Phí chồng phí và chuyện khó tin từ Bộ GTVT

Với 2 làn đường BOT tại trạm Nam Cầu Giẽ, Công ty Hải Châu được tăng thời gian thu thêm 261 ngày.  Ảnh: MA

 

Năm 2005, Bộ GTVT thí điểm hiện thực hóa chủ trương bán quyền thu phí đường bộ của Chính phủ bằng cách tổ chức đấu giá quyền thu phí. Tới giữa năm 2007, Bộ này lại thí điểm và trạm Nam Cầu Giẽ được chuyển giao cho doanh nghiệp. Tiếp đó, năm 2009, Tổng cục Đường bộ Việt Nam tiếp tục tổ chức rầm rộ đợt đấu giá quyền thu phí cho 3 trạm gồm trạm Hoàng Mai (Nghệ An), trạm Thạch Bàn (Phú Yên) và trạm Bãi Cháy trên quốc lộ 18 (Quảng Ninh). Tới cuối năm 2010, trạm thu phí số 2 QL 1A (Cầu Phù Đổng, Gia Lâm, Hà Nội) đã chính thức được chuyển giao cho Công ty TNHH Đầu tư xây dựng và Phát triển hạ tầng (Hà Đông, Hà Nội) thu phí.

Mọi chuyện sẽ êm xuôi và chủ trương xã hội hóa quyền thu phí đường bộ sẽ không bị “đá” bởi chủ trương sau, nếu không xuất hiện Quỹ bảo trì đường bộ. Việc thu phí Quỹ bảo trì đường bộ bắt đầu có hiệu lực thi hành từ 1/1/2013 và cũng từ đây các hệ lụy bắt đầu “phát tác”. Sự thiếu tầm nhìn và độ trễ của chính sách đã ảnh hưởng lớn tới đời sống xã hội. Trở lại cuộc đấu giá quyền thu phí trạm số 2 QL1A vào cuối năm 2010. Bỏ xa các đối thủ khác, Công ty TNHH Đầu tư xây dựng và Phát triển hạ tầng đã thắng thầu với số tiền lên đến 361 tỷ, gấp đôi mức khởi điểm mà Tổng cục Đường bộ đưa ra. Với số tiền “khủng” thu được, đơn vị tổ chức đấu giá là Công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) cho biết sẽ dồn tiền để xây dựng đường cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình.  

Chiều 13/1, ông Trần Văn Quyền, Giám đốc Xí nghiệp Quản lý Thu phí Nam Cầu Giẽ cho biết theo hợp đồng giữa VEC và Hải Châu thì hạn cuối mà Xí nghiệp được thu phí là ngày 30/6/2012. Sau đó, Hải Châu đã đầu tư để mở thêm 2 làn đường tại trạm theo hình thức BOT nên được tăng thời gian thu. Có nghĩa là người dân sẽ còn phải đóng phí ở trạm này cho đến 30/4.

Tới khoảng giữa năm 2012 đường cao tốc trên hoàn thiện và VEC ngay lập tức được quyền thu phí để hoàn vốn. Nghịch lý “phí chồng phí” phát sinh. Người dân sử dụng đường cao tốc vẫn bị thu tiền để hoàn vốn, trong khi vốn để xây cao tốc cũng là tiền của người dân đã và đang phải đóng khi qua trạm số 2 cầu Phù Đổng(?!). Cùng đó, người tham gia giao thông khu vực Bắc, Đông Bắc mà điển hình là các doanh nghiệp vận tải khách đi Lạng Sơn vừa phải đóng phí bảo trì từ đầu năm, vừa phải xé vé hàng ngày khi qua trạm cầu Phù Đổng. Nghịch lý này cũng khiến Trạm trưởng trạm thu phí số 2 QL1 ông Nguyễn Văn Tú bức xúc. Theo ông Tú, mặc dù cần tiền để hoàn vốn, để nuôi sống cán bộ nhân viên nhưng chứng kiến cảnh người dân phải chịu hai lần phí khiến ông và anh em không đành lòng. Và thực tế trạm cũng đã phải nhận các phản ứng hoàn toàn… có lý của người dân rằng đã đóng quỹ rồi, tại sao còn phải xé vé nữa?

