Trà thảo dược mùa đông: Uống sao cho đúng để không phản tác dụng?

Mùa đông , nhiều người có thói quen uống các loại trà thảo dược để giữ ấm cơ thể, tăng sức đề kháng, phòng cảm lạnh. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của Y học cổ truyền (YHCT), cần dùng đúng loại trà, đúng cách, đúng thời điểm và đúng liều lượng trà thảo dược mới phát huy tác dụng.

1. Trà thảo dược: ‘thuốc nhẹ’ chứ không chỉ là nước uống

Theo ThS.BS. Nguyễn Quang Dương, khoa Ngoại, Bệnh viện Tuệ Tĩnh, YHCT coi trà thảo dược là một dạng thuốc dùng hàng ngày, có tính vị và quy kinh rõ ràng. Mỗi loại trà đều mang đặc tính hàn – nhiệt – ôn – lương, tác động trực tiếp đến khí huyết và các tạng phủ. Vì vậy, việc lựa chọn trà cần dựa trên thể trạng, tuổi tác và thời tiết, không nên uống theo trào lưu hay truyền miệng khi chưa biết rõ ràng.

Mùa đông quy theo ngũ hành thuộc hành Thủy, đặc điểm hàn khí thịnh, dương khí của cơ thể – đặc biệt là ở người cao tuổi, người có bệnh mạn tính – vốn đã suy yếu, nếu dùng trà không phù hợp, nhất là các loại trà có tính hàn, sẽ dễ gây lạnh bụng, đầy hơi, đau bụng , tiêu chảy, tay chân lạnh hơn, thậm chí làm nặng thêm các bệnh xương khớp và tim mạch.

2. Không phải trà ‘giải nhiệt’ nào cũng tốt trong mùa đông

Nhiều người vẫn duy trì thói quen uống trà hoa cúc, atiso, diệp hạ châu, rau má… quanh năm vì cho rằng đây là các loại trà "mát gan, giải độc". Tuy nhiên, theo ThS.BS. Nguyễn Quang Dương, đa số các vị này có tính hàn hoặc lương, thích hợp hơn trong mùa nóng.

Uống thường xuyên các loại trà giải nhiệt vào mùa đông, nhất là lúc bụng đói hoặc buổi tối, có thể làm tổn thương tỳ vị, gây ăn uống kém, đầy trướng, lạnh bụng, dễ nhiễm lạnh. Với người cao tuổi hoặc người tỳ vị hư hàn, việc này còn làm tăng nguy cơ tiêu chảy mạn tính, mất ngủ , mệt mỏi kéo dài. Vì vậy, trà thảo dược mùa đông nên ưu tiên tính ấm.

Trong mùa lạnh, ThS.BS. Nguyễn Quang Dương khuyến khích sử dụng các loại trà có tính ôn, ấm, giúp ôn trung, tán hàn, hỗ trợ tiêu hóa và tăng cường chính khí của cơ thể.

Một số loại trà thảo dược phù hợp trong mùa đông gồm:

• Trà gừng : Ôn trung tán hàn, làm ấm cơ thể, giảm buồn nôn, hỗ trợ tiêu hóa.
• Trà quế, trà hồi: Làm ấm tỳ vị, giảm đầy hơi, đau bụng do lạnh.
• Trà táo đỏ – kỷ tử: Bổ khí huyết, hỗ trợ giấc ngủ , phù hợp với người cao tuổi.
• Trà sả: Giúp ra mồ hôi nhẹ, giải cảm lạnh giai đoạn sớm.

Tuy nhiên, ngay cả với trà tính ấm, việc sử dụng cũng cần đúng liều lượng, tránh uống quá đặc hoặc quá nhiều trong ngày.

3. Sử dụng trà thảo dược sao cho phát huy hiệu quả

ThS.BS. Nguyễn Quang Dương khuyến cáo cách sử dụng trà thảo dược mùa đông để phát huy tác dụng đối với sức khỏe:

3.1.Uống đúng thời điểm để tránh phản tác dụng

Thời điểm uống trà ảnh hưởng lớn đến hiệu quả của thảo dược. Theo YHCT, không nên uống trà thảo dược khi bụng đói, đặc biệt là trà có tinh dầu mạnh như gừng, quế, sả. Tránh uống trà vào tối muộn vì có thể gây mất ngủ, tiểu đêm nhiều. Thời điểm phù hợp nhất là sau bữa ăn 30–60 phút hoặc buổi sáng muộn, khi dương khí đang lên.

Người có bệnh dạ dày, tăng huyết áp hoặc đang dùng thuốc tây cần thận trọng, không nên uống trà thảo dược sát thời điểm dùng thuốc để tránh tương tác.

3.2. Không lạm dụng, không uống thay nước lọc

Một sai lầm phổ biến là uống trà thảo dược thay hoàn toàn nước lọc. Theo YHCT, dùng bất cứ vị thuốc nào kéo dài đều có thể làm thay đổi sự cân bằng âm dương của cơ thể. Giống như ta cứ đốt lửa ấm trong một phòng kín lâu dài nhiệt độ phòng sẽ tăng cao dần lên. Việc lạm dụng trà thảo dược, dù là loại "lành tính", cũng có thể gây rối loạn tiêu hóa, mất cân bằng tạng phủ.

Mỗi ngày chỉ nên uống 1–2 ấm trà loãng, xen kẽ với nước ấm. Khi cơ thể có dấu hiệu mệt mỏi, lạnh bụng, chán ăn, nên tạm dừng trà thảo dược và điều chỉnh lại chế độ ăn uống.

3.3. Những đối tượng cần đặc biệt thận trọng khi uống trà thảo dược mùa đông

Những đối tượng sau cần thận trọng:

• Người cao tuổi, thể hàn, tay chân lạnh.
• Người tỳ vị hư, hay đầy bụng, tiêu chảy.
• Người mắc bệnh tim mạch, huyết áp, đái tháo đường.
• Phụ nữ mang thai, người đang dùng thuốc điều trị dài ngày.

Với các đối tượng này, tốt nhất nên tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi sử dụng trà thảo dược thường xuyên.

Khi hiểu đúng và uống đúng, trà thảo dược không chỉ giúp cơ thể ấm áp hơn trong mùa lạnh mà còn góp phần phòng bệnh, nâng cao sức khỏe một cách tự nhiên và an toàn.