5 nhóm thực phẩm người dùng thuốc huyết áp nên hạn chế
Khi bắt đầu dùng thuốc hạ huyết áp, người bệnh vẫn cần điều chỉnh chế độ ăn, đặc biệt hạn chế muối, rượu bia, đường và chất béo...
Bắt đầu điều trị bằng thuốc không đồng nghĩa với việc huyết áp đã được kiểm soát hoàn toàn. Người bệnh cần dùng thuốc đúng chỉ định, theo dõi huyết áp thường xuyên và duy trì lối sống lành mạnh. Chế độ ăn nhiều muối, chất béo bão hòa, đường tự do và uống nhiều rượu bia có thể làm tăng nguy cơ tim mạch, đồng thời gây khó khăn cho việc kiểm soát huyết áp.
WHO khuyến cáo người trưởng thành hạn chế muối dưới 5 g/ngày, tương đương dưới 2 g natri/ngày. Giảm natri có tác dụng hạ huyết áp và góp phần giảm nguy cơ bệnh tim mạch, đột quỵ. Vì vậy, thay vì chỉ quan tâm đến thời điểm uống thuốc, người bệnh nên xem lại những thực phẩm thường xuyên xuất hiện trong bữa ăn hằng ngày.
1. Thực phẩm nhiều muối, natri
Đây là nhóm thực phẩm người đang dùng thuốc trị tăng huyết áp cần được ưu tiên hạn chế. Không chỉ muối ăn thêm khi nấu nướng, natri còn có thể đến từ thực phẩm chế biến sẵn như thịt chế biến, đồ ăn đóng gói, thực phẩm muối chua, nước dùng, nước tương, nước mắm và nhiều loại thức ăn nhanh.
WHO lưu ý rằng tại nhiều quốc gia, một phần lớn lượng muối đến từ thực phẩm chế biến hoặc các loại gia vị, nước chấm được sử dụng thường xuyên. Người tăng huyết áp không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn các thực phẩm này, nhưng cần giảm tần suất và khẩu phần, đồng thời tập thói quen đọc nhãn dinh dưỡng để kiểm soát lượng natri.
Người đang dùng thuốc trị tăng huyết áp cần hạn chế thực phẩm nhiều muối, natri. (Ảnh AI)
2. Thực phẩm nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa
Đồ chiên rán, thịt nhiều mỡ, các món chế biến nhiều dầu mỡ và một số thực phẩm chế biến sẵn có thể cung cấp nhiều chất béo bão hòa hoặc chất béo chuyển hóa. Chế độ ăn nhiều chất béo không lành mạnh có thể làm tăng nguy cơ rối loạn lipid máu và bệnh tim mạch. WHO khuyến cáo người trưởng thành hạn chế chất béo bão hòa xuống dưới 10% tổng năng lượng và chất béo chuyển hóa xuống dưới 1%; chất béo không bão hòa nên được ưu tiên thay thế.
Người đang dùng thuốc trị tăng huyết áp nên ưu tiên cá, các loại hạt, dầu thực vật phù hợp; tăng rau, quả, ngũ cốc nguyên hạt và hạn chế thịt nhiều mỡ, đồ chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn.
3. Thực phẩm và đồ uống nhiều đường
Nước ngọt có đường, trà hoặc cà phê thêm nhiều đường, bánh kẹo và các món tráng miệng nhiều đường không phải là lựa chọn tốt nếu sử dụng thường xuyên ở người tăng huyết áp. WHO khuyến cáo lượng đường tự do nên dưới 10% tổng năng lượng khẩu phần; giảm xuống dưới 5% có thể mang lại thêm lợi ích sức khỏe.
Ăn nhiều đường cũng làm tăng năng lượng khẩu phần, từ đó thuận lợi cho tăng cân và béo phì – những yếu tố liên quan đến tăng huyết áp và nguy cơ tim mạch. Do đó, người đang điều trị tăng huyết áp nên hạn chế đồ uống có đường và ưu tiên nước lọc, thực phẩm ít chế biến.
