Tử tù và các câu chuyện trong buồng biệt giam

Không biết ai sẽ được gọi tên vào lúc rạng sáng, thế nên, khi ánh bình minh le lói qua ô cửa nhỏ xíu ở buồng biệt giam, cũng là lúc tử tù biết họ được sống thêm một ngày nữa và lúc đó mới yên tâm… ngủ ngon.

Đã có nhiều nhà báo viết về cuộc sống của những tử tù, nhưng tôi vẫn muốn tìm hiểu nhiều hơn về thế giới của những con người đặc biệt ấy, nhưng trong khuôn khổ bài viết này, tôi sẽ kể về cuộc sống của họ, ở cái thời khắc năm cũ qua đi và năm mới đã đến. Và chợt nhận ra, bất cứ là ai, dù có gây ra tội ác như thế nào thì Tết đối với họ vẫn là khoảnh khắc ngậm ngùi nhất, dễ rơi nước mắt nhất. Khoảnh khắc ấy cũng là lúc phần người trong họ trỗi dậy mãnh liệt nhất, để mơ về một mái ấm gia đình, có tiếng mẹ, tiếng cha, tiếng cười con trẻ, dù biết là đã muộn…

Tử tù Lê Trung Sơn

"Ngh…ĩ…a… ơ…i, e…m… c… ó… kh… á… ch". "V…â…ng, e…m… b…iế…t… r…ồ…i". "A…i… đ…ế…n… th…ă…m…e…m…đ…ấ…y?". "E… m… kh…ô… ng…b…i…ế…t". Những tiếng thưa đi, đáp lại cứ ề à, rề rà kéo dài như vọng lên từ âm ty - một thứ âm thanh não nùng, buồn thê thảm ở hai dãy buồng dành cho tử tù trong Trại tạm giam số 1 Công an Hà Nội. Không ai được phép vào khu vực ấy ngoài những cán bộ trại giam có trách nhiệm, chúng tôi cũng chỉ được đứng từ xa mục sở thị, nhưng hình như là nhờ không gian rộng và rất nhiều gió đã đưa giúp những lời nói chuyện của chúng tôi tới các tử tù đang bị giam giữ.

Bùi Tiến Hòa - một tử tù được ân giảm từ tử hình xuống chung thân, từng bị giam giữ ở Trại tạm giam số 1, hiện đang trả án ở Trại giam Nam Hà, có lần đã kể với tôi: "Ở buồng biệt giam, thằng nào tai cũng thính chị ạ. Có khi còn thính hơn cả… chó becgie", vì lẽ gì thì có thể hiểu được. Khi người ta bị hạn chế tầm nhìn, dường như các giác quan khác phát huy tác dụng, ví như người mù thì thính giác thường nhạy cảm hơn người bình thường.

Và những cuộc trò chuyện trong buồng biệt giam

Nhiều lúc, tôi tò mò tự hỏi, không biết, những câu chuyện của các tử tù khi họ nói với nhau sẽ như thế nào. Chuyện của tương lai hay chuyện của quá khứ? Quá khứ với nhiều kẻ giang hồ, dường như là một chiến tích để "nổ" với bạn tù cùng cảnh ngộ, nhưng với nhiều người, đôi khi là những ám ảnh day dứt muốn quên đi. Còn tương lai ư? Sẽ là một sớm ban mai nào đó bị gọi dậy bất thình lình không báo trước, vậy có lẽ câu chuyện chỉ còn ở thì hiện tại. Dường như đã ở buồng biệt giam, kẻ nào cũng biết học cách nói chuyện (có thể là nói một mình để quên đi ngày dài).

3 tử tù tôi đã gặp ở Trại tạm giam Công an tỉnh Phú Thọ: Hạ Phong Lưu, Hoàng Văn Thế, Lê Trung Sơn kể rằng, ngày nào họ cũng hỏi nhau những câu quen thuộc, quen như những bà già buổi sớm đi chợ chào nhau. Lưu và Sơn ở một buồng, Thế ở buồng bên kia. Ngày nào cũng vẫn là bên này hỏi trước: "Thế ơi, đêm qua mày có ngủ được không?… có ăn hết bát cơm không?... có rét không?...".

Lê Trung Sơn - kẻ đã ra tay sát hại một người hàng xóm để cướp tiền, trước ngày cưới không đầy một tháng, nói: "Bọn em bên này có hai người cũng đỡ buồn, nhiều khi không thấy tiếng thằng Thế, cứ phải hỏi trước, ngộ nhỡ đêm qua nó làm sao…". Cả Lưu và Sơn đều có hoàn cảnh giống nhau, nghĩa là bị bắt trước ngày cưới không đầy 1 tháng. Hai đứa đều hay chuyện, Lưu liến thoắng hỏi tôi có gia đình riêng chưa, con được mấy tuổi rồi, rồi gã kể về cô vợ đầu, về hai đứa con, cứ như sợ không còn lần nào được tâm sự nữa.

Ở đây cũng vậy, hắn nói nhớ mẹ lắm nhưng mẹ hắn thì già quá rồi, không thể nào mà đi xe khách xuống thăm con được nữa. Hằng ngày, hắn "đánh tiếng" trò chuyện với Lưu và Sơn cho đỡ buồn, những câu hỏi, những câu trả lời ngày nào cũng giống nhau: "Ăn chưa, ngủ chưa" và những câu chuyện cũng kể đi kể lại đến cũ mèm, nhưng với Thế, đó cũng là niềm an ủi lớn lao, khi mà hắn đã bị người thân bỏ mặc nhiều năm nay. Tết - hắn được cán bộ trại giam cho quà bánh, thỉnh thoảng có cán bộ lại gửi lưu ký cho hắn một vài trăm nghìn, bởi họ biết, hắn đã bị gia đình lãng quên lâu rồi.

Bùi Tiến Hòa - một tử tù được ân giảm từ tử hình xuống chung thân

Hát cũng là một cách để những tử tù này quên đi khái niệm thời gian. Những kẻ hát đêm thường nghe trọn vẹn những tiếng mở cửa buồng vào lúc sáng sớm. Rồi im bặt. Sau đó là những tiếng chào nhau: "Cán bộ ở lại mạnh khỏe nhé...", "Các anh ở lại em đi nhé"... Rồi tiếng khóc: Có kẻ khóc rống lên như một đứa trẻ con, có kẻ lại ậm ự mà không thể rơi ra một giọt nước mắt. Có kẻ trước khi đi trả án còn mời nhau: "Tí nữa về qua nhà anh ăn cơm nhé". Cơm ở đây là cơm cúng, là hương hoa nải quả, nghĩ mà rợn tóc gáy.