi tưởng.

Đọc sách đã trở thành thói quen không thể thiếu của ông Minh

Lớn lên, nhiều công trình văn học trong, ngoài nước nổi tiếng, thậm chí tập Lý luận Mác- Lê Nin dài 77- 78 tập, ông Minh đều ngốn ngấu hết. Đặc biệt, trong khoảng 120 cuốn sách của GS Nguyễn Hiến Lê thì ông Minh đã “ngốn” hết 115 cuốn.

 Trong ngôi nhà ông “đồ tể” sách nhiều đến độ nhiều nhà trí thức, giáo sư cũng phải chào thua. Nhiều bạn văn cho rằng: “Đó mới chỉ phần “nổi”, còn phần “chìm” thì nằm trong đầu ông Minh hết rồi, trí nhớ của ông ấy thật khủng khiếp”. Chỉ từ những lần đọc sách “ké”, mà ông có thể nhớ vanh vách ở nhà sách Phương Nam, Nhà sách Đà Nẵng... chỗ nào đặt cuốn sách gì, sách nói nội dung gì, tác giả là ai, quyển nào vừa mới xuất bản... Kể cả trong lúc làm việc ở lò mổ heo, hễ rảnh lúc nào là ông mắt dán vào sách lúc đó.

“Sản phẩm” từ heo đến... sách

Đọc sách, mỗi người một cách, nhưng với ông Minh có lối riêng. Đọc- nhớ- ghi- chép là việc dường như trở thành thói quen của “đồ tể mê sách” này. Từ đó ông hệ thống từng vấn đề, suy ngẫm theo cách của mình để nhìn nhận vấn đề đó thấu đáo hơn. Cách đây hơn 10 năm về trước, ông Phạm Ngô Minh bắt đầu viết sách. Nhờ kiến thức tổng hợp kha khá, việc viết với ông không lâu sau trở nên thuần thục. Năm 1995, cùng với Trương Duy Hy, Phạm Ngô Minh xuất bản cuốn sách đầu tay- Khoa bảng Quảng Nam (nay chuẩn bị tái bản). Sách viết đầy đủ về một số nhân vật đỗ tiến sĩ đời nhà Nguyễn ở Quảng Nam. Năm 2002, ông cho ra đời bộ sách 3 tập Họ Lê trong Lịch sử Việt Nam. Bộ sách gồm 3 cuốn với 3 chuyên đề khác nhau: Nhân vật họ Lê thời Lam Sơn khởi nghĩa; Sự nghiệp Lê Thánh Tông và Sự hình thành họ Lê ở Quảng Nam. Ngoài ra, một số quyển sách ông viết bằng tất cả tấm chân thành của một người yêu sách, sống không thể thiếu... sách.

Trong “sự nghiệp” viết sách của ông Phạm Ngô Minh, có lẽ cuốn sách “Đường phố Đà Nẵng” là khó quên và gây ấn tượng nhất (quyển sách này có sự phối hợp với Thạch Phương). Đây được xem như một công trình đầy đủ nhất về “lai lịch” của các nhân vật lịch sử “có mặt” trên các tuyến đường của Đà thành bên bờ sông Hàn thơ mộng. Ông nhớ lại: “Ý tưởng và quyết tâm thực hiện cuốn sách này cũng khá li kỳ. Năm 1980, tôi muốn đến thăm một người bạn ở đường Duy Tân (cũ), nhưng không hề nhớ số nhà, tên đường thời Pháp. “Bó tay” là cái chắc, may mắn thay, tôi vô tình hỏi một cụ già và được cụ lục lại trí nhớ vẽ đường cho. Khi bạn bè ôm chầm lấy nhau thì cũng là lúc trong đầu tôi nảy ra ý tưởng tìm hiểu, viết một cuốn sách về tên đường phố Đà Nẵng. Trước hết là để cho bản thân, cho nhiều người hiểu hơn về các danh nhân lịch sử, sau nữa để cho nhiều người thuận tiện hơn trong việc đi lại, thăm thú Đà thành”.

Sau gần 15 năm tìm tòi, nghiên cứu, lặn lội vào từng góc đường, ngõ phố, Ngô Minh nhớ từng con đường, mà ở đó có quán ăn nào ngon, nhà nào đẹp, cửa hiệu nào bắt mắt, đắt hàng. Với phương cách riêng, tìm hiểu riêng, có sự giúp sức của Thạch Phương, cuốn sách này “ra lò”, kể về 196 con đường trong thành phố Đà Nẵng, 196 danh nhân trong lịch sử của nước nhà cũng như của Quảng Đà thân yêu. Ông cho hay, khó nhất khi làm cuốn sách này là tìm lại những con đường có tên từ thời Pháp thuộc. Sau khi xuất bản, cuốn sách là một trong những cuốn sách bán chạy nhất những năm trước đây, nay thì đã “cạn kiệt” trong các hiệu sách. Hiện nay, TP. Đà Nẵng đang mở mang đô thị, đặt thêm tên đường, ông Minh cũng đã có ý tưởng sẽ bổ sung và tái bản Đường phố Đà Nẵng trong nay mai. Ông tâm sự: “Điều vui và thú vị nhất của tui là đã đi và biết hầu như hết các con đường, ngõ phố của thành phố bên bờ sông Hàn và lưu mãi trong đầu với những ký ức vẹn nguyên”...

Mơ có nhiều tiền để “chơi” sách

Mỗi người có một mơ ước lớn, còn Phạm Ngô Minh “mơ ước lớn nhất là có thật nhiều tiền để “chơi” sách. “Thế mà có lúc tiền cũng vô dụng cậu à”- ông thở dài: “Không mua được sách chứ sao. Nhiều lúc ức lắm, nghẹn cả cổ”. Ông kể, có lần ra hiệu sách, lướt qua một cuốn sách thấy quá hay (giá trên 300 ngàn đồng), trong túi không đủ tiền, ông dấu cuốn sách vào hàng sách phía sau để không ai nhìn thấy, rồi vội về nhà lấy tiền mua. Nhưng khi ra đến nơi thì cuốn sách đã theo người chủ mới đi mất. Những lần như thế làm ông trằn trọc mấy đêm vì tiếc và... ức.

Hỏi vợ ông, bà Hoa: “Có người chồng “yêu sách” hơn yêu vợ, chị có “ghen” không?”, người vợ tần tảo làm ăn kiếm tiền cho chồng mua sách không hề nao núng: “Tui cũng được anh “luyện” đọc sách hằng đêm, cũng mê (nhưng kém anh gấp nhiều lần). Được góp sức cùng chồng tìm hiểu kho tàng kiến thức thì còn gì bằng”.

“Không ngày nào tôi không đọc sách”- ông Minh khẳng định – “Nhiều lúc làm việc xong, mệt rũ, nhưng cầm sách lên thì thấy người tỉnh táo hẳn, căng tràn sức sống...”. 

Đọc, tìm hiểu và viết là “phần tất yếu của cuộc sống” - đó là triết lý của Phạm Ngô Minh. Sắp tới ông “đồ tể” mê sách này sẽ cho “ra lò” một vài tập sách, hỏi thì ông trả lời “Xin chưa bật mí”.

Nguyễn Xuân Hoài