Thí sinh X-Factor tự tử vì áp lực: Đưa nước mắt, tiết lộ thân phận thí sinh là phản giáo dục?

Theo tiết lộ của cô gái trong bức ảnh (trái): Bức ảnh được cho là Mai Thái Anh nằm viện vì tự tử thực chất là do anh bị ngất xỉu sau khi cả nhóm đi ăn nhậu. Ảnh: TL

Khán giả ngày càng dễ bị lừa

Cũng như mùa đầu tiên, ngay khi vừa lên sóng, chương trình truyền hình thực tế X-Factor lại gây nên chấn động. Ở mùa đầu tiên là sự gian dối của thí sinh Huyền Minh khi vẽ ra câu chuyện thương tâm về hoàn cảnh bị tai nạn, phải đeo mặt nạ để có sự tự tin xuất hiện trước mọi người, nhưng vẫn không từ bỏ ước mơ ca hát. Những lời kể của cô đã lấy nhiều nước mắt của công chúng và các HLV. Tuy nhiên sau đó, cư dân mạng đã phát hiện đây chỉ là màn kịch và cô chính là cựu thành viên nhóm Mây Trắng với hình thức hoàn toàn bình thường chứ không hề bị tai nạn.

Năm nay cũng vậy, ngay từ vòng đầu tiên, cuộc thi đã gây chấn động trước thông tin thí sinh Mai Thái Anh chia sẻ trên trang cá nhân về việc tự tử vì áp lực dư luận. Nguyên nhân là bởi trước đó, thí sinh này xuất hiện trong chương trình với câu chuyện vô cùng thương cảm. Thái Anh nói rằng, anh từng có tuổi thơ bị bố nghiện rượu bạo hành nên tự ti mặc cảm, khiến bạn bè xa lánh. Có vẻ như nhận thấy, đây là câu chuyện có thể gây chú ý với công chúng nên đơn vị sản xuất đã dành một thời lượng lớn hơn các thí sinh khác để khai thác hoàn cảnh của Thái Anh. Trong clip mà chương trình dàn dựng, mẹ của thí sinh cũng chia sẻ về sự tự ti và mặc cảm của Mai Thái Anh, những nỗ lực của chị khi quyết tâm đưa con mình vào Sài Gòn rồi sang Úc học tập. Sau thời gian học tập tại đây, Mai Thái Anh đã năng động và dần dần bệnh đã thuyên giảm. Xuất hiện tại chương trình, Thái Anh còn được "đóng vai" là người truyền cảm hứng đến mọi người vì đã vượt qua chứng trầm cảm, sự tự ti để đến với cuộc thi.

Tuy nhiên, chính sự quan tâm về hoàn cảnh riêng của thí sinh này đã trở thành ngòi nổ của làn sóng chỉ trích từ cộng đồng mạng. Anh bị cư dân mạng tố diễn sâu, giả bệnh để lấy lòng thương hại và nước mắt của khán giả truyền hình. Cùng với đó, Mai Thái Anh cũng bị cho là lừa dối khán giả khi anh từng là thí sinh Vietnam Idol 2015 với tên thật Trần Nguyên Bảo. Ở Thần tượng âm nhạc Việt Nam mùa 6, Mai Thái Anh xuất hiện với hình ảnh nhí nhảnh, tinh nghịch chứ không hề nhút nhát, tự ti như anh chia sẻ trong chương trình.

