“Ăn thì rất sướng, mà sao vẫn còi?”

Bên cạnh chế độ dinh dưỡng hợp lý, việc cho trẻ tham gia các hoạt động thể thao cũng là một cách để phát triển chiều cao. Ảnh minh họa

“Nhà giàu cũng khóc”

Cho con ăn luôn là một “cuộc chiến không cân sức” giữa bố mẹ và con cái. Trong nhiều bữa ăn của các gia đình có con nhỏ thì màn dỗ dành, múa may, rượt đuổi, gào hét, quát mắng, khóc lóc… là không thể thiếu.

Trẻ em ngày nay được bố mẹ rất quan tâm đến chuyện ăn uống: Đồ ăn ngon, bổ có mặt trong khẩu phần ăn hàng ngày. Song nhiều trẻ em nếu không phải là béo phì thì xanh xao, còi cọc. Số trẻ phát triển bình thường chỉ chiếm khoảng hơn một nửa.

“Thời đại này mà thấp bé, nhẹ cân thì chỉ có thiệt. Con gái thì không có lợi thế được người ta chú ý, con trai thì bị cho là thiếu sức vóc, đi xin việc. Đi làm mà hình thức bé nhỏ cũng khó thành công”, chị Phương Anh (ở Thanh Hóa) cho biết. Gia đình chị cho con ăn uống không thiếu thứ gì mà vẫn còi cọc. Gần 2 tuổi mà bé vẫn cứ trồi sụt quanh ngưỡng 9kg. Chị cũng là người chịu khó tìm tòi, ai mách món nào bổ, món nào tốt cho sự phát triển của con là chị làm theo. Nhưng công của chị cũng chẳng được đền đáp, đến lúc thấy hết cách, chị đưa con đến Viện Dinh dưỡng để khám và điều trị. Cùng cảnh như chị có chị Nga (ở TP Thái Bình), con chị hơn 3 tuổi mà bé như trẻ  chưa đến 2 tuổi. Nỗi lo con còi cọc cộng với sự chì chiết của gia đình khiến chị luôn căng thẳng. “Gia đình chồng em buôn bán có tiếng ở thành phố, con em là cháu đích tôn nên được cả nhà chăm bẵm. Khổ nỗi nó còi quá nên em suốt ngày bị chồng mắng là vụng không biết chăm con. Còn mẹ chồng em thì bảo: “Nhà này có thiếu gì đâu mà để con mày như con nhà chết đói, đi đâu gặp ai cũng xuýt xoa thằng bé mà thấy xấu hổ”. “Ép con ăn thì nó khóc, nhưng nó không ăn thì mình khóc", chị Nga ngậm ngùi.

Phần lớn các ông bố, bà mẹ bị ám ảnh về số đo chiều cao, cân nặng của con. Đặc biệt, những gia đình khá giả thì lại càng không chấp nhận con mình còi cọc hơn đứa trẻ khác. Nếu nghe thấy ai nói “sao cháu còi thế”, “nhìn như con nhà chết đói” thì càng bức xúc... Câu cửa miệng của họ bao giờ cũng là “cháu bao nhiêu tháng, nặng bao nhiêu cân, cao bao nhiêu?”... Nếu thấy con hơn con người khác thì phấn khởi, vui vẻ, còn nếu kém hơn con người khác thì thở dài, về nhà tiếp tục cuộc chiến “nhồi nhét”. Thế nên mới có chuyện, những đứa không bị còi cọc thì bị lại bị béo phì, phải đối mặt với những căn bệnh tiểu đường, huyết áp… mà tưởng chừng như chỉ có ở người lớn. Điều quan trọng là nhiều gia đình chỉ đưa trẻ tới các trung tâm dinh dưỡng khi con có các vấn đề về chiều cao, cân nặng với câu hỏi muôn thủa là “con em ăn thì rất sướng mà sao vẫn còi(?!)”.

Không phải cứ ăn ngon là đủ

“Vì sao được chăm sóc chu đáo, trẻ em Việt vẫn lùn” là câu hỏi không chỉ đặt ra với các bậc cha mẹ mà còn đặt ra với các chuyên gia dinh dưỡng và những người quan tâm đến việc nâng cao thể lực, tầm vóc của người Việt.

