Tình dục vẫn là con đường lây truyền HIV phổ biến nhất hiện nay

Tư vấn phòng tránh HIV. Ảnh: TTXVN

Phụ nữ lây nhiễm HIV qua chồng và bạn tình

Rời Trung tâm Xét nghiệm tự nguyện, Trang (26 tuổi, ở Long Biên, Hà Nội) nhìn nhợt nhạt. Cầm trên tay tờ kết quả xét nghiệm dương tính HIV, Trang không thể khóc nổi. “Thực ra, em biết chắc chắn mình mắc căn bệnh này vì người yêu em đã chuyển sang giai đoạn AIDS. Chỉ có điều, nếu em biết sớm hơn và có cách phòng tránh thì có lẽ đã không bị lây nhiễm”, Trang nói.

Cách đây 3 năm, Trang quen Tuấn qua lời giới thiệu của một người bạn. Sau một thời gian tiếp xúc, Tuấn tỏ tình, Trang lưỡng lự và cũng đã từ chối vì biết Tuấn đã đi cai nghiện về. Nhưng với sự tấn công, hỏi han, quan tâm của Tuấn nên Trang cũng xiêu lòng. Nghĩ anh chỉ nghiện chứ không mắc bệnh gì nên hai người khi gần gũi không có biện pháp an toàn nào cả. Đến khi Tuấn đau bụng và sốt cao, đưa đến trạm y tế, Trang mới biết người yêu mắc bệnh HIV và đã chuyển sang AIDS. Tuấn cảm thấy vô cùng có lỗi vì anh đã giấu Trang bệnh tình của mình. “Anh sợ nói ra tôi sẽ không yêu anh ấy và anh cũng nghĩ là nếu quan hệ không bị tổn thương thì cũng không bị lây bệnh”, Trang mệt mỏi nói. Cô cho biết, đã được các bác sĩ tư vấn để sử dụng thuốc kháng virus (ARV) để điều trị bệnh.

Cũng trong tình cảnh như Trang, chị Lý (một tiểu thương 31 tuổi, ở Hoàng Mai, Hà Nội) cho biết, chị bị lây HIV qua chồng. “Tôi nghĩ mình chung thủy một vợ một chồng nên không phải dùng bao cao su gì cả. Đến lúc lây bệnh, vợ chồng mâu thuẫn tôi cũng buồn lắm. Anh bị lây qua gái mại dâm hay trong hoàn cảnh nào tôi không biết, nhưng giờ cả hai vợ chồng cùng bị tôi cũng không dám nghĩ đến chuyện có con tiếp. Chỉ lo nếu có lây nhiễm từ mẹ sang con thì khổ”, chị Lý cho biết.

Hai câu chuyện trên đây cũng là nỗi lo lắng và nguy cơ của phụ nữ có chồng hoặc bạn tình nhiễm HIV mà không biết hoặc không có biện pháp phòng tránh nào cả. Báo cáo của Cục Phòng chống HIV/AIDS (Bộ Y tế) cho thấy, 5 tháng đầu năm, cả nước phát hiện mới hơn 3.500 người dương tính với HIV, gần 650 ca tử vong. Theo con số thống kê, tình dục vẫn là con đường lây truyền HIV phổ biến nhất hiện nay, chiếm tới 48% và có xu hướng mới. Tỷ lệ này là 7,36% theo nguồn giám sát trọng điểm năm 2016. Từ năm 2013 đến nay, tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm người nghiện chích ma túy, phụ nữ bán dâm giảm, song lại tăng ở nhóm nam có quan hệ tình dục đồng giới. Bên cạnh đó, việc xét nghiệm phát hiện HIV ngày càng khó khăn, phần lớn bệnh nhân phát hiện muộn. Các hoạt động can thiệp giảm hại (bơm kim tiêm, bao cao su) và truyền thông triển khai hạn chế do thiếu kinh phí; bệnh nhân điều trị thay thế nghiện bằng methadone và ARV tăng chậm... cũng khiến công tác phòng chống HIV gặp nhiều khó khăn.

Tăng cường dự phòng lây nhiễm HIV

Mặc dù theo báo cáo của Cục Phòng chống HIV/AIDS, số nhiễm mới giảm 11%, số tử vong giảm 34%, tuy nhiên có tới 20 tỉnh thành có số bệnh nhân HIV tăng so với cùng kỳ 2016, đặc biệt là Hà Nội, Tây Ninh, Yên Bái, Tiền Giang, Kiên Giang, TPHCM và Phú Thọ. Riêng Hà Nội và TP HCM chiếm 25% bệnh nhân mới phát hiện trong cả nước. Trong đó Hà Nội ghi nhận 311 ca mới, tăng 61 ca so với cùng kỳ năm ngoái. Tương tự tại TPHCM, con số này là 572, tăng 25 ca.

Theo TS Nguyễn Hoàng Long - Cục trưởng Cục Phòng chống HIV/AIDS, các tỉnh Tây Ninh, Tiền Giang, Kiên Giang, Phú Thọ… triển khai mạnh các hoạt động tư vấn, xét nghiệm, song số bệnh nhân HIV mới vẫn gia tăng. Điều này cho thấy HIV đang tiềm ẩn trong cộng đồng, nếu không đầu tư và làm tốt công tác truyền thông, tư vấn, xét nghiệm sẽ dẫn đến ảo tưởng dịch bệnh đã được khống chế.

Trước tình hình trên, cùng với tăng cường truyền thông, ngành Y tế đã tập trung triển khai các can thiệp giảm tác hại và dự phòng lây nhiễm HIV. Cụ thể là hơn 15 triệu bao cao su được triển khai thông qua kênh tiếp thị xã hội; điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone đã được triển khai tại tất cả 63 tỉnh, thành phố với 294 cơ sở điều trị cho 52.231 bệnh nhân. Tính đến tháng 4/2017, hơn 118.000 bệnh nhân đã được điều trị ARV đạt 56% số người nhiễm HIV được phát hiện; mở rộng điều trị bằng ARV tại trạm y tế để bệnh nhân dễ dàng tiếp cận. Đến nay, hơn 7.800 bệnh nhân đã được nhận thuốc ARV tại xã...

Thời gian tới, ngành Y tế tăng cường huy động các nguồn lực địa phương triển khai các hoạt động can thiệp giảm hại cho các khu vực trọng điểm về HIV, tệ nạn ma túy ở vùng sâu, vùng xa; mở rộng cấp phát thuốc tại xã; đẩy mạnh xét nghiệm HIV trong cơ sở y tế, trại giam, trại tạm giam. Đặc biệt, Bộ Y tế sẽ thí điểm việc cấp thuốc ARV nhiều tháng cho các trường hợp điều trị ổn định; triển khai xét nghiệm tải lượng HIV thường quy trong theo dõi điều trị ARV; triển khai quản lý, theo dõi bệnh nhân đảm bảo duy trì điều trị, đặc biệt đối với các trường hợp chuyển tuyến điều trị qua bảo hiểm y tế…

Mai Anh