Uyển ngữ...
GiadinhNet - Uyển ngữ hay nói giảm, nói tránh là thuật ngữ thường được dùng trong ngôn ngữ học hay văn học. Vậy nhưng ở ta, nhiều khi giới chức địa phương cũng hay sử dụng uyển ngữ, thậm chí còn sử dụng đến mức mà các nhà văn, nhà thơ, vốn là "trùm" về ngôn ngữ cũng phải bái phục.
Quý vị thử đọc báo xem lý do các tỉnh, thành xin mua thêm xe công nghe có “đáng yêu” không nào, dù theo thống kê từ các bộ ngành, cơ quan nhà nước thì đang thừa khoảng 7.000 chiếc. Nghệ thuật nói giảm, nói tránh – hay trong trường hợp này chúng tôi gọi là “uyển ngữ chính trị” - được quan chức áp dụng cực kỳ xuất sắc: Đó là những đặc thù, đặc biệt, áp lực công việc, nhanh chóng – kịp thời, đảm bảo thời gian, tiến độ công việc… mà các cơ quan chức năng báo cáo lên để xin mua thêm xe. Mà nói quẩn nói quanh, vẫn chỉ đơn giản là thêm xe đi họp cho các sếp. Chấm hết.
Người nào không tỉnh táo mà nghe những câu chữ kia thì có mà: “Ấy chết chết, khó khăn quá, phải mua xe mới ngay cho cán bộ đi!”. Nhưng vẫn còn nhiều người bình tĩnh để nhận ra rằng, nghệ thuật dùng uyển ngữ dẫu tài ba cỡ nào thì sự thật vẫn là sự thật: Thêm xe là thêm lái xe, thêm chi phí vận hành, bảo dưỡng, và vô vàn chi phí phụ khác. Thêm xe cũng có thể là thêm… sếp, và vô vàn thứ linh tinh khác đi cùng với sếp!
Xin được cơ chế cho địa phương mình quản lý là tốt, tuy nhiên, người làm chính trị tài ba thì không bao giờ cần đến “uyển ngữ chính trị”. Những “lý do, lý trấu” cũ rích mà tỉnh nọ bộ kia nêu ra mỗi lần xin xe, hay xin gì đó đã nhàm tai lắm rồi. Và quan trọng hơn cả, trong bối cảnh khó khăn chung, thì đừng bao giờ nhăm nhăm xin lợi lộc về mình.
Một uyển ngữ khác rất hay dùng là “tinh thần chung không có chuyện lãng phí” mà khi bàn về xe công có nhiều quan chức đã lên tiếng. Có lẽ là người ta đã nói giảm nói tránh, vì tinh thần riêng chắc là có lãng phí! Xin chứng minh ngay, một vị ở Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) cho biết là chi phí bình quân một xe công mỗi năm khoảng 320 triệu đồng. Mỗi tháng xe công ngốn có gần 27 triệu đồng/xe thôi, ngang đại gia đi xe còn gì!
Các địa phương có “uyển” kiểu gì thì thực tế xã hội vẫn không thay đổi. Cơ quan, bộ ngành, tỉnh thành nào cũng bấu víu vào mấy cái đặc thù của mình để xin được thế này, xin có thế kia… chỉ chứng minh rằng địa phương họ còn rất bị động. Và chẳng riêng gì chuyện xe công, quan chức ở ta thường ngại sử dụng ngôn ngữ thẳng mà thật trong hầu hết lĩnh vực của đời sống. Dân trí đang ngày một cao lên, chỉ có sự thật là được đồng cảm và chỉ có sự thật đưa mọi thứ tăng tốc, chứ đừng núp sau những ngôn từ rồi bảo rằng đó là đặc thù.
Việt Nguyễn
