Thấp bé, nhẹ cân không phải tại di truyền

Khẩu phần ăn của người Việt chưa cung cấp đủ lượng canxi cần thiết để phát triển chiều cao. Ảnh: Chí Cường

Thiếu canxi - mẹ còng, con còi cọc

PGS.TS Lê Thị Bạch Mai bày tỏ sự lo ngại khi hiện nay, khẩu phần ăn của người Việt Nam nhìn chung mới chỉ đáp ứng được 50% nhu cầu canxi của cơ thể.

Dinh dưỡng canxi và vitamin D trong khẩu phần ăn của người Việt Nam bị ảnh hưởng nhiều do thói quen ăn uống chưa hợp lý, dẫn đến tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng thể thấp còi ở nước ta còn cao. Hiện Việt Nam có khoảng 2,5 triệu trẻ em bị thấp còi – hệ quả của việc không được cung cấp đủ canxi để phát triển chiều cao ngay từ trong bụng mẹ và trong khẩu phần ăn hàng ngày từ bé đến lúc trưởng thành.

Trong thời gian mang thai, người mẹ cần nạp từ 800 – 1.500mg canxi mỗi ngày tùy theo từng giai đoạn. Trong 3 tháng đầu, mỗi ngày thai phụ cần khoảng 800mg canxi; ba tháng tiếp theo khoảng 1.200mg canxi/ngày; ba tháng cuối kỳ sau sinh là 1.500mg canxi/ngày vì thai càng lớn thì xương thai nhi càng phát triển. Nếu mẹ bầu không “nạp” đủ lượng canxi cần thiết trong thời gian mang thai, thai nhi sẽ tự lấy canxi từ cơ thể mẹ để phát triển. Điều này dẫn đến tình trạng phụ nữ sau sinh thường bị loãng xương hoặc gặp các bệnh lý về xương khớp sau này. Ngoài ra, các nghiên cứu chỉ ra rằng, sự thiếu hụt canxi ở mẹ còn có thể đóng một vai trò trong sự phát triển bệnh tim mạch ở thai nhi, khiến trẻ suy dinh dưỡng ngay từ khi còn nằm trong bụng mẹ, bị còi xương bẩm sinh, biến dạng các xương gây dị hình, lùn thấp... và làm tăng nguy cơ cao huyết áp ở trẻ sơ sinh. Do đó, các thai phụ được khuyến cáo nên bổ sung canxi vào bữa ăn hàng ngày của mình các thực phẩm như: Sữa và các sản phẩm từ sữa (sữa bò, sữa dê, pho mát, sữa chua...), rau xanh (rau bina, rau cần...), thủy hải sản (tôm, tép, cua, rong biển, hải sâm, ốc, trai, cá chép, cá mòi...), đậu và các chế phẩm từ đậu (đậu nành, đậu phụ, đậu Hà Lan...).

Một nguyên nhân nữa gây thiếu canxi là do xu hướng ăn mặn và sử dụng nhiều nước ngọt có ga đang tăng lên trong chế độ ăn của nhiều người hiện nay. Việc lạm dụng nước ngọt có ga và ăn mặn khiến lượng canxi ít ỏi trong cơ thể bị đào thải theo nước tiểu ra ngoài. Cùng đó, vitamin D được coi là bạn đồng hành, giúp tăng cường hấp thụ canxi cũng không được chú trọng bổ sung. Thường vitamin D có từ 10 – 20% trong khẩu phần ăn, phần còn lại là tổng hợp từ ánh nắng mặt trời…  Theo PGS.TS Lê Thị Bạch Mai, thiếu canxi không chỉ làm trẻ chậm lớn, mà còn làm ảnh hưởng đến sức khỏe và nhan sắc của người phụ nữ, như hình ảnh “bà còng” vốn đã được khắc họa quen thuộc trong “bà còng đi chợ trời mưa”.

Loãng xương khiến phụ nữ “lùn” đi khi về già

Thiếu canxi không những khiến trẻ em còi cọc kém phát triển mà còn khiến người trưởng thành mất dần xương, giảm chiều cao; làm loãng xương và dễ bị gãy xương gây tàn phế ở tuổi già.

