Vụ mất cổ vật kỳ lạ của bảo tàng lịch sử TPHCM: Đi tìm lai lịch chiếc chén “tham thì thâm”

| Giải trí

GiadinhNet - Chiếc chén này là cổ vật rất quý hiếm, nằm trong số 849 cổ vật mà cố học giả Vương Hồng Sển đã tặng cho Nhà nước vào năm 1997.

Vụ mất cổ vật kỳ lạ của bảo tàng lịch sử TPHCM: Đi tìm lai lịch chiếc chén “tham thì thâm” 1

Hình ảnh hiếm hoi còn lại của chén ngọc “Tham thì thâm”, nay đã “bốc hơi” khỏi bảo tàng.

Số cổ vật này đã được UBND TP HCM trưng cầu giám định và bàn giao cho Bảo tàng Lịch sử TP HCM lưu trữ, trưng bày trong một phòng riêng tại đây, mang tên Bộ sưu tập Vương Hồng Sển.

Tại sao “Tham thì thâm”?

Theo nhà nghiên cứu và sưu tầm cổ vật Trần Đình Sơn (còn được người trong giới sưu tầm gọi là Cao Sơn, Sơn Huế, là một nhà biên khảo có uy tín về cổ vật cung đình và sứ men lam Huế), thì chiếc chén này (mà cố học giả Vương Hồng Sển đặt tên là “Tham thì thâm”), có nguồn gốc từ bà Đốc phủ Hà Minh Phải. Chén nằm trong bộ sưu tập lớn và danh tiếng nhất miền Nam trong thế kỷ 20 của bà phủ. Sau năm 1975, bộ sưu tập này bắt đầu thất lạc và ly tán ra ngoài ngôi nhà của bà phủ và đã về tay người cháu rể của bà là luật sư Trần Văn Tốt.

Với cơ duyên của mình, khoảng đầu những năm 80 của thế kỉ trước, ông Trần Đình Sơn đã lần đầu được chiêm ngưỡng vẻ đẹp của chiếc chén ngọc đời nhà Thanh này. Ông liền mua nó (cùng với 2 món đồ cổ khác) từ luật sư Tốt. Ông Trần Đình Sơn vốn là nhà nghiên cứu và sưu tầm cổ vật ở miền Nam, đã có mối giao hảo thân thiết, có trao đổi học thuật và cổ vật với cụ Vương Hồng Sển lúc sinh thời. Mối giao hảo này giữa hai nhà nghiên cứu -sưu tầm cổ vật này đã được hình thành từ năm 1968 và đến giữa năm 1985, ông Cao Sơn đã tặng chiếc chén này cho cụ Vương.

Chiếc chén này, theo kết quả giám định của Hội đồng giám định cổ vật do GS Hà Văn Tấn -Viện trưởng Viện khảo cổ học làm Chủ tịch khi TP HCM bàn giao 849 món cổ vật của cụ Vương kiến tặng cho Bảo tàng Lịch sử (mã số lưu trữ 01027010002/BTLS.15121, năm 1997), thì đây là một chén gốm men ngọc trong suốt, được chế tác vào thế kỷ 19, cao 4 cm, đường kính 7 cm, vành miệng có hình 7 cánh hoa. Thân ngoài của chén ngọc có 7 đường gân nổi, trôn của chén có hình xoắn ốc và có lỗ ở giữa. Giữa lòng chén có tượng một ông tiên phủ men màu lam, xanh thẫm. Dưới chân bên trái của ông tiên có khoét một lỗ nhỏ. Đây chính là nét độc đáo có một không hai của chiếc chén ngọc và từ đó, đã được cụ Vương đặt cho cái tên: “Tham thì thâm”.

Theo mô tả của nhà nghiên cứu Trần Đình Sơn thì chiếc chén cổ này chỉ “cho phép” rót rượu vào chén ở mức vừa đủ một ngụm nhỏ. Mức rượu trong chén chỉ ngang bằng miệng ông tiên mà thôi. Nếu rót nhiều hơn mức… cho phép đó, khi rượu (hay nước trà) dâng lên đến mũi của ông tiên, rượu sẽ chảy ra ngoài hết, không còn một giọt. Rượu (hay nước trà) sẽ thoát ra hết qua lỗ nhỏ dưới chân trái ông tiên và thoát hết ra ngoài qua lỗ ở trôn chén. Cả người tặng và người nhận đều rất thích thú trước đặc tính kỳ lạ của chiếc chén ngọc này. Vì vậy cụ Vương đã đặt cái tên như trên cho chiếc chén ngọc: Cái tên này hàm ý, có rượu (trà) ngon, có ham uống cỡ nào đi nữa cũng phải biết kiềm chế, “biết đủ là đủ”. Nếu tham quá, rót đầy thì sẽ mất hết, chẳng còn một giọt.