4. Rượu, bia
Rượu bia không phải là thực phẩm cần "ăn kiêng" theo nghĩa thông thường nhưng cần đặc biệt lưu ý khi quản lý tăng huyết áp. WHO xác định uống rượu là một trong những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp; giảm hoặc tránh rượu là một phần của chiến lược kiểm soát nguy cơ tim mạch. Do đó, người đang điều trị tăng huyết áp không nên xem việc uống rượu bia là thói quen vô hại. Theo WHO, không có mức tiêu thụ rượu nào được chứng minh là hoàn toàn không gây nguy cơ đối với sức khỏe.
Ngoài ảnh hưởng đến huyết áp và nguy cơ tim mạch, rượu còn có thể tương tác với một số thuốc. Vì vậy, người bệnh nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về loại thuốc cụ thể đang sử dụng thay vì tự đánh giá rằng một lượng rượu nhỏ luôn an toàn.
5. Thực phẩm chế biến sẵn có nhiều muối, đường và chất béo
Một số thực phẩm không dễ nhận ra là "nhiều muối" hoặc "nhiều chất béo", nhưng thành phần dinh dưỡng có thể bất lợi nếu sử dụng thường xuyên. Đồ ăn nhanh, thịt chế biến, món ăn đóng gói, đồ ăn chế biến công nghiệp và một số món mang về có thể đồng thời chứa nhiều natri, chất béo và đường.
WHO khuyến cáo chế độ ăn lành mạnh nên dựa chủ yếu vào thực phẩm ít hoặc chưa qua chế biến, đa dạng rau quả, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn protein phù hợp; đồng thời hạn chế thực phẩm chứa nhiều natri, đường tự do và chất béo không lành mạnh.
Vì vậy, thay vì cố gắng ghi nhớ một danh sách dài các món "cấm", người tăng huyết áp có thể áp dụng nguyên tắc đơn giản: ít muối hơn, ít thực phẩm chế biến sẵn hơn, hạn chế đồ uống có đường và rượu bia, đồng thời lựa chọn chất béo lành mạnh.
Lưu ý: Một điểm cần lưu ý là không nên hiểu sai rằng người dùng thuốc hạ huyết áp phải tránh tất cả thực phẩm giàu kali. Kali từ thực phẩm có thể giúp giảm tác động của natri và hỗ trợ kiểm soát huyết áp. AHA cho biết, người tăng huyết áp có thể được hưởng lợi từ chế độ ăn giàu kali, nhưng việc tăng kali cần thận trọng ở người mắc bệnh thận hoặc sử dụng một số thuốc ảnh hưởng đến nồng độ kali.
Một số thuốc như thuốc ức chế men chuyển (ACE inhibitor) và thuốc chẹn thụ thể angiotensin (ARB) có thể liên quan đến tăng kali máu ở một số người. Trong trường hợp này, việc lựa chọn thực phẩm và lượng kali cần được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng cá thể hóa. Do đó, người bệnh không nên tự ý cắt giảm rau quả hoặc thực phẩm giàu kali chỉ vì đang dùng thuốc hạ huyết áp.
Các hướng dẫn hiện hành đều nhấn mạnh vai trò của thay đổi lối sống trong điều trị tăng huyết áp. điều chỉnh chế độ ăn, giảm natri, kiểm soát cân nặng, hoạt động thể lực và hạn chế rượu bia là những thành phần quan trọng trong quản lý huyết áp. Vì vậy, khi bắt đầu dùng thuốc hạ huyết áp, người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc khi thấy huyết áp đã giảm, cũng không nên kỳ vọng thuốc có thể "bù lại" một chế độ ăn thiếu lành mạnh.
Điều quan trọng người bệnh cần duy trì đồng thời dùng thuốc đúng chỉ định, ăn giảm muối, lựa chọn thực phẩm lành mạnh, hạn chế rượu bia, kiểm soát cân nặng, vận động phù hợp và theo dõi huyết áp định kỳ… nhằm kiểm soát huyết áp và giảm nguy cơ biến cố tim mạch.