Ngày 27/4, một status được xuất hiện trên trang cá nhân của thí sinh này cho thấy, anh có những biểu hiện bất thường về tâm lý sau khi bị ném đá và bị loại vì giọng hát: “Đến cuối cùng thì bản thân cũng chỉ là một vật dùng xong rồi bỏ, cũng chỉ là thứ để mọi người nhìn vào dè bỉu như cặn bã mà thôi. Suốt 20 năm bị cuộc đời quay lưng lại, có lẽ chắc cũng đã đến lúc quay lưng lại với cuộc đời rồi. Sức chịu đựng của một người cũng có giới hạn, mọi chuyện có lẽ nên kết thúc tại đây thôi, xem như là tìm một lối thoát cho bản thân. Chị ơi, em đến với chị đây!”. Trước đó, thí sinh này cũng từng tiết lộ rằng, anh có một người chị gái tự tử vì mắc chứng rối loạn trầm cảm. Điều này làm dấy lên nghi vấn, Mai Thái Anh bị áp lực từ cuộc thi còn xuất phát bởi lý do mắc bệnh trầm cảm từ trước đó. Bởi đây không phải là lần đầu tiên Thái Anh dự thi nên không thể có chuyện dễ dàng bị dư luận tác động đến mức tự tử như vậy.

Tiết lộ thân phận trong cuộc thi là lợi bất cập hại

Thí sinh Nhân tố bí ẩn 2016 tự tử vì áp lực dư luận

Thông tin thí sinh Mai Thái Anh của cuộc thi Nhân tố bí ẩn 2016 tự tử vì dư luận nghiệt ngã "ném đá" đã gây sốc cho nhiều người.

Từ trước đến nay, truyền hình thực tế đã không ít lần bị chỉ trích vì quá đi sâu vào khai thác câu chuyện thân phận, hoàn cảnh của người chơi để lấy nước mắt khán giả. Điều này tạo nên sự thiếu công bằng cho các thí sinh khác, bởi nhiều người được lựa chọn còn bao hàm cả việc họ có những câu chuyện hay ho, đánh động lòng trắc ẩn của giám khảo. Từ đó, không hiếm chuyện thí sinh quá khát khao được chú ý ở cuộc thi đã nghĩ ra chiến thuật để được đi tiếp. Nhưng thay vì xem đó là một bài học kinh nghiệm, có sự điều tra xác minh trước khi đưa vào chương trình thì đơn vị sản xuất vẫn dễ dãi tin vào lời kể của nhân vật. Nếu sự cẩn trọng được tuân thủ, chắc chắn sẽ khó có chuyện thí sinh qua mặt được BTC. Và điều đó cũng đồng nghĩa với việc giúp họ không trở thành đề tài bị chỉ trích, lên án của công chúng sau đó.

Năm 2014, làng giải trí Hàn Quốc cũng từng rúng động trước thông tin người chơi của chương trình Couple (show truyền hình thực tế giúp người chơi tìm một nửa của mình, phát trên đài SBS (Hàn Quốc) là cô Chun tự tử. Tiết lộ của cô gái trước đó đã nói rằng, không thể tiếp tục sống ở Hàn Quốc kể từ khi chương trình phát sóng. Cùng với đó, khi tham gia chương trình, nhà sản xuất muốn tạo hình ảnh cô là một người u buồn, không được yêu thích. Trong các cảnh quay, cô được các đạo diễn chỉ đạo quay nhiều cảnh bị đơn độc để làm nền cho người khác. Sự cố này khiến chương trình Couple phải dừng phát sóng và đài SBS đã công khai xin lỗi người thân của Chun và khán giả. Tuy nhiên, sau tai nạn này, người ta bắt đầu lo lắng về những hệ lụy và truyền hình thực tế gây ra.

Trên thế giới cũng không hiếm các trường hợp tự tử hi hữu vì những sức ép mà họ gặp phải hậu cuộc thi, bao gồm sự chỉ trích của công chúng, nghi ngờ kết quả, cho rằng thí sinh không xứng đáng, hoặc do sau cuộc thi, họ làm khán giả thất vọng vì không chứng tỏ được khả năng như lúc đang thi... Chẳng hạn, Najai Turpin tự tử năm 2005 sau khi tham gia chương trình The Contender. Năm 2008, thí sinh Paula Goodspeed của American Idol đã kết liễu cuộc đời bằng cách uống thuốc quá liều vì chán nản sau khi tham gia thử giọng nhiều lần mà không được chọn. Cùng năm, thí sinh Simon Foster của Wife swap đã tự tử vì bị biến thành trò cười sau khi chương trình phát sóng.