Tổ chức Y tế Thế  giới (WHO) đánh giá, Việt Nam là một trong 20 quốc gia có số lượng trẻ em suy dinh dưỡng thể thấp còi cao nhất thế giới. Tuy nhiên, theo các phân tích của các chuyên gia về dinh dưỡng thì người Việt thấp bé, yếu thể lực không phải do di truyền. Bằng chứng là việc theo dõi các trẻ em có cha mẹ là người Việt được sinh ra và lớn lên tại Pháp, Mỹ, Nhật… khi trưởng thành đều đạt chiều cao tương đương với người ở nước sở tại. Điều này cho thấy, chiều cao không hoàn toàn do gene mà còn phụ thuộc nhiều yếu tố như dinh dưỡng, môi trường, tâm lý, vận động. PGS.TS Nguyễn Thị Lâm, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho hay, theo một nghiên cứu ở Nhật thì chiều cao do di truyền chỉ chiếm 23%; 25% do tâm lý và môi trường sống; 20% do rèn luyện thể lực và quan trọng nhất là chế độ dinh dưỡng chiếm đến 32%.

Nguyên nhân chính khiến thể trạng người Việt ngày càng kém dần so với chuẩn y tế thế giới là do khẩu phẩn ăn của trẻ chưa đáp ứng được với các chỉ số cần thiết để phát triển. Khẩu phần ăn hàng ngày của trẻ 1-3 tuổi chỉ đáp ứng được 60,3% nhu cầu canxi và 10,6% nhu cầu vitamin D. Khảo sát trong nhóm trẻ 2-3 tuổi thấp còi cho thấy, có 24% thiếu máu, 37,5% thiếu vitamin A và 41% thiếu kẽm. Riêng khẩu phần canxi (một chất khoáng để tạo xương, phát triển chiều cao của trẻ) trung bình của trẻ chỉ đáp ứng được khoảng 49% nhu cầu... Với chế độ ăn thiếu cả về chất lẫn về lượng như vậy đã dẫn tới thiếu máu, thiếu kẽm, thiếu canxi… ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc phát triển chiều cao, cân nặng và khả năng học tập của trẻ.

Có thể thấy, nhiều cha mẹ trẻ mới chỉ quan tâm đến việc cho con ăn ngon, ăn bổ chứ chưa thực sự biết đến yếu tố khoa học là ăn đủ và ăn đúng. Do thiếu chất, thể trạng của trẻ thường không đạt được như mong muốn, cộng với việc dễ mắc các bệnh như tiêu chảy, hoặc giun nên chiều cao của trẻ cũng khó đạt được như mong muốn.

Trên thực tế, sự khác biệt về chiều cao, cân nặng của người Việt so với chuẩn quốc tế rõ rệt nhất là ở nhóm tuổi 6-12 tháng tuổi và 6-11 tuổi. Vóc dáng của trẻ có thể cải thiện nhờ chế độ dinh dưỡng hợp lý. Tuy nhiên, bữa ăn của người Việt hiện đang thừa thịt, ít rau và quá nhiều chất béo. Các bác sĩ lưu ý dinh dưỡng để phát triển chiều cao không giống với dinh dưỡng để phát triển cân nặng. Nhiều bà mẹ thấy con còi cọc lại cho trẻ ăn thỏa thích những gì chúng muốn, từ đồ uống có gaz đến thức ăn nhanh, các loại bánh kẹo... Các đồ ăn này dù nhiều năng lượng nhưng thiếu vi chất dinh dưỡng. Việc uống quá nhiều nước ngọt có gaz có thể làm tăng mức độ đào thải canxi, hạn chế phát triển chiều cao và dễ dẫn tới béo phì. Các loại thức ăn chứa nhiều tinh bột, chất béo, bột đường chỉ sinh ra năng lượng, tăng cân nặng, trong khi những món chứa nhiều protein, canxi, sắt, vitamin, kẽm mới giúp tạo cơ và xương, giúp thúc đẩy chiều cao.

(Còn nữa)

Hà Anh/Báo Gia đình & Xã hội