Tranh cãi việc đưa hầu đồng vào biểu diễn trong vũ trường

Diễn xướng hầu đồng tại vũ trường Airport Exclusive Club tối 23/11. Ảnh: TL

Mang thần thánh ra mua vui?

Theo tìm hiểu, vũ trường Airport Exclusive Club mời các diễn viên của Nhà hát Kịch Việt Nam diễn xướng hầu đồng. Phần thực hiện diễn xướng hầu đồng do diễn viên kiêm thanh đồng trẻ Trần Hùng đảm nhận diễn ra gần 1 giờ đồng hồ. Trần Hùng cũng là người đã từng xuất hiện nhiều lần trong các chương trình âm nhạc dân gian “Hà thành 36 phố phường” được tổ chức thường xuyên vào các tối cuối tuần ở khu vực chợ Đồng Xuân. Trong tối 23/11, Trần Hùng biểu diễn khá nhiều giá đồng như: Chầu Lục, Quan Hoàng Mười... với sự hỗ trợ của một số nhạc công được cho là của Nhà hát Chèo Trung ương. Nơi diễn ra tiết mục diễn xướng này là sân khấu chính của vũ trường và lễ vật để “hầu Thánh” được bày biện trên một chiếc bàn trà loại nhỏ.

Chuyên gia trang điểm Ngọc Triệu, người chứng kiến tiết mục này cho biết, không chỉ thể hiện khá nhiều giá đồng một cách thuần thục, thanh đồng còn khá nhiều lần vung tiền lộc cho khách hàng lấy may đầu tháng. Mỗi lần thanh đồng vung tiền là các khách hàng lại hào hứng đưa tay giành lộc về mình. Cảnh tượng này sau đó cũng được chính quản trị trang Facebook Airport Exclusive Club trưng lên với lời chú giải: “Mồng 1 mà, phải hái lộc chứ”.

Ngay lập tức, những hình ảnh này đã trở thành tâm điểm của những cuộc tranh cãi xôn xao. Những người không theo diễn xướng hầu đồng cho rằng, đây là một việc làm hết sức bình thường nhằm đem văn hóa truyền thống đến gần hơn với giới trẻ bởi đây là “diễn” chứ không phải “hầu”. Bạn K. P (ở Hải Phòng) còn cho biết, hát văn và hầu đồng đã xuất hiện ở quán cà phê Mạc trên phố Lê Đại Hành (quận Hồng Bàng, TP Hải Phòng) từ tháng 7 vừa qua. Đây là ý tưởng của chủ quán 22 tuổi, là du học sinh ở Singapore ngành quản trị kinh doanh. Mỗi tháng, quán có hai buổi hát chầu văn của nhóm Minh Văn và một buổi hát ca trù, do đội ca trù làng Đông Môn (xã Hòa Bình, Thủy Nguyên, TP Hải Phòng) biểu diễn. Không gian độc đáo này không chỉ thu hút những người có tuổi, ưa hoài cổ mà cả các bạn trẻ.

Tuy nhiên, số đông và những người theo đạo Mẫu lại lên án hành động này một cách quyết liệt. Đa số họ đều cho rằng đây không phải là trình diễn nghệ thuật mà là một sự xúc phạm, phỉ báng Mẫu, Thánh. “Không hiểu sao những người đó lại nghĩ ra cái trò báng bổ thần thánh thế này, vũ trường hết trò để diễn rồi à? Tội này còn nặng gấp trăm lần cái tội buôn thần bán thánh, hình như toàn con giời phạt thì phải?”, bạn trẻ Mỹ Phạm bức xúc.

Nhiều người cho rằng, diễn xướng hầu đồng gắn liền với tục thờ Mẫu, Thánh... vốn chỉ diễn ra ở các đền, chùa, miếu, phủ... Không bao giờ được phép đưa hình thức diễn xướng linh thiêng này vào các vũ trường hay quán bar theo kiểu mua vui bởi đó là những nơi nhốn nháo, ô hợp... Nếu xét về mặt tâm linh đó là một sự phỉ báng, nếu xét dưới góc độ thưởng thức nghệ thuật sân khấu thì cũng không nghệ thuật chút nào.

Không những phi nghệ thuật mà còn phản cảm

Đại diện vũ trường Airport Exclusive Club cho biết, tiết mục hầu đồng diễn ra vào hôm 23/11 chỉ đơn thuần là một tiết mục văn nghệ, biểu diễn sau phần ca nhạc của ca sỹ Tùng Dương. Mục đích của vũ trường khi mời các nghệ sỹ về biểu diễn là nhằm thay đổi không khí, mang đến sự mới mẻ cho mọi người vào ngày cuối tuần. Các nghệ sỹ biểu diễn hôm đó biểu diễn 3 giá đồng, cung văn và nhạc công biểu diễn âm nhạc bằng nhạc cụ, thanh đồng biểu diễn rất nghệ thuật, trang phục mặc đúng trang phục truyền thống tương ứng với mỗi nhân vật được hầu, chỉ đốt nến, không đốt hương, vật phẩm là một ít hoa quả... Chuyện tung tiền có ý nghĩa phát lộc cầu may mắn vào đầu tháng chứ không có ý nghĩa gì khác.

Trước vấn đề này, GS.TS Ngô Đức Thịnh – nhà nghiên cứu văn hóa Việt Nam cho rằng: “Việc đưa hầu đồng lên sân khấu không phải bây giờ mới xuất hiện mà đã có từ lâu. Ngoài những buổi diễn xướng được tổ chức quy mô, trước đây, việc diễn xướng hầu đồng đã manh nha ở những quán cafe, giờ len lỏi vào quán bar, vũ trường. Tôi nghĩ vấn đề không quá nghiêm trọng như sự chỉ trích của dư luận”. Theo GS.TS Ngô Đức Thịnh, sở dĩ hiện tượng này bị phản ứng mạnh vì ác cảm của dư luận với vũ trường. Trong khi đó, về bản chất, hoạt động này không khác nhiều so với việc diễn xướng trên các sân khấu hiện nay.

GS.TS Kiều Thu Hoạch – Nghiên cứu viên cao cấp của Viện Nghiên cứu văn hóa dân gian cho rằng, dù có xuất hiện dưới dạng diễn xướng sân khấu thì nghệ thuật hầu đồng cũng không phù hợp với môi trường diễn xướng là quán bar, vũ trường. Theo GS.TS Kiều Thu Hoạch, vũ trường là nơi các bạn trẻ nhảy nhót, tụ tập, xả stress... nếu đưa một loại hình nghệ thuật mang tính tâm linh như hầu đồng vào biểu diễn chẳng những không phù hợp mà còn rất phản cảm.

Theo GS.TSKH Tô Ngọc Thanh - Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, nếu những gì đại diện vũ trường mô tả là đúng thì đây không phải là diễn xướng hầu đồng. Vì diễn xướng hầu đồng dù có cách điệu, có sân khấu hóa đến mấy thì môi trường của nó cũng rất trang trọng, nghiêm túc. Vũ trường không hẳn không nghiêm túc nhưng về độ trang trọng thì không có. Chính vì thế, dù có là biểu diễn vì mục đích thương mại hay giải trí gì đi chăng nữa thì cũng nên cân nhắc bởi nó động đến vấn đề tâm linh.

Một số nhà khoa học khác lại cho rằng, cơ quan quản lý văn hóa cần có tiếng nói để chấn chỉnh hoạt động này bởi nó không được số đông ủng hộ. Và nếu cần thiết, cần phải đưa ra chế tài cụ thể bởi dù sao hát văn hầu đồng cũng đang được đệ trình để Unessco công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

 Hà Tùng Long