Chuyện “ú tim” giữa nhạc sĩ An Thuyên với NSND Thanh Hoa, nhà văn Nguyên Ngọc

Tặng hình chân dung để cám ơn

Sinh ra và lớn lên tại làng Đáy thuộc huyện Quỳnh Lưu (Nghệ An). Từ nhỏ, nhạc sĩ An Thuyên đã được “tắm” mình trong những câu ca, điệu ví mang đậm bản sắc xứ Nghệ.

Vì lẽ đó mà khi bén duyên với nghiệp sáng tác, ở bất kỳ mảng đề tài nào ông cũng vận dụng và làm nổi bật bản sắc dân ca Nghệ Tĩnh một cách tài tình và hiệu quả.

Tình yêu với dải đất miền Trung luôn cháy bỏng trong tái tim ông, đến nỗi, dù sống ở thủ đô bao nhiêu năm nhưng ông vẫn giữ âm sắc Nghệ An trong giọng nói, hàng ngày vẫn uống nước lá từ quê gửi ra.

Ông từng chia sẻ: “Tôi có một may mắn, gia đình tôi ở làng Đáy – nghèo tận đáy nhưng có phong trào văn hóa văn nghệ, có nền âm nhạc dân gian rất phát triển. Nhà tôi là một gánh hát tuồng, cải lương, hát phường vải. 11 tuổi tôi đã trở thành một “nhạc công” thổi sáo, kéo nhị cho mọi người hát. Âm nhạc dân gian thấm đượm với tôi từ bé, như sữa mẹ mình được bú từ nhỏ vậy”.

Theo nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo, nhạc sĩ An Thuyên sáng tác ca khúc đầu tiên từ năm 15 tuổi và ca khúc được yêu mến nhất là “Em chọn lối này”. Ca khúc này xuất hiện lần đầu tiên trên sân khấu hội diễn Văn nghệ Quân khu Bốn năm 1978, được hát bởi tốp ca nữ của đội Tuyên truyền văn hóa tỉnh đội Nghệ Tĩnh.

“Hồi đó An Thuyên đã nhập ngũ được 3 năm và ca khúc này được anh sáng tác trong chuyến đi cùng bộ đội công binh làm đường ở miền tây Nghệ An. Ca khúc này được tranh luận khi chấm giải giữa nhạc sĩ Ánh Dương, nhạc sĩ Thái Quý và tôi trong Ban giám khảo. Tôi và Thái Quý cho rằng, đây là ca khúc hay, chỉ tiếc là tốp ca nữ biểu diễn chưa xuất sắc nên chỉ chấm giải B, còn nhạc sĩ Ánh Dương thì kiên quyết xếp giải C. Nhưng cuối cùng thì “thiểu số phục tùng đa số”, Ánh Dương đã thuận theo tôi và Thái Quý”, nhạc sĩ “Khúc hát sông quê” chia sẻ.

Sau đó không lâu, ca khúc “Em chọn lối này” được NSND Thanh Hoa hát và phát đi trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam gây hiệu quả bất ngờ. Rất nhiều người yêu nhạc đã đề nghị phát lại “theo yêu cầu thính giả” ca khúc và tên tuổi nhạc sĩ An Thuyên được biết đến nhiều từ cơ duyên đó.

NSND Thanh Hoa kể, bà là người đầu tiên hát ca khúc “Em chọn lối này” và “Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác” của nhạc sĩ An Thuyên trên sóng Đài TNVN nhưng phải mấy năm sau đó bà mới có dịp gặp nhạc sĩ tài hoa này.

“Tôi vẫn nhớ ngày anh Thuyên và chị Huyền Lâm tìm đến Khu tập thể của Đài TNVN mang tặng tôi một cân đường hoa mai. Anh Thuyên thổ lộ ban đầu muốn ca khúc “Em chọn lối này” do một tốp ca thể hiện nhưng khi tôi hát thì thấy cũng hay. Còn bài “Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác”, lúc đó anh muốn tôi hát với nhịp độ nhanh hơn vì tôi hát hơi chậm, hơi buồn nhưng sau này chính anh lại bảo rằng càng nghe anh càng thấm cách hát chậm buồn của tôi”, NSND Thanh Hoa kể.

Giọng ca “Tàu anh qua núi” bảo, bà đến với các ca khúc của nhạc sĩ An Thuyên bằng tình yêu và cái duyên rất tình cờ. Nhờ “Em chọn lối này”, “Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác”, “Chín bậc tình yêu”... mà tiếng hát của bà được đông đảo khán giả yêu thương suốt bao năm qua.

Còn nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo thì kể, có lần nghệ sĩ Thanh Hoa khoe với ông tấm bưu thiếp do nhạc sĩ An Thuyên gửi để cám ơn bà vì đã hát rất hay ca khúc “Em chọn lối này”. Trong hình bông hoa trên tấm thiệp, nhạc sĩ “Ca dao em và tôi” đã lồng bức ảnh chân dung nhỏ xíu của mình trong hình một trái tim được cắt trổ một cách đầy tinh tế.

Gây tranh cãi vì toàn dùng động từ mạnh

Nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo chia sẻ, sau khi được Quân khu cử đi học khoa sáng tác trường Âm nhạc Việt Nam, nhạc sĩ An Thuyên lại cho ra đời nhiều ca khúc đậm chất dân ca xứ Nghệ với những luyến láy rất điệu nghệ cùng những cảm xúc tràn đầy. “Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác” là một bài hát như thế. Lời ca của An Thuyên thường mộc mạc nhưng giàu hình ảnh khắc họa và cũng giàu chất thơ.

