“Tô thị” chốn non xanh

Chiếc xe đò vùn vụt lao đi trong sương sớm, bỏ lại phía sau là đồng bằng với những con đường thẳng tắp, những dãy nhà mái ngói san sát nhau, những dòng người đông đúc của phố thị... chúng tôi đến với xã Mà Cooih, Đông Giang, Quảng Nam. Đến với đại ngàn Trường sơn hùng vĩ, chúng tôi mường tượng một viễn cảnh yên bình, một sức hấp dẫn đặc biệt của những con người nơi đây. Nhưng sau những nắng mưa và gió bụi bất thường của chuyến đi gần 150km, chúng tôi thật sự ngõ ngàng bởi những điều được biết…

 

Đường đến xã Mà Cooih, Đông Giang, Quảng Nam rất vắng bóng người qua lại. Ảnh: Hữu Cường

 

Những nàng “Tô thị” chốn non xanh

Giữa thăm thẳm đất trời Trường Sơn, chúng tôi mới được nghe những câu chuyện buồn như lời ru man mác chốn rừng xanh này. Họ đấy! Những người phụ nữ nơi đây ngày qua ngày lam lũ bên nương rẫy hay luồn lách khắp mọi cung rừng khó nhọc nuôi những đứa con côi cút. Trong tận cùng nỗi đau, họ vẫn hướng mắt về phía xa xăm đâu đó trông đợi, nhưng những những bóng dáng một thời đầu ấp tay gối cùng những lời rủ rê ngọt ngào đã khuất lấp bên dưới lớp sương mù dày đặc kia. Biết bao cô gái của miền sơn cước này đã bị những gã tứ chiếng giang hồ, những công nhân đi xây dựng thủy điện A Vương, hay những công nhân xây dựng đường Hồ Chí Minh nhiều năm trước “gửi lại” những giọt máu hồng, để rồi một đi không trở lại. Những nàng “Tô Thị” giữa rừng sâu ấy giờ đã “hóa đá” cả ước mơ bình dị về một mái ấm hạnh phúc. Bi thảm hơn, có người trong họ đã nhiễm bệnh từ những “người chồng” không biết quê hương ấy.

Trời xế chiều, cơn mưa núi bất ngờ ào ạt đổ về, chúng tôi ghé lại trú mưa trong căn lều của chị Bh’nước Thị Ngọc ở thôn Dền, cách trung tâm xã Mà Cooih chừng 6km. Căn lều lụp xụp chỉ đủ chỗ cho 3 mẹ con có chỗ chui ra chui vào. Căn lều ọp ẹp vắng tanh, lửa bếp tắt tự bao giờ. Phải chờ một hồi lâu, người mẹ 32 tuổi này mới cùng với 2 đứa con nhỏ gùi củi từ rừng về. “Nhà hết gạo rồi! Mớ củi này đổi được chừng 2 lon gạo thôi. Ba người ăn một ngày đấy!”, chị Ngọc vừa nói vừa xếp đống củi vào gác bếp.

 

Nhà của chị Bh’nước Ngọc đơn côi giữa rừng chiều.

Bi kịch bắt đầu với chị Ngọc và những sơn nữ nơi đây khi những người miền xuôi đổ về làm nhà máy thủy điện. Chốn rừng núi buồn hiu hắt đã khiến những người đàn ông rủ nhau tìm đến những cô sơn nữ để tán tỉnh. “Nói thiệt, đám con gái mình hồi đó rất thích đàn ông con trai miền xuôi. Họ có trình độ hơn mình, lại có tiền, biết dỗ dành mình. Bởi rứa bọn mình dễ nghe theo họ lắm...”, chị Ngọc nhớ lại. Và chị đã “dính bẫy” gã đàn ông có tên là Thanh đến 2 lần. Hỏi chị có biết anh ta ở đâu không, chị chỉ ngậm ngùi bảo nghe đâu xa lắm, ở tận miền Bắc. Miền Bắc đối với người phụ nữ chưa một lần ra khỏi huyện này có lẽ như một nơi không thể nào đến được.

Trong câu chuyện với chị, chúng tôi được biết không những chỉ ở thôn Dền, mà các thôn bên như thôn Gừng, A Giang, Z’lao cũng có rất nhiều sơn nữ vì mải tin vào những lời dụ dỗ ấy để bây giờ phải một mình vò võ nuôi con chờ “chồng”. Gió chiều se lạnh, trời ngớt mưa, mấy đứa con chị Ngọc lại xuống sông bắt cá. Sông A Vuơng đã tan nát vì vàng nên đến những chú cá nhỏ cũng chẳng còn nước mà sống. Hơn 2 giờ đồng hồ, 2 đứa trẻ ngâm mình trong dòng nước lạnh chỉ bắt được mấy con cá nhỏ bằng ngón tay. Với chúng như thế là quý lắm rồi.

