Tuyên bố dừng Harry Potter: Chiêu PR thế kỷ?

Sau khi không còn phải lo lắng về việc Harry Potter có thể sẽ chết trong tập 7, mối quan tâm chính của độc giả hiện nay là liệu có cơ hội nào cho bộ sách được tiếp tục hay không, khi mà tác giả J.K.Rowling đã tuyên bố đặt dấu chấm hết cho cuộc phiêu lưu của các nhân vật trong thế giới phù thủy.

Trước thời điểm tập 7 được phát hành, khi còn chưa biết số phận Harry Potter sẽ ra sao, các fan của cậu bé phù thủy đã bắt đầu cuộc vận động do nhà sách Waterstone khởi xướng nhằm thu thập 1 triệu chữ ký để thuyết phục J.K.Rowling viết tiếp. Website waterstones.com/saveharry đã nhận được hàng nghìn chữ ký ủng hộ ngay trong ngày đầu tiên lên mạng, hôm 9/7/2007. Các nhà tổ chức hy vọng, nỗ lực của họ và sự cuồng nhiệt của độc giả sẽ khiến nhà văn phải đổi ý. Trong lịch sử văn chương thế giới, những chuyện như vậy đã từng xảy ra.

Conan Doyle – “kẻ sát nhân”

Năm 1893, mệt mỏi vì phải dành quá nhiều tâm sức cho nhân vật Sherlock Holmes và không còn thời gian cho các đề tài lịch sử ưa thích, Conan Doyle đã “thủ tiêu” nhà thám tử lừng danh bằng cách để Holmes ngã xuống vực trong tập truyện “Công việc cuối cùng của Sherlock Holmes”. Khi quyết định như vậy, Conan Doyle chỉ nghĩ đơn giản đó là một vấn đề mang tính chất cá nhân mà không lường trước được phản ứng của độc giả, vốn đã coi Sherlock Holmes là một thần tượng và không dễ dàng chấp nhận nhà văn muốn làm gì thì làm với nhân vật của mình.

Ngay sau khi Sherlock Holmes bị khai tử, hơn 2 vạn độc giả trung thành của tạp chí Strand, ấn phẩm chuyên đăng tải những truyện ngắn về nhà thám tử này đã đồng loạt hủy yêu cầu đặt báo hàng tháng khiến Strand được một phen điêu đứng. Một số fan quá khích của Sherlock Holmes đeo băng tang, rình rập quanh nơi ở của Conan Doyle. Họ lao vào lăng mạ, nguyền rủa, thậm chí còn dọa hành hung nhà văn mỗi khi ông ló mặt ra đường, như thể ông là một kẻ sát nhân thực sự.

Trong suốt một thời gian dài sau đó, các tác phẩm khác của Conan Doyle bị tẩy chay. Trước sức ép quá lớn từ phía độc giả, 10 năm sau khi “đẩy” Sherlock Holmes xuống vực, Conan Doyle đành phải “kéo” nhân vật này lên và tiếp tục với những vụ án mới.

Việc Conan Doyle mất quyền kiểm soát đối với số phận Sherlock Holmes là một minh chứng nổi bật cho thấy, độc giả có ảnh hưởng như thế nào đến quyết định của nhà văn. Chính vì vậy nên mới có chuyện, một số tác phẩm đột nhiên tái xuất sau khi tác giả đã tuyên bố dừng bút một thời gian dài, hoặc thậm chí sau khi tác giả đã qua đời nhiều năm.  

Sau khi Sherlock Holmes được hồi sinh, số phát hành của tạp chí Strand tăng thêm gần 3 vạn bản mỗi kỳ. Bốn trong số những truyện ngắn viết trong thời kỳ này lọt vào danh sách 10 truyện ngắn hay nhất về Sherlock Holmes do độc giả bình chọn. Sự ra đời của những tác phẩm tiếp theo, sau một thời gian khá dài vắng bóng, không những đã thỏa mãn cơn khát của độc giả mà còn góp phần làm tròn trịa toàn bộ series truyện.

Những cái đuôi quá dài

Nếu như việc nối dài câu chuyện về Sherlock Holmes xuất phát từ nguyên nhân chính là sức ép của người đọc lên chính tác giả, thì trong rất nhiều trường hợp, phần hậu hay phần tiếp theo của các tác phẩm nổi tiếng được xây dựng chủ yếu vì mục tiêu lợi nhuận và đã trở thành những cái đuôi quá dài.

Cuốn Scarlett  - ăn theo "Cuốn theo chiều gió".

Scarlett, “khúc đuôi” của Cuốn theo chiều gió là một ví dụ. Scarlett được hoàn thành năm 1991, 42 năm sau khi Margaret Mitchell, tác giả của Cuốn theo chiều gió qua đời. Dĩ nhiên, người thực hiện cuốn sách này là một nhà văn khác, Alexandra Ripley. Không có bất cứ sự thúc bách nào của độc giả. Sự ra đời của Scarlett chỉ xuất phát từ những tính toán của nhà xuất bản Warner Books về khả năng tiếp tục khai thác câu chuyện thời nội chiến. Có lẽ chính vì thế mà Scarlett không làm toát lên được tính cách hừng hực, say mê của người miền Nam như trong phần chính. Văn phong và cách thể hiện của Alexandra Ripley đuối hơn hẳn so với Margaret Mitchell.

