Sai lệch ngày âm lịch tháng Hai ở Việt Nam: Các nhà nghiên cứu vẫn tiếp tục tranh cãi

Người dân “tá hỏa” vì không biết hôm nay là 30 tháng Giêng hay mùng 1 tháng Hai

GiadinhNet - Sáng nay (6/3), trên mạng xã hội cũng như nhiều người dân “tá hỏa” hỏi nhau có phải hôm nay là ngày mùng 1 tháng Hai âm lịch hay không? Nhiều người hoang mang có nên theo lịch xuất bản trong năm nay để cúng ngày mùng 1 hay theo lịch Vạn Niên để tới ngày mai?

Lịch vênh là tại múi giờ?

Ngay sau khi loạt bài về “ngày 30 tháng Giêng hay mùng 1 tháng Hai” đăng tải trên Báo Gia đình và Xã hội, trên các diễn đàn cũng như một số tờ báo điện tử đã xuất hiện ý kiến của các chuyên gia xoay quanh vấn đề này.

Trên VTCNew, bài viết “Hôm nay mới là mồng 1 âm lịch? Có phải lịch Việt Nam đều sai?” cho rằng: “Ngày 7/3/2019, trong khi âm lịch ở Việt Nam là mùng 2/2 thì lịch ở Trung Quốc là ngày mùng 1. Vì vậy mới dấy lên tin đồn lịch Việt Nam 2019 bị tính sai. Tuy nhiên, các chuyên gia đều khẳng định lịch Việt Nam không sai, mà đó là do múi giờ của hai nước khác nhau”.

Trang báo này cho biết, theo ông Đặng Vũ Tuấn Sơn, Chủ tịch Hội thiên văn học trẻ Việt Nam, âm lịch của Việt Nam và Trung Quốc đều tính ngày và tháng dựa trên chu kỳ của Mặt Trăng. Mỗi tháng âm lịch có 30 ngày với tháng đủ và 29 ngày với tháng thiếu. Sở dĩ các tháng chênh lệch nhau này là vì chu kỳ tuần trăng không phải tròn 29 hoặc tròn 30 ngày mà là 29,53 ngày.

Điều này có nghĩa là nếu lấy một pha bất kỳ của Mặt Trăng làm gốc (chẳng hạn pha Trăng tròn) cứ 29,53 ngày thì Mặt Trăng lại trở về đúng pha đó. Vì ngày thì không thể không tròn nên các nhà viết lịch xưa kia đã lấy các tháng 29 hoặc 30 ngày xen kẽ nhau để bù trừ cho vừa với chu kỳ này.

Vì ngày mùng 1 là khởi đầu của mỗi tháng, nên nó được quy ước dựa trên sự mở đầu của một chu kỳ tuần trăng. Các nhà thiên văn cổ phương Đông quy ước khởi đầu của tuần trăng là thời điểm đối xứng với khi Trăng tròn, khi Mặt Trăng đi qua mặt phẳng chứa Trái Đất và Mặt Trời, tức là toàn bộ phần được chiếu sáng của nó không hướng về phía Trái Đất. Thời điểm này được gọi là "điểm sóc". Âm lịch quy ước rằng ngày nào có chứa điểm sóc thì ngày đó là mùng 1 của tháng.

Theo cách lý giải của chuyên gia này, do múi giờ của Việt Nam (GMT 7) chênh 1 tiếng so với múi giờ của Trung Quốc (GMT 8) nên dẫn đến câu chuyện tháng Giêng của ta có 29 ngày còn của họ đủ 30 ngày. Sự việc nêu trên thực tế không ảnh hưởng gì tới sinh hoạt của con người, bởi Việt Nam sử dụng dương lịch trong mọi công việc và giao dịch thay vì âm lịch.

Cũng trên VTCNew, theo ông Trần Tiến Bình, từng làm việc ở Ban lịch Nhà nước, khác biệt giữa lịch của Việt Nam và Trung Quốc chỉ kéo dài đến hết 4/4, đến 5/4 (tức 1/3 âm lịch) thì ngày âm lịch của hai nước lại trùng nhau.

Cách tính toán và quan điểm của hai chuyên gia trên cũng đều lấy “điểm sóc” làm căn cứ. Tuy nhiên, theo lý giải của các nhà nghiên cứu khác, việc căn cứ theo “điểm sóc” là mấu chốt nhưng nhiều người lại tính toán sai.

Bên cạnh đó, có một số chuyên gia khác cũng cho rằng có sự khác biệt này là do múi giờ (!?).

