Thuế thu nhập cá nhân: Được giảm trừ gia cảnh khi ốm đau, tai nạn

PV Báo GĐ&XH đã có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Thị Cúc, nguyên phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế - người đã tham gia xây dựng sắc thuế quan trọng này ngay từ những ngày đầu.

 

 

- Tôi nghĩ rằng, ý kiến đó có thể đúng. Nó đúng trong điều kiện hạ mức thuế suất, đồng thời phải hạ mức giảm trừ gia cảnh để mở rộng diện người chịu thuế. Khi đó ta phải thu từ những đồng thu nhập đầu tiên hoặc thu từ những người có thu nhập bình quân trên chuẩn nghèo. Nhưng trong điều kiện cụ thể của Việt Nam, nếu thu từ đồng đầu tiên, sẽ phải thu của cả những người nghèo. Thuế phù hợp với thông lệ quốc tế, nhưng cũng phải phù hợp với điều kiện cụ thể, phong tục tập quán của từng nước. Cuối cùng, Quốc hội lựa chọn phương án có giảm trừ gia cảnh và mức thuế suất 5%, chứ không thu với mức thuế suất thấp.

 

Ở khía cạnh khác, với các nước phát triển, thuế thu nhập cá nhân chiếm một tỷ trọng rất cao. Có nước lên tới 65% thu ngân sách nhà nước. Hiện nay, ở nước ta, thuế thu nhập cao chỉ chiếm tỷ trọng  trên 2% tổng thu ngân sách nhà nước. Khi thuế thu nhập cá nhân được áp dụng, thì tổng thu dự tính cũng chỉ chiếm dưới 10% tổng thu từ tiền thuế. Dự kiến năm nay thu được 11.000 tỷ đồng chỉ chiếm dưới 5% tổng thu ngân sách. Như vậy rõ ràng rất khác, mức đóng góp của các nước cao, nên họ có phúc lợi xã hội cao tương ứng.

 

Thuế thu nhập cá nhân là nguồn thu quan trọng của ngân sách nhiều nước. Ảnh: TG

 

- Thực tế, có những người thu nhập ở mức chịu thuế, nhưng họ có người phụ thuộc là bố mẹ, hay con cái mắc bệnh nan y, phải chịu chi phí y tế lớn. Khi đó thu nhập thực tế của họ sẽ bị ảnh hưởng. Luật thuế có quy định giảm trừ gia cảnh trong những trường hợp này?

 

- Luật quy định chỉ giảm thuế cho bản thân người nộp thuế. Tức là trong trường hợp người nộp thuế bị ốm đau, bệnh tật ảnh hưởng đến thu nhập thì lúc đó mới giảm thuế. Nếu giảm thuế mà tính cho cả người phụ thuộc thì rất khó.

 

Bà Nguyễn Thị Cúc.

Ở một số nước có tính giảm trừ cho cả người phụ thuộc. Họ căn cứ vào các hoá đơn chứng từ, để xác định các khoản chi phí được giảm trừ, nhưng khi đó luật thuế điều chỉnh khác và cao. Nước ta hiện nay, việc xác định quản lý thu nhập cá nhân còn nhiều khó khăn. Tính riêng việc xác định người phụ thuộc đã rất khó. Nếu còn tính người phụ thuộc bị ốm đau, bệnh tật sẽ càng khó hơn nữa. Trước mắt, chúng ta sẽ chỉ tính giảm thuế cho bản thân người nộp thuế trong các trường hợp ốm đau, tai nạn, thiên tai.

 

 

- Trên thế giới có một số nước nước trừ khoảng 2-5% trên thu nhập chịu thuế tính vào chi phí nghề nghiệp. Ở Việt Nam, chúng ta đã đưa giảm trừ gia cảnh lên cao. Nên có thể ngầm hiểu, mức giảm trừ gia cảnh này đã bao gồm trong đó cả các chi phí cho đào tạo.

 

Còn với một số nghề nghiệp đặc thù như: nghệ sỹ, cầu thủ bóng đá... trước đây, trong pháp lệnh thuế thu nhập cao có giảm trừ 25% thu nhập trước khi tính thuế. Nhưng đó phải hiểu là trừ đi phần đóng góp bảo hiểm xã hội tương ứng chứ không phải là trừ đi chi phí nghề nghiệp. Với thuế thu nhập cá nhân sắp tới, trang phục, thiết kế, đạo cụ... của nghệ sỹ sẽ được trừ vào phần chi phí hợp lý, trước khi tính thu nhập.

 

 

- Trước hết, vướng mắc lớn nhất là công tác thanh toán qua ngân hàng còn yếu. Thanh toán bằng tiền mặt của các cá nhân quá phổ biến. Khi đó đối chiếu để xác định thu nhập khó. Biện pháp được áp dụng là khấu trừ tại nguồn. Cơ quan thuế sẽ kiểm tra đối chiếu giữa chi phí tiền công, thù lao trả cho bên ngoài của doanh nghiệp khi xác định thu nhập chịu thuế với thu nhập kê khai thuế thu nhập của cá nhân. Luật quy định, tổ chức, cá nhân chi trả thu nhập có trách nhiệm khấu trừ tiền thuế thu nhập và nộp vào ngân sách nhà nước.

 

Chẳng hạn, khi tôi đi giảng được trả thù lao, người ta sẽ trừ ngay tại nguồn là 10%. Đến cuối năm các cá nhân sẽ quyết toán, nếu đã nộp thừa sẽ được hoàn thuế, ngược lại sẽ phải nộp thêm. Tuy nhiên với những cá nhân thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt cho nhau, thực sự là còn khó kiểm soát hết.

 

Nhưng  luật cũng quy định chặt chẽ việc truy thu, xử phạt. Phạt chậm nộp  0,5% một ngày cho số tiền chậm nộp. Mức xử phạt truy thu thuế  đối với hành vi man khai , trốn thuế từ  là 1-3 lần số tiền trốn thuế. Nếu cá nhân có hành vi vi phạm nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Do vậy người nộp thuế sẽ cân nhắc giữa việc tuân thủ thực hiện nghĩa vụ của công dân với đất nước hay trốn thuế để bị xử lý.

 

 

Đắc Kiên