Cổ ngoạn trân quý và số phận của các chủ nhân

Còn theo lời thuật của ông Trần Đình Sơn, hiện ông đang lưu giữ chiếc chén ngọc thứ hai, cũng giống như chiếc chén đã tặng cụ Vương. Đây là những chiếc chén có xuất xứ từ cung đình nhà Thanh vào thế kỷ 19. Món cổ ngoạn này là đồ chơi trong cung đình của các vương tôn, công tử và các nhà quyền quý. Nó đã lưu lạc sang Việt Nam, lọt vào bộ sưu tập của bà Đốc phủ Phải và có cơ duyên đến tay hai nhà sưu tầm cổ ngoạn danh tiếng của đất Sài Gòn. Chỉ khác một điều, chiếc chén mà cụ Vương tặng được chế tác vào đầu thế kỷ 19, còn chiếc của ông Sơn là cuối thế kỷ. Những chiếc chén này, được giới sưu tầm cổ ngoạn liệt vào hạng trân quý, rất hiếm người có duyên mà có nó. Đây là chiếc chén ngọc xuất xứ từ thời nhà Minh và được giới quyền quý sưu tầm, phổ biến, thịnh hành vào đời nhà Thanh.

Giới sưu tầm cổ vật nhiều lần chứng kiến chiếc chén ngọc độc đáo này khi cụ Vương mang ra “khoe” và biểu diễn. Theo họ, cụ Vương đặc biệt thích thú và nâng niu, cất giữ chiếc chén này rất kỹ. Không phải ai cũng có cái “duyên” được cụ mang ra khoe và biểu diễn để thưởng lãm. Trong sổ liệt kê (chép tay) các cổ vật mà cụ Vương hiến tặng cho TP HCM trước khi mất, chiếc chén có số thứ tự là 1260 và dòng ghi chú “Chén ngọc Tham thì thâm của bà Đốc phủ Hà Minh Phải, về cháu rể là luật sư Trần Văn Tốt và sau rốt về Cao Sơn. Cao Sơn biếu ngày 12/6/1985”. Riêng trong ghi chép của mình về giới sưu tầm cổ ngoạn, cụ Vương cũng có đánh giá về bà phủ Phải trong một tạp bút của mình: “Người biết chơi đồ xưa trong Nam, tôi chỉ biết một là bà Hà Minh Phải, quen gọi là Đốc phủ Phải”. Ghi chép của cố học giả Vương Hồng Sển cũng cho biết, sau này, mộ của bà Đốc phủ đã bị kẻ trộm lén đào để tìm vàng, trang sức và vật quý. Kẻ trộm đã móc tìm kim cương trong miệng của bà. Không tìm thấy, kẻ trộm đã… rinh luôn cái đầu của bà đi đâu mất.
 
Nguyên Quốc
baoin
Bình luận (0)
Ý kiến của bạn

Cùng chuyên mục

Diễn viên trẻ có cơ hội thử vai cho 3 phim Nhà nước đặt hàng tại HANIFF 2026

Diễn viên trẻ có cơ hội thử vai cho 3 phim Nhà nước đặt hàng tại HANIFF 2026

Xem - nghe - đọc -

GĐXH - Trong khuôn khổ Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII (HANIFF VIII), mới đây, tại Hà Nội, buổi tuyển chọn diễn viên mở cơ hội thử vai cho ba phim do Nhà nước đặt hàng và một dự án hợp tác Việt Nam – Hàn Quốc. BTC dự kiến chọn 30 ứng viên tham gia các lớp huấn luyện với chuyên gia Hàn Quốc và Ấn Độ.

Vừa về Việt Nam, Tuấn Trần lập tức đến ủng hộ Phương Anh Đào, xúc động trước diễn xuất của Hồng Đào

Vừa về Việt Nam, Tuấn Trần lập tức đến ủng hộ Phương Anh Đào, xúc động trước diễn xuất của Hồng Đào

Xem - nghe - đọc -

GĐXH - Chỉ vài tiếng sau khi trở về từ Hàn Quốc, Tuấn Trần đã có mặt tại rạp chiếu phim để ủng hộ đoàn phim Ngày con còn mẹ. Nam diễn viên không giấu được sự xúc động trước câu chuyện tình mẫu tử trong phim, đặc biệt là diễn xuất của Hồng Đào trong phân đoạn gặp lại mẹ ruột.

Gala Sao Mai 2026 tại Sầm Sơn: Các thế hệ nghệ sĩ cùng hội ngộ, tiếp sức cho thí sinh trước đêm Chung kết

Gala Sao Mai 2026 tại Sầm Sơn: Các thế hệ nghệ sĩ cùng hội ngộ, tiếp sức cho thí sinh trước đêm Chung kết

Giải trí -

GĐXH - Lần đầu tiên được tổ chức tại Thanh Hóa, Gala Sao Mai 2026 quy tụ 11 nghệ sĩ trưởng thành từ cuộc thi qua nhiều mùa giải cùng 16 thí sinh Vòng Chung kết. Không chỉ là đêm nhạc nhìn lại hành trình Sao Mai, chương trình còn tạo cơ hội để các thế hệ ca sĩ gặp gỡ và truyền kinh nghiệm cho những gương mặt trẻ.

Bạn cần đăng nhập để thực hiện chức năng này!

Bạn không thể gửi bình luận liên tục. Xin hãy đợi
60 giây nữa.