Chuyên gia Hoàng Triệu Hải: "Nói do múi giờ là không chính xác"

Trao đổi với PV Báo Gia đình và Xã hội , nhà nghiên cứu Hoàng Triệu Hải, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu lý học Đông Phương khẳng định: "Chúng ta có thể thấy rằng một phương pháp khoa học để xây dựng nên lịch pháp là sự chính xác chứ không thể nói là dù đúng hay sai cũng không ảnh hưởng gì tới sinh hoạt bởi chúng ta đang sử dụng dương lịch.

Vậy vì sao trên lịch Việt Nam vẫn tích hợp tới ba loại lịch: dương lịch, âm lịch và lịch can chi? Không lẽ việc sử dụng âm lịch chỉ để dùng cho ngày nghỉ Tết?”

Ông Hải cũng đặt cho các chuyên gia nói trên 2 câu hỏi: “Nếu sử dụng chu kì của Mặt Trăng để làm phương pháp tính lịch âm, vậy tại sao các chuyên gia lại sử dụng âm lịch của Trung Quốc và múi giờ UTC làm cơ sở để tính toán?”; “Xin các vị cho biết ý nghĩa của âm lịch đối với cuộc sống và sinh hoạt của người Việt Nam?”.

Trong bài trả lời của các chuyên gia Thiên văn học và Lịch pháp thì có thể thấy rõ là các chuyên gia đang dùng chuẩn là điểm sóc ở Trung Quốc rồi trừ đi 1 giờ. Vấn đề là nếu chênh 1 giờ thì vị trí của Trái đất - Mặt Trăng và Mặt Trời không hề thay đổi. Trái đất quay quanh trục của nó sau 24 giờ thì vị trí này mới thay đổi và điểm sóc sẽ chỉ thay đổi “giờ quan sát” tại vị trí nhất định. Tôi chứng minh bằng việc sử dụng hệ thống của NASA - Cơ quan hàng không vũ trụ Mỹ để thấy rằng giờ UTC tức là các múi giờ khác nhau thì điểm sóc không thay đổi.

Trong âm lịch, điểm sóc theo qui ước là ngày không còn nhìn thấy mặt Trăng (Disc completely in Sun's shadow) tại vị trí quan sát là ngày cuối cùng của pha sóc (New moon).

Tại các giờ UTC: 6-7-8, pha mặt Trăng lần lượt là 0,3%-0,2%-0.1%

Tại các giờ UTC: 16-17-18, pha mặt Trăng đều là 0.1%

Như vậy tại 6 giờ UTC khác nhau tức là 6 múi giờ khác nhau đều là điểm sóc.

"Tôi lại lấy Lịch Mặt Trăng tại ba nước là Ả Rập Xê Út (UTC 3), Hà Nội và Băng Cốc (UTC 7) để so sánh điểm sóc, điểm vọng (tức là ngày rằm)" - ông Hải minh hoạ.

Qua các hình ảnh trên chúng ta đều thấy điểm sóc, vọng và lịch Mặt Trăng là hoàn toàn thống nhất trên toàn bộ các múi giờ quốc tế. Độc giả có thể vào các trang WEB quốc tế để kiểm tra các thông tin trên.

Ông Hoàng Triệu Hải khẳng định: "Như vậy, các chuyên gia lịch của Việt Nam đang có một sự nhầm lẫn đáng tiếc dẫn tới sự phủ nhận tính khoa học của cách tính âm lịch và có thể gây ra sự hiểu lầm nguồn gốc âm lịch thuộc về người Trung Quốc khi lấy lịch của họ để làm cơ sở tính toán âm lịch Việt Nam.

Âm lịch, nông lịch đã gắn liền với đời sống, văn hóa và phong tục của người Việt hàng ngàn năm nên cho dù khi đã tích hợp vào với dương lịch thì người Việt vẫn luôn sử dụng cả ba lịch trên cùng một cuốn lịch. Cho dù theo đánh giá của một vài chuyên gia là “không ảnh hưởng gì tới đời sống” nhưng như thế không có nghĩa là làm sai, làm cho có bởi vì một phương pháp khoa học là phải chính xác và có hệ thống".

"Qua bài viết này, tôi mong muốn các chuyên gia lịch nghiêm túc chỉnh sửa hệ thống âm lịch cho đúng theo tiêu chí khoa học" - ông Hải bày tỏ.

Ngày 30 tháng Giêng “biến mất”, các nhà nghiên cứu tử vi, lý số lo lắng những điều quan trọng này

GiadinhNet – Các nhà nghiên cứu tử vi, lý số cho rằng, ngày 30 tháng Giêng vừa qua “biến mất” sẽ làm sai lệch toàn bộ các ngày trong cả tháng Hai. Theo đó, sẽ không chỉ ảnh hưởng đến cách tính ngày tốt – xấu mà cả việc lấy tử vi cho những đứa trẻ sinh ra trong thời gian này.

Hà Anh