Sống dai như… “thổ phỉ”

> “Vật vã” chống “than thổ phỉ” tại Quảng Ninh: Vùng… nhạy cảm, giờ nhạy cảm

 

Quy mô lò cũng đa dạng, từ sơ sài nhất cho đến những điểm trị giá tiền tỷ. Tính chất cũng phức tạp, từ mua chuộc đến đe dọa là "cơ chế đen" đang ngày đêm bòn rút vàng đen.

 

Một lò thổ phỉ bị đánh sập hôm 25/8. Ảnh: Việt Nguyễn

 

 

Sau chuyến đi đến "vùng nhạy cảm", sáng 25/8, chúng tôi cùng lãnh đạo phường Hà Khánh, cán bộ, công nhân của Xí nghiệp than Thành Công (Cty Than Hòn Gai - Vinacomin), Công an TP Hạ Long đi triệt phá các lò than trái phép trên địa bàn phường, đúng tại các tổ 21 khu 3 và 16 khu 2 mà Báo GĐ&XH đã phản ánh ở số báo trước.

 

Đây là kế hoạch phối hợp giữa chính quyền địa phương và các đơn vị của Vinacomin về công tác phòng chống khai thác than trái phép. Lực lượng liên ngành gồm hơn 20 người được trang bị một chiếc máy xúc và các phương tiện cần thiết. Hơn 8h sáng, chúng tôi đi bằng xe máy rời khỏi trụ sở phường. Chiếc máy xúc của XN than Thành Công được "hộ tống" đi giữa. Ngoài ra, lực lượng công an thành phố, thanh tra xây dựng cũng có mặt để đảm bảo an toàn.

 

Con đường lên đỉnh đồi tổ 21 đã bị cày nát bởi phương tiện của than tặc, xe máy liên tục về... số 1 mới vượt dốc được, tuy nhiên, cũng không thể đến tận lò than mà phải đỗ cách khá xa rồi đi bộ vào. Dọc đường, chúng tôi 2 lần dừng lại đợi máy xúc, đề phòng trường hợp dính... bẫy chông! Chuyện tưởng như đùa này sau đó chúng tôi đã tin là thật 100% khi được tận mắt "chiêm ngưỡng" chiếc chông 3 lá đặt trong phòng làm việc ở Trung tâm điều hành sản xuất của Vinacomin tại Quảng Ninh. Lực lượng khá "hùng hậu" lại được công an hộ tống nên không gặp trở ngại gì đáng kể. Chúng tôi tiếp cận được một lò "thổ phỉ" đầu tiên khi các đối tượng khai thác trái phép còn chưa kịp tẩu tán trang thiết bị. Điều này được một cán bộ trong đoàn giải thích là "do khả năng tình báo của lò này không tốt, chứ bình thường chỉ cần thấy máy xúc đỗ ở phường là chúng đã báo tin để di tản hết rồi".

 

Lò này làm theo kiểu giếng đứng, đường kính miệng lò khoảng 1,5m, chủ yếu giằng chống bằng gỗ. Phía trên lò phủ bạt, thùng kéo than, dây tời vẫn còn đang nối với máy nổ, tuy nhiên, không hoạt động, chỉ có vài thanh niên đang canh chừng. Khi lực lượng chức năng yêu cầu dỡ bạt, nhóm thanh niên lẳng lặng làm theo, thi thoảng rút di động ra gọi điện. Mất khoảng gần 1 tiếng, máy xúc của tổ công tác đã đánh sập miệng lò, vùi lấp xuống rất sâu, đồng thời phá tan một số máy múc phục vụ làm than trái phép. Trong quá trình triệt phá, xuất hiện thêm một vài thanh niên tại hiện trường, nhưng chỉ khoanh tay đứng xem và được lực lượng công an cẩn thận "để mắt". Tùy theo quy mô của lò mà việc xử lý nhanh hay chậm.

 

Tại lò thứ hai, do các đối tượng đã tẩu tán thiết bị và chặn một lớp bảo vệ phía dưới miệng lò nên phải mất gần 2 tiếng, máy xúc mới phá được để vùi lấp đảm bảo độ sâu. Trong buổi sáng, lực lượng liên ngành đã xử lý 5 lò ở tổ 21 (khu 3) và 1 lò ở tổ 16 (khu 2). Hầu hết những lò này đều đã bị triệt phá nhiều lần trước đây, nhưng các đối tượng vẫn tìm mọi cách để khôi phục.

