“Vật vã” chống “than thổ phỉ” tại Quảng Ninh: Vùng… nhạy cảm, giờ nhạy cảm

Nhưng, với các cơ quan quản lý nhà nước cuộc chiến chống khai thác than trái phép chưa bao giờ hết nóng bỏng và cũng chưa bao giờ đạt hiệu quả mong muốn. Nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng này?

 

Trong loạt bài phóng sự này, GĐ&XH sẽ phần nào đem tới độc giả một bức tranh khái quát về thực trạng của "than thổ phỉ" tại Quảng Ninh và những bất cập trong công tác bảo vệ nguồn tài nguyên khoáng sản của đất nước.

 

Một điểm khai thác than trái phép tại tổ 21 khu 3 (phường Hà Khánh,  TP Hạ Long) trước khi bị triệt phá. Ảnh: Việt Nguyễn

 

 

 

TP Hạ Long là địa bàn tiêu biểu của Quảng Ninh về khó khăn trong công tác phòng chống khai thác, vận chuyển và tiêu thụ than trái phép. Trong 20 phường của thành phố, 9 phường có than, "nóng" nhất là tại các phường như: Hà Khánh, Cao Xanh, Cao Thắng... Tại đây khó có thể thống kê chính xác đang tồn tại bao nhiêu lò "than thổ phỉ" đang bòn rút tài nguyên khoáng sản quốc gia.

 

Ở một điểm khai thác trái phép, các chủ lò thường xuyên thay đổi hoặc mượn tên người khác để gây khó khăn với lực lượng chức năng. Công nhân cũng là những lao động tự do ngoại tỉnh thông qua dạng "hợp đồng miệng". Ngoài ra, còn thêm một lực lượng gồm các thành phần bất hảo làm "bảo kê", "tình báo" tham gia vào "hệ thống" hoạt động của các ông chủ lò than trái phép.

 

Sau khi phỏng vấn một số cơ quan chức năng, chúng tôi ghi nhận được mức độ phức tạp, nguy hiểm đang tồn tại ở một số điểm nóng về "than thổ phỉ". Những câu chuyện như bị các đối tượng làm than trái phép đe dọa chặt tay, chặt chân con cái, bị ném chất thải vào trong nhà, bị nhắn tin khủng bố tinh thần... được kể lại nhiều lần khiến phóng viên cũng không khỏi lạnh gáy. Giữa tháng 8, chúng tôi quyết định thâm nhập khu vực công viên nghĩa trang Đèo Sen ở phường Hà Khánh để tìm hiểu hoạt động của than tặc. Gọi là phường nhưng tại đây dân cư rất thưa thớt, đặc biệt là tại đỉnh đồi tổ 21 khu 3 và tổ 16 khu 2, giáp một bãi rác lớn của thành phố. Đón chúng tôi là những lò than rải rác, cái còn đang hoạt động, cái đã sập, chỏng trơ những lều bạt, gỗ lạt vứt bừa bãi. Mấy thanh niên lởn vởn phía trên, tay chỉ về phía chúng tôi, miệng nói với nhau bằng điệu bộ rất..."hình sự".

 

Tại một lò ở đỉnh đồi tổ 21, máy phát điện, máy tời, thùng đựng, dây kéo... đặt sẵn bên chiếc lò đứng khá to. Vừa đi vừa đếm, chúng tôi ghi nhận được khoảng 10 điểm có dấu hiệu khai thác than - hoặc còn mới, hoặc đã bị đánh sập - quanh khu vực Đèo Sen. Theo một cán bộ của XN than Thành Công (đơn vị phối hợp với phường Hà Khánh đã nhiều lần triệt phá lò than trái phép tại khu vực này), các chủ lò thường phải nuôi thêm một đội ngũ những thanh niên "tóc xanh, tóc đỏ, xăm trổ đầy mình" làm nhiệm vụ canh gác lò, "chim lợn" soi hoạt động của tổ công tác.

 

 

Địa bàn các phường Cao Xanh, Hà Khánh, than "thổ phỉ" nằm rải rác ở các ngọn đồi, cách không xa khai trường của 5 xí nghiệp than thuộc 2 đơn vị than Hạ Long và than Hòn Gai (Tập đoàn Than Khoáng sản Việt Nam - Vinacomin). Tỉnh lộ 337 gần như là tuyến đường duy nhất cho than tặc vận chuyển hàng ra quốc lộ 18 (qua cầu Bãi Cháy) để đi tiêu thụ.

 

Có thể nói, nếu kiểm soát tốt lối ra này thì chẳng cần triệt phá thì những lò "thổ phỉ" trên những ngọn đồi ở phường Hà Khánh tự động cũng sẽ đóng cửa, đơn giản vì khai thác xong không mang đi đâu được. Tuy nhiên, có câu "thấy vậy mà không phải vậy", thực tế không hề đơn giản. Thực tế là đang tồn tại những chuyến xe hùng hậu chạy suốt đêm khuya trên tỉnh lộ 337, ầm ầm lao qua cầu Bãi Cháy và "mất tích" bí ẩn.

 

Khoảng 9h tối một ngày cuối tháng 8, chúng tôi đi từ ngã tư Loong Toòng (đầu phố Cao Xanh, phường Cao Xanh) tiến về hướng cầu Bang, đến khu vực tổ 19 khu 3 (phường Hà Khánh) thì gặp một tốp khoảng 5 chiếc xe tải "lạ" đậu sát lề đường, thùng xe được nâng cao 2 lớp và phủ bạt kín, xe khá sạch sẽ. Gọi là xe "lạ" bởi chúng không hề gắn biển công ty, đơn vị nào, nhưng kiểu xe, hình thù giống hệt nhau mang nhãn hiệu Cửu Long Motor, đang đợi đến giờ xuất phát. Theo một vị lãnh đạo Trung tâm Điều hành sản xuất của Vinacomin tại Quảng Ninh, đã là xe than hợp pháp thì phải có biển hiệu, logo của đơn vị ngành than. Vậy đây là xe phi pháp. Chúng là của ai và đang chuẩn bị về nơi nào?

 

Thấy tốp 5 chiếc xe tải kia chưa xuất phát ngay, chúng tôi lướt qua và đi thêm chừng vài trăm mét, bắt gặp một đống than nhỏ bên vệ đường. Ghi hình xong, chúng tôi vòng lại và vừa thấy đoàn xe bắt đầu ầm ầm khởi động, bụi mù một bên đường 337. Mỗi chiếc cách nhau chừng 5m, nối nhau lao ngược về phía ngã tư Loong Toòng. Theo quan sát, từ lúc xuất phát đến khi qua cầu Bãi Cháy và tiếp tục băng băng trên quốc lộ 18, đoàn xe này không gặp một chốt chặn nào của lực lượng chức năng. Trong chốc lát, 5 chiếc xe đã mất hút trước mắt chúng tôi, mang theo hàng chục tấn tài nguyên khoáng sản quốc gia vừa bị đánh cắp...