Ứng xử với mức sinh của từng địa phương ra sao?

Cán bộ dân số phường Ngọc Hà, quận Ba Đình (Hà Nội) truyền thông KHHGĐ, làm mẹ an toàn cho người dân. Ảnh: Dương Ngọc.

Mức sinh dễ tăng trở lại

Bà Nguyễn Thị Huê – Phó Giám đốc Sở Y tế kiêm Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh Thái Bình nêu quan điểm: Trong Nghị quyết Chương trình hành động công tác DS-KHHGĐ của tỉnh, Thái Bình vẫn kiên trì công tác giảm sinh do đặc điểm quy mô dân số đông, mật độ dân số dày, số phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ đang ở mức cao. Do đó, dù đã duy trì mức sinh thay thế trong 12 năm (tổng tỷ suất sinh (TFR) đạt 2,01 con từ năm 2000) nhưng với Thái Bình, nguy cơ tăng sinh trở lại luôn tiềm ẩn.

“Chúng tôi đặt mục tiêu TFR đạt 1,9 con vào năm 2015 và 1,8 con năm 2020. Chỉ tiêu này dù biết rất khó nhưng chúng tôi vẫn luôn nỗ lực phấn đấu vì tâm lý của một bộ phận người dân vẫn thích có nhiều con…”, bà Huê chia sẻ.

Ý kiến này nhận được sự đồng tình từ Th.S Đỗ Thị Như Mai – Phó Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh Phú Yên. Tuy nhiên, bà Mai bổ sung thêm: Đối với các tỉnh đã đạt dưới mức sinh thay thế (từ 1,8 con - 2,1 con), Trung ương vẫn nên giao chỉ tiêu giảm sinh vì với các tỉnh này nguy cơ tăng sinh trở lại luôn thường trực. “Ví dụ ngay như Phú Yên, Tổng điều tra Dân số và nhà ở (năm 2009) cho thấy TFR là 1,96 con. Đến năm 2012, con số này đã tăng lên 2,07. Dù vẫn ở ngưỡng khống chế nhưng có thể thấy nguy cơ tăng sinh luôn tiềm ẩn. Do đó, chúng tôi vẫn kiên trì công tác giảm sinh, hoàn thành chỉ tiêu giảm sinh, các cặp vợ chồng áp dụng biện pháp tránh thai mới của Trung ương và địa phương giao”, bà Mai chia sẻ.

Đối với các tỉnh có TFR dưới 1,8 con, theo bà Mai, điều quan trọng nhất là tập trung nâng cao chất lượng dân số. Để chuyên tâm thực hiện nhiệm vụ này, Trung ương cần tiếp tục tạo điều kiện cho các địa phương linh hoạt xây dựng chính sách, kế hoạch công tác DS-KHHGĐ theo hướng không giao chỉ tiêu cụ thể về giảm sinh và số người sử dụng biện pháp tránh thai mới. Bên cạnh đó, cần nâng cao trách nhiệm của cá nhân, cặp vợ chồng trong việc thực hiện các biện pháp phòng tránh thai ngoài ý muốn.

Ông Sa Văn Khuyên – Phó Giám đốc Sở Y tế kiêm Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh Sơn La cho hay: Số liệu của ngành Dân số cho thấy tổng tỷ suất sinh của tỉnh Sơn La là 2,28 con. Vì thế, nhiệm vụ “tối quan trọng” trong thời gian qua và thời gian tới của Sơn La là đẩy mạnh giảm sinh, thông qua việc rốt ráo tăng cường giải pháp tuyên truyền, cung cấp dịch vụ KHHGĐ và chính sách khuyến khích lợi ích về vật chất, tinh thần cho người dân.

Chiến lược DS-SKSS Việt Nam giai đoạn 2011-2020 được Thủ tướng phê duyệt đã nêu rõ 5 lĩnh vực ưu tiên trong công tác dân số: Giải quyết đồng bộ các vấn đề dân số, sức khoẻ sinh sản, tập trung nâng cao chất lượng dân số, cải thiện sức khoẻ bà mẹ và trẻ em, phát huy lợi thế cơ cấu “dân số vàng”, chủ động điều chỉnh tốc độ tăng dân số và kiểm soát tỷ số giới tính khi sinh” và đặt ra mục tiêu “duy trì mức sinh thấp hợp lý”. Theo đó, tổng tỷ suất sinh là 1,9 con vào năm 2015 và 1,8 con vào năm 2020.

Theo ông Khuyên, Trung ương nên có một khung quy định nhưng nên tạo điều kiện để từng địa phương chủ động linh hoạt xây dựng kế hoạch, chính sách, đặc biệt với những tỉnh có nhóm dân số đặc thù như Sơn La. Song cần tránh tình trạng mỗi tỉnh một “màu” sẽ rất lộn xộn. Bên cạnh đó, ngân sách địa phương cũng cần được bổ sung để khuyến khích tập thể, cá nhân thực hiện tốt mục tiêu giảm nhanh mức sinh, sớm đạt và duy trì mức sinh thay thế.

Bài học kinh nghiệm của nhiều nước

TS Dương Quốc Trọng - Tổng cục trưởng Tổng cục DS – KHHGĐ khẳng định: Kinh nghiệm các nước cho thấy khi TFR rơi xuống khoảng 1,3 - 1,4 con sẽ không có cách gì nâng lên được. Các nước trên thế giới có một quy luật chung là đã, đang và sẽ thành công trong giảm sinh nhưng hầu như chưa có nước nào thành công trong việc nâng mức sinh lên một khi đã “rơi” xuống quá thấp.

Trước việc TPHCM có mức sinh xuống thấp, TS Dương Quốc Trọng cho rằng: “Không triển khai mạnh việc giảm sinh nữa, chúng ta sẽ thuyết phục người dân sinh hai con, vấn đề quan trọng nhất là tập trung nâng cao chất lượng dân số. Ngoài ra, thành phố này phải giải quyết bài toán di dân và đô thị hóa, cung cấp các dịch vụ SKSS/KHHGĐ cho dân nhập cư sao cho có chất lượng hơn nữa…”.

Các chuyên gia dân số cho rằng, không quá sớm để Việt Nam tính tới việc thay đổi các chính sách cho phù hợp với tình hình giảm sinh, tránh “vết xe đổ” của nhiều nước, vùng lãnh thổ đã “đi quá đà” (như Hàn Quốc, Singapore, Đài Loan...) - tiếp tục duy trì chương trình KHHGĐ khi TFR giảm chỉ còn 1,6 con. Đến khi chuyển sang chính sách khuyến sinh, các quốc gia, vùng lãnh thổ này đã đối mặt không ít khó khăn.