Vốn học ở trường đã được nhạc sĩ An Thuyên phát huy trong nghệ thuật sáng tạo của mình với những ca khúc liên tiếp được ra đời sau đó: “Trên bến Giang Đình”, “Xe tăng qua miền quan họ”… là những thử nghiệm kết hợp giữa dân gian và hiện đại, tạo nên một bản sắc lạ trong ca khúc Việt Nam lúc đó. Và đó cũng là điều mà người nhạc sĩ tài hoa này luôn hướng tới.

Thời kỳ khởi sắc nhất của nhạc sĩ An Thuyên theo tác giả “Khúc hát sóng quê” chính là thời kỳ ông làm quản lý (Hiệu trưởng trường Cao đẳng VHNT quân đội, sau đó là Đại học VHNTQĐ). Hàng loạt những ca khúc của anh được công chúng đón nhận như: “Hành quân lên Tây Bắc”, “Thơ tình của núi”, “Chín bậc tình yêu”, “Huế thương”, “Neo đậu bến quê”, “Mẹ Việt Nam anh hùng”, “Hà Tĩnh mình thương”, “Ca dao em và tôi”...

Nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo còn nhớ, vào khoảng 1996, VTV làm chương trình giới thiệu tác phẩm mới tại Đại học Văn hóa Hà Nội của 4 tác giả Phó Đức Phương, Từ Huy, An Thuyên và ông. Bài “Ca dao em và tôi” của An Thuyên gây tranh luận giữa các khán giả sinh viên về ca từ của bài hát này. Có người cho rằng không nên “chặt đôi câu thơ” vì nghe nó phản cảm quá nhưng rồi cũng chính vì cái “cảm giác mạnh” đó mà bài hát lại khiến cho nhiều người yêu thích nó.

“Lúc đó An Thuyên giải thích rằng, đó là cảm xúc tự nhiên của anh khi sáng tác. Âm nhạc và lời ca tự nó cùng tuôn ra một lúc như thế và anh không thể thay đổi được. Có lẽ đó cũng là cách sáng tác ca khúc của An Thuyên, nên nhạc và lời của anh luôn chung cảm xúc, không gượng ép”, nhạc sĩ gốc Hà Tĩnh nói.

Riêng NSND Thanh Hoa lại kể rằng, khi nhạc sĩ An Thuyên đưa cho bà ca khúc “Ca dao em và tôi” hát hát bà đã giao kèo với nhạc sĩ rằng chỉ khi nào bà công bố bài hát này trên truyền hình thì nhạc sĩ mới được đưa cho ca sĩ khác hát vì bà biết đây sẽ là tác phẩm nổi tiếng. Sau này mỗi lần gặp nhau, nhạc sĩ An Thuyên vẫn nhắc đến câu chuyện giao kèo này và tếu táo: “Công nhận Thanh Hoa nhạy cảm thật. Biết bài này của mình sẽ nổi tiếng nên từ đầu cứ khăng khăng không chịu cho ai hát'”.

Bị nhà văn Nguyên Ngọc nổi giận

Nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo cho hay, trong thời gian làm quản lý, nhạc sĩ An Thuyên đã viết được một số hình thức âm nhạc bác học như: “Trương Chi”, “Đất nước đứng lên” gây ấn tượng trên con đường sáng tạo của ông. Đó là những tác phẩm qui mô, đòi hỏi những kỹ thuật cao, cả trong sáng tác lẫn biểu diễn. Khi vở nhạc kịch “Đất nước đứng lên” chuẩn bị công diễn chào mừng Đại hội nhạc sĩ thì nhà văn Nguyên Ngọc tác giả của tiểu thuyết cùng tên lên tiếng trên báo phản đối về bản quyền, nghĩa là chuyển thể mà chưa xin phép ông, nên ông không đồng ý cho công diễn.

Nhạc sĩ An Thuyên phải nhờ ông thu xếp việc này. Vì biết nhà văn Nguyên Ngọc là người khó thay đổi chính kiến nên nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo đã khuyên nhạc sĩ An Thuyên phải trực tiếp gặp ông để “hòa đàm”.

“Thời điểm đó Nguyên Ngọc đang ở Đà Nẵng. Tôi điện vào Đà Nẵng cho nhà văn Đà Linh, một đàn em thân thiết của Nguyên Ngọc tổ chức cuộc gặp giữa ông và An Thuyên trong đó. Sáng hôm sau, An Thuyên bay vào, và Nguyên Ngọc bất ngờ thấy An Thuyên xuất hiện. Và cuộc “hòa đàm” đã thành công. An Thuyên vui vẻ bay ngay về Hà Nội và tối hôm đó vở nhạc kịch được ung dung trình diễn tại Nhà hát lớn đúng như dự định. Qua sự kiện này, tôi thấy An Thuyên rất thành tâm, sự thành tâm của người nghệ sĩ luôn cảm hóa được lòng người”, nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo rơm rớm nước mắt nhắc nhớ về người bạn của mình.

Sau khi nghỉ hưu, nhạc sĩ An Thuyên vẫn không nghỉ việc. Ông nhận làm giám đốc nghệ thuật cho tập đoàn Bảo Sơn, lập công ty văn hóa An Việt, rồi làm Chủ tịch hiệp hội phát triển Văn hóa doanh nghiệp. Tuy sức khỏe không được tốt nhưng ông vẫn làm việc rất tận tụy và đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Đặc biệt, ông luôn giữ được ngọn lửa cảm hứng để sáng tạo nên nhiều tác phẩm mới trẻ trung và tình tứ như: “Chú cuội chơi trăng”, “Chiều sông Thương”, “Vầng trăng đò đưa”…

Hà Tùng Long/Báo Gia đình & Xã hội