Theo nghiên cứu của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, bữa ăn hàng ngày của người Việt ta hiện nay chỉ cung cấp cho khoảng 500mg canxi trong khi theo khuyến cáo, con số này nên là từ 1.000 - 1.200mg. Như vậy, nhu cầu canxi của cơ thể chỉ mới được đáp ứng gần 50%, lâu dài dẫn đến tình trạng loãng xương. Cuộc sống bận rộn khiến chúng ta phụ thuộc nhiều vào các phương tiện máy móc vô tình thu hẹp thời gian vận động của mỗi người. Điều này khiến cho quá trình hủy xương diễn ra nhanh hơn và quá trình tái tạo hoạt động kém lại. Đặc biệt, phụ nữ mãn kinh là đối tượng có nhiều nguy cơ loãng xương nhất. Do giai đoạn này, cơ thể người phụ nữ bắt đầu giảm sản xuất estrogen – là loại hormone ảnh hưởng đến khung xương. Thời kỳ mãn kinh, lượng estrogen có thể giảm đến 80% nên quá trình mất xương cũng diễn ra nhanh hơn quá trình tái tạo, khiến xương xốp và giòn. Các tình trạng gãy cổ xương đùi hay đốt sống do loãng xương khá phổ biến ở người cao tuổi dẫn đến nguy cơ tàn phế và tử vong rất cao. Tại Việt Nam, tình trạng loãng xương tuy diễn ra âm thầm nhưng cũng gây nhiều hậu quả nghiêm trọng đối với cá nhân, gia đình và xã hội. Tỷ lệ loãng xương ở phụ nữ sau tuổi mãn kinh ở mức khoảng 25% và tỷ lệ giảm mật độ xương cũng đã ở mức 50%. TS.BS Nguyễn Thị Thanh Hương - Phó trưởng Bộ môn Sinh lý học (Đại học Y Hà Nội) cho biết, loãng xương còn khiến người phụ nữ giảm chiều cao tới 5cm lúc về già. Đây cũng là một thông tin đáng quan tâm, bởi nó ảnh hưởng khá lớn đến chiều cao trung bình của người Việt.

Để phòng, tránh bệnh loãng xương, PGS.TS Lê Thị Bạch Mai khuyên cần ăn uống đủ chất, cung cấp đầy đủ canxi và khoáng chất cần thiết cho cơ thể như: Tôm, cua, ốc, uống sữa và các chế phẩm của sữa có chứa nhiều thành phần canxi. Nên ăn thêm trái cây, rau, giá đỗ (chứa nhiều estrogen) vì giúp làm thay đổi sự chuyển hóa của xương, giảm tốc độ mất xương, tăng khoáng chất cho xương. Bà cũng khuyến cáo những người cao tuổi nên đi khám bệnh về xương khớp ở các cơ sở y tế định kỳ 1 năm 2 lần. Việc phát hiện sớm và điều trị ngay từ đầu là việc làm rất có ý nghĩa để phòng bệnh loãng xương và ngăn ngừa gãy xương. Ngoài ra, những người đã đến tuổi trưởng thành bị kém phát triển chiều cao, cân nặng dưới 40kg hoặc giảm trọng lượng nhanh, cơ bắp yếu, người nghiện rượu, thuốc lá… cũng nên kiểm tra mật độ của xương. Nên duy trì cân nặng ở mức vừa phải. Nên tránh rượu, bia, thuốc lá, cà phê. Tham gia hoạt động ngoài trời để tăng tổng hợp vitamin D bởi nguồn vitamin D có nhiều nhất từ ánh nắng mặt trời, việc tắm nắng vào lúc sáng sớm sẽ rất tốt, giúp xương chắc khỏe. Với những người bị loãng xương thì việc tập thể dục cũng rất cần thiết, tuy nhiên chỉ nên tập những bài tập nhẹ nhàng, đều đặn như đi bộ, tập hít thở, tập vận động các khớp xương. Khi bị loãng xương phải hết sức cẩn thận khi làm các động tác mạnh, đi lại cũng phải hết sức thận trọng.

Hà Anh