 

Thực tế việc “phí chồng phí” đã tồn tại ở hầu hết các trạm đấu giá quyền thu phí đang còn thời hạn hợp đồng. Người dân cùng doanh nghiệp, kể cả doanh nghiệp đang thực hiện quyền thu phí cùng ngóng chờ kết luận cuối cùng từ Bộ GTVT. Cũng nằm trong diện trạm đấu giá quyền thu phí, trạm Nam Cầu Giẽ nằm ngay cửa ngõ Thủ đô, là một trong những trạm có lưu lượng xe qua lại vào dạng “hàng khủng”. Ngày 16/6/2007, đại diện VEC và Tập đoàn Hải Châu Việt Nam (Hải Châu) đã chính thức đặt bút ký vào hợp đồng kinh tế số 24/HĐKT-VEC-2007 nhằm chuyển giao quyền thu phí đường bộ có thời hạn gói thầu số 2 Trạm thu phí Nam cầu Giẽ (tại Km216 500-QL1). Theo hợp đồng này quy định thời gian chuyển giao quyền thu phí là 5 năm tính từ 0h ngày 1/7/2007 đến 24h ngày 30/6/2012. Giá trị hợp đồng là 239,135 tỷ đồng. Như vậy, đáng lẽ ra hàng trăm ngàn lượt xe, hàng triệu người dân đã không phải đóng phí qua trạm này từ đầu tháng 7/2012.

Thế nhưng, sự việc không đơn giản vậy! Việc điều chỉnh thời gian thu có ghi trong hợp đồng nhằm phù hợp với những biến động để đủ cho Hải Châu thu hồi vốn và có lãi. Tranh chấp đã phát sinh khi VEC đưa ra phương án chỉ cho Hải Châu thu thêm 39 ngày, còn Hải Châu đưa ra phương án được thu thêm 261 ngày. Tuy nhiên, sau đó, Bộ GTVT đã quyết định cho Hải Châu thu thêm 261 ngày và sẽ chấm dứt thu vào ngày 30/4 tới. Mới đây, lý giải cho việc trạm Nam Cầu Giẽ vẫn thu phí khi Quỹ bảo trì đường bộ đã có hiệu lực, ông Trần Văn Quyền, Giám đốc Xí nghiệp trạm thu phí Nam Cầu Giẽ thuộc công ty Hải Châu cho biết là do đã đầu tư xây thêm… 2 làn đường hai bên trạm theo hình thức BOT nên được tăng thời gian thu phí  để hoàn vốn(?!). 

 

Trở lại với hai con số đề xuất dựa trên tính toán của VEC và Hải Châu là 39 và 261 ngày cho thấy độ vênh đến khó tưởng tượng nhưng Hải Châu vẫn được chấp thuận cho thu theo thời gian họ đưa ra. Dư luận cho rằng, khi VEC đưa ra con số 39 ngày ắt hẳn đã tính “hết nước” để chống thất thu cho nhà nước. Lúc này, sự xuất hiện của hai làn đường mở rộng trạm theo hình thức BOT có phải là “lá bài” để Hải Châu “lách” và được tăng thu với thời gian dài như lý giải của ông Trạm trưởng trạm Nam Cầu Giẽ? Trên thực tế, ai cũng biết, khi cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình đi vào khai thác và việc thu phí Quỹ bảo trì đường bộ được thực thi thì ắt trạm Nam Cầu Giẽ sẽ phải bỏ. Thời điểm của việc mở rộng trạm và cao tốc hoàn thành, Quỹ bảo trì đường bộ được thực thi là không hề xa thì tại sao Hải Châu lại được dễ dàng chấp thuận mở rộng trạm để tăng thu? Không nhẽ, Bộ GTVT không nhìn xa được… ít tháng để thấy sự bất cập, lãng phí gây bất bình trong dư luận? Không lẽ Bộ GTVT không biết việc làm này đang ảnh hưởng trực tiếp đến túi tiền vốn đã eo hẹp của người dân?