Tại Việt Nam, đáng lo ngại nhất là các gameshow dành cho trẻ em. Nhiều "nhân tố" được đơn vị sản xuất nhấn mạnh bằng các clip ghi hình nói về thân phận, hoàn cảnh đáng thương của các em. Gần đây, nhất là chương trình Vietnam Idol Kids vừa phát sóng tập đầu tiên tối 24/4. Không phải ngẫu nhiên mà đơn vị sản xuất chọn phần biểu diễn của cậu bé 13 tuổi Hồ Văn Cương đến từ Gò Công (Tiền Giang) để làm "điểm nhấn". Sau khi trình diễn 2 ca khúc mang âm hưởng dân ca, cậu bé bất ngờ bật khóc khi chia sẻ về hoàn cảnh nghèo khó của gia đình mình. Bố làm thợ hồ, mẹ làm rẫy mướn, bản thân em phải đi hát đám ma để kiếm tiền phụ giúp gia đình. Biết con đam mê ca hát, nhưng vì không có tiền nên bố mẹ Hồ Văn Cường phải đi vay tiền để đưa con lên TPHCM thử giọng. Giọng hát và câu chuyện vượt khó của cậu bé đã nhanh chóng lấy nước mắt của các giám khảo và khán giả. Và, cậu bé được đi tiếp.

Đây là cách thức mà các chương trình truyền hình thực tế rất hay áp dụng để tăng tính tương tác với khán giả. Tuy nhiên, theo các chuyên gia tâm lý, điều này là rất nguy hiểm và đi ngược lại với phương pháp giáo dục tâm lý trẻ. Việc tiết lộ hoàn cảnh của thí sinh sẽ khiến người chơi bị yếu tố bên lề là thân phận, sự thương cảm của đám đông chi phối. Điều đó khiến cho thí sinh không được nhìn nhận trực diện vào tài năng như đáng ra phải thế ở một cuộc thi hát. Còn với các thí sinh, họ sẽ nghĩ rằng, mình được chọn là vì giọng hát chứ không phải do thân phận. Thế nhưng, khi câu chuyện về hoàn cảnh không còn đủ sức nặng và bị loại vì giọng hát, chắc chắn trẻ sẽ thấy khó chấp nhận vì trước đó đang được dư luận tung hô, giờ bỗng nhiên bị lãng quên. "Ngay cả việc nhấn vào giọt nước mắt của thí sinh ngay trên sóng truyền hình, trước sự chứng kiến của hàng triệu người cũng là lợi bất cập hại. Vì nó rất xót xa! Những cảnh này cần phải được biên tập, cắt bỏ chứ không thể dùng nó làm "vũ khí" để tăng sức hút cho chương trình. Như thế, các em chẳng khác nào đang trở thành "mồi nhử" của nhà sản xuất vì mục đích raiting", chuyên gia tâm lý Nguyễn Thị Kim Quý nói.

Bên cạnh đó, một hệ lụy khác cũng đang được lặp lại với Hồ Văn Cương, khi trên các diễn đàn bắt đầu bình phẩm hoàn cảnh của cậu bé. Họ cho rằng, hoàn cảnh của Hồ Văn Cương không có gì là thương cảm hay nghèo khó. Bởi nhìn ra rộng hơn thì vẫn còn rất nhiều trẻ em không có cơm ăn áo mặc nhưng vẫn không được quan tâm chú ý. Rất có thể, những bình luận kiểu như, "cậu bé được chọn vì hoàn cảnh chứ không hẳn là vì giọng hát", nếu có may mắn trở thành Quán quân, chắc hẳn sẽ tác động không nhỏ đến tâm lý của em khi rời cuộc thi.

Minh Nhật/Báo Gia đình & Xã hội