Viết sáng kiến tiếp cận thông tin SKSS cho vị thành niên, thanh niên: Trăn trở của người đạt giải Nhất

Nhóm sinh viên đoạt giải Nhất cuộc thi “Đề xuất sáng kiến thúc đẩy tiếp cận dịch vụ và thông tin về chăm sóc SKSS và tình dục vị thành niên/thanh niên Việt Nam”. Ảnh: PV

Đề án đoạt giải Nhất được viết trong vòng…một tuần

Năm 2013, Lưu Xuân Quý, chàng sinh viên năm thứ hai ĐH Y tế công cộng được lựa chọn làm tình nguyện viên, tham gia vào một dự án của một tổ chức phi chính phủ về hỗ trợ, tăng cường tiếp cận thông tin cho nữ công nhân tại khu công nghiệp Bắc Thăng Long, Hà Nội.

“Làm dự án đó, em được tham gia vào quá trình truyền thông cho nữ công nhân. Trong một buổi hỏi – đáp thông tin về chăm sóc SKSS, em nhận được một tờ giấy, ghi câu hỏi với nét chữ nguệch ngoạc. Chủ nhân tờ giấy này đề nghị em không công khai câu hỏi do e ngại. Đến giờ, em vẫn nhớ nội dung ghi trong tờ giấy đó: Mình quan hệ với bạn trai, xong xuôi, bạn trai bảo chỉ cần rửa sạch “chỗ ấy” là “tinh binh” trôi đi hết. Nhưng mình vẫn lo có bầu. Liệu mình có bầu thật không?”, Quý nhớ lại.

Đó chỉ là một trong rất nhiều câu hỏi “khó đỡ” được chuyển đến những người làm truyền thông về chăm sóc SKSS/KHHGĐ cho thanh niên, công nhân khu công nghiệp. “Nghe thì khó tin, nhưng đó là sự thật. Các khu công nghiệp, nhà máy, chủ yếu là nữ công nhân. Vì áp lực cuộc sống, họ tăng ca liên tục, trung bình 12-16 tiếng/ngày. Đi làm về chỉ kịp ngủ lấy sức mai đi làm tiếp. Nữ công nhân không kiếm nổi thời gian để tìm hiểu thông tin về chăm sóc sức khỏe, SKSS. Nhiều người có bạn trai, nhưng sống và sinh hoạt theo kiểu “cây cỏ tự lớn”, không biết bảo vệ bản thân bằng cách nào. Em thấy quanh các khu công nghiệp, khu chế xuất, các phòng khám phụ khoa, phá thai, KHHGĐ tư nhân mọc lên rất nhiều. Nó cho thấy nhu cầu “giải quyết hậu quả” của nữ công nhân rất lớn, nhưng “đầu vào” để họ tiếp cận thông tin, hạn chế phá thai, bệnh lây nhiễm thì còn ít ỏi quá!”, Quý chia sẻ.

Xuất phát từ ý tưởng phải có một cách can thiệp, nâng cao kiến thức, thực hành và tiếp cận dịch vụ chăm sóc SKSS của nữ công nhân, Quý cùng hai người bạn nữa cùng chuyên ngành Dịch tễ học thống kê (Đại học Y tế công cộng) đã viết đề án “Xây dựng mô hình can thiệp giúp nâng cao kiến thức, thực hành và tiếp cận dịch vụ chăm sóc SKSS của nữ thanh niên công nhân tại Công ty TNHH Denso Việt Nam, khu công nghiệp Thăng Long, Đông Anh, Hà Nội”. Thật bất ngờ, dù chỉ viết trong vòng… 1 tuần lễ, đề án này đã đoạt giải Nhất, cuộc thi “Đề xuất sáng kiến thúc đẩy tiếp cận dịch vụ và thông tin về chăm sóc SKSS và tình dục vị thành niên/thanh niên Việt Nam”.

Điểm khác biệt của đề án này, theo Lưu Xuân Quý, nếu trước đây, một số mô hình can thiệp dừng lại ở việc tác động theo nhóm, hướng đến đối tượng công nhân sống tại các khu nhà trọ quanh khu công nghiệp thì đề án của Quý và các bạn tiếp cận theo hướng đồng đẳng, trao quyền. Hình dung đơn giản là các tình nguyện viên của đề án sẽ tập huấn, trang bị kiến thức, kỹ năng truyền thông, vận động cho các nam – nữ công nhân tại chính khu công nghiệp, nhà máy đó. Sau đó, đội ngũ này sẽ tuyên truyền tới các công nhân khác. Bên cạnh đó, đề án còn hướng tới việc huy động sự tham gia của tổ chức công đoàn, lãnh đạo công ty, tăng tính bền vững của mô hình. Quý bật mí: “Nếu được hỗ trợ, chúng em sẽ triển khai các hoạt động của đề án từ tháng 1-6/2016”.

Để thanh niên nói lên nhu cầu của chính mình

Thông tin của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc cho thấy, mỗi năm, khoảng 16 triệu bạn gái tuổi từ 15 - 19 mang thai và sinh con ở các nước thu nhập thấp và trung bình. Cứ 10 trẻ vị thành niên thuộc nhóm này thì có 9 vị thành niên đã lập gia đình. Bệnh lây truyền qua đường tình dục cũng ảnh hưởng đến giới trẻ, các bạn trẻ từ 15 - 24 tuổi trên toàn thế giới chiếm 1/4 tổng số người quan hệ tình dục nhưng chiếm đến 2/3 số người nhiễm các bệnh lây nhiễm qua đường tình dục.

Tại Việt Nam, vị thành niên và thanh niên từ 14-24 tuổi là nhóm đông nhất, chiếm gần một phần tư dân số cả nước và ngày càng có xu hướng cởi mở hơn về quan hệ tình dục. Tuổi lần đầu quan hệ tình dục ở Việt Nam giảm 1,5 tuổi trong vòng 5 năm. Trong khi đó, có tới 34% vị thành niên chưa được đáp ứng nhu cầu về các phương tiện tránh thai. Không chủ động tiếp cận thông tin, lại không biết đâu là kênh chính thống, ngại ngùng, sợ bị đánh giá khi “không may” bị phát hiện tìm hiểu về SKSS, sức khỏe tình dục… là những rào cản chính khiến vị thành niên, thanh niên hạn chế việc tiếp cận thông tin, dịch vụ về vấn đề này.

Ông Vũ Thanh Liêm, Giám đốc Trung tâm Thanh thiếu niên Trung ương (thuộc Trung ương Đoàn TNCS HCM), Trưởng ban Giám khảo cuộc thi cho biết: Trong 5 tháng, BTC đã nhận được gần 90 sáng kiến tham dự. Trong đó, sáng kiến cho thanh niên nói chung chiếm đại đa số. Nhóm sáng kiến cho thanh niên trường học và thanh niên dân tộc thiểu số cũng nhận được nhiều sự quan tâm. Ông Liêm nói: “Các sản phẩm dự thi đã bám sát chủ đề cuộc thi và thể hiện tính sáng tạo của tuổi trẻ với các giải pháp thiết thực”.

M.Hằng - V.Thu/Báo Gia đình & Xã hội