Chúng tôi đến thôn Gừng, bắt gặp những người phụ nữ đang gùi nước, gùi củi về nhà. Chị Bh’riu Hồng - cũng là một nàng “Tô Thị” chốn thâm sơn này - chia sẻ về phận đời mình: “Ban đầu mình cũng sợ, nhưng nghe hắn nói, cái bụng mình ưng quá, quên hết lo lắng. Rứa là mình nghe theo hắn, rồi sinh được thằng cu. Mình cứ tưởng hắn thương con, thương mình thật sẽ không bỏ mình, bỏ con. Nào ngờ...” Chị cũng chỉ nhớ mang máng có lần hắn nói hắn tên Khoa, quê ở Thái Bình vậy thôi. Trong túp lều xiêu đổ vì gió ngàn, mấy đứa trẻ con túm tụm lại bên bếp, nơi có nồi sắn luộc củ bằng ngón tay cái đang sôi lục bục. Chị Hồng nói ngượng: “May mà nhà còn mấy củ mỳ cho bọn trẻ ăn đỡ đói, chứ trái bắp, trái mít hết lâu rồi!”.

Từ ngày sinh những đứa con không cha, chị Hồng xuống sức rất nhiều vì phải quần quật nuôi chúng. Rẫy nương cỗi cằn bởi không còn rừng để mở rẫy mới. Hạt thóc ăn thiếu, chị phải ra sông kiếm ốc, phải làm thuê cho người trong thôn. Chị Hồng gày như cô bé mười ba. Các con cũng còi cọc, lê la theo mẹ lên rẫy, ra rừng từ sáng đến tối mới về lều...

Côi cút những mầm non

Nhìn lũ trẻ trong làng không cha nheo nhóc đến tội nghiệp. Khi chúng tôi chia cho chúng những chiếc kẹo mua vội ngoài trung tâm xã, lũ trẻ tranh nhau, có đứa khóc thét lên vì bị đứa khác cướp mất. Chúng tôi không khỏi cám cảnh. Cái ăn không đủ nên đứa trẻ nào cũng gày gò, còi cọc. Sáng theo mẹ lên nương lên rẫy, chiều theo mẹ xuống suối bắt cá, hầu như chúng đều thất học cả. Chúng là những đứa trẻ sinh ra trong nghèo đói phải mang phận mồ côi cha, sống trong heo hút ở các bản làng miền sơn cước, không biết đến công viên, không đồ chơi, không xúng xính quần áo đẹp, chưa biết đến quyển sách và cây bút như thế nào. Chúng hồn nhiên lớn lên như cây rừng, chỉ biết làm bạn với nương rẫy, với gió núi mây ngàn và sự nghèo khổ. Rồi sau đó không ít những cô bé, cậu bé chưa kịp lớn, trên khuôn mặt vẫn còn nét trẻ thơ ấy lại phải lao vào rừng để kiếm sống, để tiếp tục hát những lời ru buồn giữa chốn non xanh...

Ở nhà chị Bh’riu Hồng, chị đang chuẩn bị bữa tối cho lũ trẻ. Mấy đứa trẻ mũi thò lò, quần áo tả tơi, ngồi bên bếp đợi nồi sắn. Cạnh đó là dăm bảy loại rau rừng và chén muối, thêm mớ bã mì... Chúng tôi gửi biếu chị 100.000 đồng, bàn tay chị mân mê tờ giấy bạc rồi hỏi: “Chừng ni là mấy ngàn? Mua được ký gạo không?”. Lúc ấy chúng tôi mới biết, trong cái sự biết về tiền của chị, chưa một lần chị thấy được tờ mười ngàn, chứ đừng nói đến một trăm ngàn...

Ông Alăng Ba, Chủ tịch xã Mà Cooih đau đớn nói: “Chỉ mấy năm thôi mà cả chục phụ nữ ở đây lâm cảnh không chồng mà có con, hàng chục đứa trẻ không cha. Xưa nay phụ nữ ở đây không hề ế chồng, ai rồi cũng có đôi có cặp. Rứa mà chừ...”. Chúng tôi cứ khắc khoải bởi những ánh mắt trẻ thơ bên rừng ấy. Cuộc sống tương lai của những đứa trẻ không cha này sẽ là những chuỗi ngày đói rách, thất học, luẩn quẩn giữa chốn thâm sơn. Tương lai của chúng cứ mịt mờ như buổi chiều mưa ảm đạm giữa đất trời đại ngàn này thế thôi.

 

Rời vùng đất khó nghèo dưới mái Trường Sơn, chúng tôi mãi day dứt, lo âu khi nhìn gương mặt của buồn bã của những nàng “Tô Thị” và thân phận những đứa trẻ không cha... Những người đàn bà đứng ngóng mãi về phía xa. Chẳng biết họ ngóng đi đâu, bởi chung quanh là rừng. Từ lúc sinh ra, họ chỉ thấy rừng. Lớn lên, già, chết đi, họ cũng vẫn chỉ thấy rừng. Họ ngóng rừng, chờ chồng, chờ những nỗi niềm nặng nhọc của cuộc sống sẽ còn đến vào những ngày sau...