 

 

Theo quan sát của chúng tôi, quanh khu vực công viên nghĩa trang Đèo Sen và bãi rác thành phố, rất nhiều điểm có dấu hiệu khai thác than trái phép, một số điểm đã bị triệt phá đang có dấu hiệu hoạt động trở lại, một số lò đã "chết" tạm thời do bị triệt phá vào đúng thời gian mưa lớn, nước ngập sâu vào trong lò, phải đợi đến mùa khô mới có thể đào bới khôi phục hoạt động. Nhưng đây mới chỉ là một hình ảnh tiêu biểu của vấn đề nhức nhối này.

 

* Tình trạng khai thác than ngoài ranh giới cấp phép khai thác, nằm trong đất vườn, nhà ở của dân vẫn còn lén lút tái diễn.   * Nhiều dự án làm vườn, rừng của cá nhân lợi dụng đào, san gạt đất cát thực chất lợi dụng để lấy than, bị xử lý nhiều lần nhưng không chấm dứt.   (Nguồn: Trung tâm điều hành sản xuất - Tập đoàn Than Khoáng sản Việt Nam)

Theo số liệu mà ông Lê Chí Phúc - Phó Giám đốc Trung tâm điều hành sản xuất, Trưởng ban Thanh tra Bảo vệ của Vinacomin - cung cấp, trong 7 tháng của năm 2011 các lực lượng liên ngành đã phối hợp triệt phá 869 lượt, chủ yếu ở các khu vực nóng như: Cao Xanh, Hà Khánh. Song, tình hình vẫn diễn biến phức tạp. Lãnh đạo các phường dành bao nhiêu thời gian cho than thì "than tặc" cũng "tâm huyết" ngần ấy để giữ cái nguồn lợi quá lớn của mình.

 

Vụ sập lò than làm chết 2 lao động xảy ra mới đây tại tổ 13, khu 2, phường Hà Khánh là một ví dụ. Sau khi bị lực lượng liên ngành triệt phá ngày 14/8 và lập biên bản xử phạt vi phạm hành chính với số tiền 12,5 triệu đồng, lò này được đổi sang chủ mới là Nguyễn Quốc Thịnh. Đến 20/8, trong lúc 3 lao động do Nguyễn Quốc Thịnh thuê đang đào bới để khôi phục lò thì tai nạn xảy ra, vùi chết 2 người phía dưới. Vụ án đã được khởi tố, chủ lò hiện cũng bị truy bắt để xử lý.

 

Theo lời ông Nguyễn Tuấn Minh - Chủ tịch UBND phường Hà Khánh, chuyện "nay phá mai sửa" đã trở thành phổ biến tại các lò "thổ phỉ". Trong điều kiện thuận lợi, khi lực lượng chức năng vừa rút khỏi, các đối tượng khai thác than trái phép ngay lập tức tìm cách khôi phục lại hoạt động của lò. Thậm chí, nhiều lò được đầu tư đến tiền tỷ nên họ không dễ gì để mất, quyết bám trụ đến cùng, ngoài việc dọa nạt những người tham gia triệt phá than tặc. Việc phá hỏng, thu hồi trang thiết bị hoặc vùi sâu miệng lò chủ yếu có tác dụng trì hoãn thời gian hoạt động của các đối tượng chứ không phải là giải pháp triệt để.

 

Theo lời kể của ông Vũ Văn Hợp - Phó Chủ tịch UBND TP Hạ Long, Đội trưởng Đội liên ngành phòng xử lý các hoạt động khai thác, vận chuyển, kinh doanh than trái phép, tại phường Cao Xanh từng tồn tại nhiều lò than được giấu kín trong những căn nhà kiên cố. Nhìn từ bên ngoài, ít người ngờ rằng trong đó lại có những giếng than trái phép sâu hàng chục mét, tuồn hàng chục tấn than ra ngoài mỗi đêm mà không có dấu vết gì. Những lò than như vậy đang "đốt nóng" những chiếc ghế lãnh đạo phường có than trên địa bàn TP Hạ Long, mà theo cách nói vui của ông Hợp là: "Chúng tôi đang lo hết chủ tịch phường!".