60 ngày đêm bảo vệ Thủ đô trong ký ức của vị Giáo sư già

GS.TS.NSND Lê Ngọc Canh trầm ngâm với từng mảng ký ức về những ngày "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh".

"Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh"

Đêm 19/12/1946, quân dân Thủ đô Hà Nội đã đồng loạt nổ súng, mở màn cuộc kháng chiến với tinh thần: "Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ".

GS.TS.NSND Lê Ngọc Canh kể lại: "Tôi tham gia Đoàn liên lạc tự vệ thành phố Hà Nội với nhiệm vụ chính là đưa tin từ đơn vị này đến đơn đơn vị kia, truyền lệnh khẩn cấp từ cấp chỉ huy đến đơn vị, truyền mật khẩu, dẫn quân tiếp viện để giải nguy cho bộ đội và động viên bộ đội ở các ụ pháo (phía sau các bao cát chồng lên nhau là bộ đội chiến đấu) bằng hình thức múa, hát…".

"60 ngày đêm đó thiếu thốn đủ thứ. Mỗi ngày qua đi là một ngày gian khổ nhưng bộ đội và Thiếu sinh quân đều có chung một suy nghĩ là con dân của Hà Nội, sinh ra và lớn lên ở Hà Nội thì phải quyết tâm bảo vệ Thủ đô đến cùng, với lời thề "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh"" - vừa kể, GS Lê Ngọc Canh vừa ngân nga câu hát trong bài "Thủ đô huyết thệ": "Đoàn Thủ đô thề xung phong quyết tử/ Nguyện xả mình mong Tổ quốc quyết sinh...".

Khi những câu hát bắt đầu, cũng là lúc đôi mắt của vị Giáo sư 87 tuổi ngấn lệ. Ông nhớ cái Tết đầu tiên xa nhà, nhớ vị bánh chưng từ hậu phương và nhớ cả những giây phút anh em Thiếu sinh quân nhường nhau từng mẩu bánh. "Anh lớn nhường em nhỏ, mà các em nhỏ cũng không ăn, nhất quyết nhường anh lớn ăn để lấy sức chiến đấu. Đó là cái Tết đầu tiên xa nhà, cái Tết đầu tiên tôi tham gia Thiếu sinh quân cảm tử và nếu bây giờ cho tôi được trở về ngày ấy một lần nữa, tôi vẫn sẽ nhường các anh chị lớn như vậy", GS.TS.NSND Lê Ngọc Canh xúc động.

Ông kể, khi đang chiến đấu thì cấp trên lệnh cho Trung đoàn Thủ đô phải rút khỏi thành phố để bảo toàn lực lượng và chỉ một trung đội ở lại để "đốt" phố phường, nghi binh địch. Tất cả rút qua cầu Long Biên lên bến Chèm và sang làng Phúc Yên (nay là TP Phúc Yên, thuộc tỉnh Vĩnh Phúc - PV) để di chuyển lên chiến khu Việt Bắc.

"Nếu không muốn bị địch tiêu diệt thì không được phát ra tiếng động khi qua cầu Long Biên, phải im lặng và kể cả hắt hơi, ho cũng cố chịu bởi trên đầu là quân địch rọi đèn pha kiểm tra khắp nơi. Chúng tôi gọi đó là cuộc rút quân thần kỳ. Khi chúng tôi đến làng Phúc Yên an toàn cũng là lúc cả Hà Nội đỏ lửa. Chứng kiến cả khoảng trời Hà Nội rực lửa, ai cũng khóc. Khóc vì thương Hà Nội và khóc vì chẳng biết ngày nào được trở về Thủ đô...", GS.TS.NSND Lê Ngọc Canh nhớ lại.

Ngày trở về…

Mặc dù vừa chạm tuổi 87 nhưng vị Giáo sư đầu tiên của ngành múa vẫn hoạt bát, nhớ từng chi tiết trong trận chiến 60 ngày đêm Hà Nội.ảnh: B.Loan

Trung đoàn Thủ đô là Trung đoàn đầu tiên của Hà Nội với tên gọi ban đầu là Trung đoàn Liên khu 1 Hà Nội. Sau đó, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đề nghị đổi tên thành Trung đoàn bảo vệ Thủ đô và sau này là Trung đoàn Thủ đô. Những Thiếu sinh quân quyết tử của Thủ đô ngày ấy chỉ từ 9 - 15 tuổi. Sau cuộc di dời để bảo toàn lực lượng, Trung đoàn Thủ đô di chuyển lên chiến khu Việt Bắc tham gia chiến đấu trong suốt 9 năm.

GS.TS.NSND Lê Ngọc Canh cho biết, trong 9 năm trường kỳ kháng chiến ấy, với những người lính sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, những ký ức về Thủ đô hiện về như một cuốn phim. Cho đến một ngày, khi ông và đồng đội đang đóng quân ở Thái Nguyên thì nhận được thông báo của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trở về tiếp quản Thủ đô.

GS.TS.NSND Lê Ngọc Canh kể, chỉ khi nghe được thông báo của Đại tướng, mọi người ai cũng nhảy lên vui sướng. Mọi người được lệnh tập trung ở Sấu Giá (nay ở thị trấn Phùng, Hoài Đức, Hà Nội) để tập huấn phổ biến các quy định về tiếp quản Thủ đô, những nguyên tắc tiếp dân, bảo vệ, bảo mật, quy ước, quy định, kỷ cương… trong vòng một tuần.

"Ngày tôi cùng các anh em trở về Hà Nội, hai bên dãy phố lớp lớp người đón bằng cờ hoa rực rỡ, cùng những tiếng reo hò và cùng ngân vang câu hát "Trùng trùng quân đi như sóng, lớp lớp đoàn quân tiến về…" (bài hát "Tiến về Hà Nội" của nhạc sĩ Văn Cao-PV). Tôi tự hào là người con của Hà Nội và khi hát trong tâm thế tự hào ấy, trong tôi, tràn niềm sung sướng, hạnh phúc ngày về. Đó là buổi sáng 10/10/1954. Chúng tôi tiến về Cột Cờ Hà Nội làm lễ chào cờ trong không gian ngập tràn niềm vui chiến thắng", GS.TS.NSND Lê Ngọc Canh kể lại.

Ngày tiếp quản Thủ đô, khi đó GS.TS.NSND Lê Ngọc Canh 22 tuổi, là một chiến sĩ văn công. Ông hoạt động trong quân ngũ đến năm 1984 thì "bén duyên" với Ủy ban Khoa học xã hội (nay là Viện Hàn lâm Khoa học xã hội), làm công tác nghiên cứu lý luận, nghiên cứu văn hoá dân gian, nghệ thuật dân gian dân tộc ở các vùng miền…

Những ngày này, khi các hoạt động kỷ niệm 66 năm Ngày Giải phóng Thủ đô đang diễn ra sôi nổi thì trong tư gia nằm sâu ở một ngõ nhỏ trên phố Láng Hạ, GS.TS.NSND Lê Ngọc Canh lại trầm ngâm với từng mảng ký ức. Trong nền nhạc "Tiến về Hà Nội" hùng tráng, ông lật giở từng trang viết cũ và bảo: "Có nhiều đêm, tôi lại thấy mình biểu diễn ở những ụ pháo, thấy đạn lạc, bom rơi giữa những phố phường rực cháy…".

Bảo Loan

Đường phố Thủ đô rực rỡ cờ hoa chào mừng kỷ niệm 1010 năm Thăng Long - Hà Nội