Rốt cuộc, cuốn sách mà Warner Books phải trả 4,9 triệu đôla tiền bản quyền để được phép nối bản bị tạp chí Time đánh giá là “Không đáng một xu”. Một số nhà phê bình thậm chí còn cho rằng, Scarlett làm giảm giá trị của Cuốn theo chiều gió. Tuy nhiên, về mặt thương mại, Scarlett đã khá thành công nhờ một chiến dịch quảng cáo chuyên nghiệp. Tính cho đến nay, tổng số sách tiêu thụ trên toàn thế giới đã lên đến 6 triệu bản.

Lợi nhuận thu được từ Scarlett thúc giục các nhà xuất bản khác tiếp tục cho ra đời những tác phẩm ăn theo Cuốn theo chiều gió. Rhett Butler’s People sẽ được St Martin’s Press ấn hành vào cuối năm nay là một trong số này. Đó là còn chưa kể một vài năm trước, một phần hậu khác với tựa đề The Wind Done Gone đã được xuất bản mà không có sự cho phép của gia đình nhà văn Margaret Mitchell, dẫn đến một vụ kiện tụng rình rang.

Bóp méo tác phẩm vì lợi nhuận

Việc tự ý viết tiếp các tác phẩm nổi tiếng không chỉ gây thiệt hại cho những người nắm giữ bản quyền tác phẩm mà còn gây ra sự phẫn nộ đối với độc giả, nếu như phần viết tiếp bóp méo nội dung những phần đã có trước đó. Năm 2001, cảnh sát Bỉ đã bắt giữ một vụ làm lậu phần tiếp theo của bộ truyện tranh Tintin. Phần này có tên là Tintin ở Thái Lan, được quảng cáo là “một tập truyện chưa từng được công bố” về Tintin.

Rất nhiều người đã bỏ 15 Euro mua sách, vì tưởng đó là một tác phẩm mới được phát hiện của nhà văn Hergé (tác giả Tintin, qua đời năm 1983). Nhưng họ thật sự ngạc nhiên và tức giận, khi nội dung tập truyện này khác xa tất cả những gì họ đã từng được biết về Tintin dưới ngòi bút của Hergé.

Tintin ở Thái Lan mô tả chuyến du lịch của Tintin đến Thái Lan, nơi chàng phóng viên tự nhiên đổ đốn và tìm được một người bạn tình đồng giới, còn chú chó Milou cũng bắt chước chủ, “làm chuyện đó” với một con mèo Xiêm, trong khi các bạn của Tintin thì lê lết trong các quán bar.

Sau vụ việc này, người ta khám phá ra một làn sóng ngầm những tập truyện xuyên tạc trắng trợn nguyên tác, được sáng tác và in ấn bất hợp pháp dưới vỏ bọc “hậu Tintin”với số lượng lên đến hàng vạn bản mỗi tập và phát hành ở nhiều nước.

Tuyên bố dừng Harry Potter: Chiêu kích cầu thế kỷ?

Website fanfiction.net hiện có hơn 300.000 câu chuyện về Harry Potter do các fan tự sáng tác, dựa vào những nhân vật, địa điểm và tình tiết trong tác phẩm. Một số chuyện được kết cấu như những phần tiếp theo không chính thức của Harry Potter. Việc làm này không gặp bất kỳ sự phản đối nào từ phía nhà văn J.K.Rowling. Ngược lại, bà còn cho rằng nó chứng tỏ độc giả yêu mến Harry Potter như thế nào.

 Đó cũng có thể là một yếu tố mà nhà văn phải tính đến khi quyết định có viết tiếp những câu chuyện về thế giới phù thủy hay không, vì lịch sử đã cho thấy, một khi độc giả còn say mê với tác phẩm và tha thiết muốn tác giả tiếp tục sáng tác thì việc khai tử đứa con tinh thần của mình có thể là một sai lầm, như trong trường hợp Conan Doyle với Sherlock Holmes.

Trong một cuộc phỏng vấn mới đây, J.K.Rowling cho biết có thể bà sẽ viết tiếp phần 8 Harry Potter với mục đích từ thiện. Như vậy, khả năng cậu bé phù thủy trở lại là hoàn toàn có thể.

Có thể tuyên bố gác bút về đề tài này chỉ là một chiêu tiếp thị, kích cầu thế kỷ đã được cân nhắc kỹ lưỡng để chuẩn bị cho một màn tái xuất ngoạn mục. Chẳng phải trước đây, nhà văn đã từng nói sẽ có 2 nhân vật chính bị chết trong phần 7, đồng thời còn bỏ ngỏ khả năng đó có thể là Harry Potter đó sao. Nhưng cuối cùng, tập truyện đã kết thúc rất có hậu và J.K.Rowling thừa nhận đó là một việc làm có chủ định và bà đã rất thích thú khi quan sát sự hồi hộp, lo lắng của độc giả cho số phận của nhân vật chính.      

 H.Tiên

            AP, BBC, Telegraph, Time