Cư dân vạn chài Đặng Sơn lên bờ: Niềm vui xen lẫn băn khoăn

Được lên bờ, nghĩa là bà con được ở trong căn nhà kiên cố, con cái được học hành. Song bên cạnh niềm vui vẫn còn những băn khoăn. Họ sẽ làm gì để mưu sinh…

 

Lên bờ, các em nhỏ sẽ có điều kiện học hành tốt hơn. Ảnh: Xuân Thao

 

Gia đình ông Ngô Văn Lợi ở xóm 6, xã Đặng Sơn là đời thứ 5 trong dòng họ Ngô sống lênh đênh trên sông nước. Cuộc sống thiếu thốn đủ đường, không nước sạch, con cái không đứa nào học hết Trung học cơ sở, ngay cả giấc ngủ cũng không trọn vẹn, bởi nếu ngủ quên khi mưa lũ đến thì thuyền sẽ trôi mất, còn mùa cạn thì thuyền ghếch trên bãi.

 

Mỗi sớm mai, gia đình ông Lợi cũng như hàng chục hộ dân vạn chài khác sống dọc sông Lam phải dậy sớm, người thì đi đánh bắt cá trên sông, người vớt củi, người đi đãi cát sỏi để mưu sinh. “Nguyện vọng lớn nhất giờ đây của gia đình là được lên bờ. Vì không có đất sản xuất, tôi dự định sẽ phát triển chăn nuôi hoặc làm nghề tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ để ổn định cuộc sống” - ông Lợi bày tỏ.

 

68 hộ dân chài xã Đặng Sơn thuộc diện nghèo đói, thu nhập chỉ đạt vài trăm nghìn đồng/người/tháng. Họ luôn lo lắng tính mạng và tài sản bị đe dọa trong mùa mưa bão. Tỷ lệ lao động không có việc làm cao, thời gian lao động trong ngày ít bởi phải phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên. Con em trong độ tuổi đi học không được đến trường, khoảng 90% học hết tiểu học, số học sinh trung học cơ sở chỉ chiếm khoảng 10%.

 

Năm 2010, huyện Đô Lương đã quy hoạch khu định cư cho các hộ dân chài trên sông Lam ra khỏi vùng thiên tai lũ lụt xã Đặng Sơn, nhằm ổn định cuộc sống và sản xuất, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, chung sức xây dựng nông thôn mới. Mỗi hộ được cấp đất ở bình quân 150m2, có 1 giếng nước, được hỗ trợ 10 triệu đồng để làm nhà. Đến nay, huyện đã hoàn tất cơ sở hạ tầng, giao thông, điện thắp sáng, xây dựng nhà văn hóa để đón 45 hộ dân vạn chài lên bờ.

 

 

Bố trí được nhà ở là yêu cầu đầu tiên trong việc ổn định đời sống cho bà con dân chài. Từ cuộc sống sông nước nay đây mai đó, ăn ở tạm bợ, nay có nhà kiên cố trên bờ, không còn cảnh bị thiên tai đe dọa, con em được học hành đầy đủ, gia đình được hưởng mọi quyền lợi về chính sách xã hội như mọi người dân khác trong xã, với không ít hộ dân chài lưới đó là niềm mơ ước. Tuy nhiên, nhà ở mới là sự khởi đầu, việc đối diện với thực tế là không có nghề nghiệp ổn định, không quen với tập quán làm ăn, không có ruộng khiến đa số bà con dân chài sẽ gặp khó khăn trong việc kiếm kế sinh nhai. Theo ông Nguyễn Bá Châu, Chủ tịch UBND xã Đặng Sơn: “Đưa dân chài lên bờ nếu chỉ có đất ở không thôi thì chưa đủ, vì sẽ có nhiều gia đình quay về kiếm sống bằng nghề chài lưới, bắt cá, vớt củi trên sông hoặc đi đãi cát sỏi thuê như trước đây. Về lâu dài, huyện cần tính toán lại quỹ đất giao cho bà con sản xuất, chuyển đổi nghề cho bà con thì mới bền vững”.

 

Quả thực, làm quen với tập quán làm ăn trên cạn là một việc hết sức khó khăn với bà con dân chài. Khi đưa bà con dân chài lên bờ, chính quyền huyện, xã cũng xác định, mặc dù định cư trên đất liền nhưng họ vẫn tiếp tục duy trì nghề nghiệp cũ. Ngoài nghề chính ra, tùy khả năng vốn, lao động, các hộ sẽ phát triển thêm nghề phụ như ươm tơ kéo sợi, mây tre đan xuất khẩu, nghề mộc, dịch vụ, chăn nuôi gia súc, gia cầm.

 

Cùng với tỉnh Nghệ An, huyện Đô Lương thực hiện cơ chế chính sách đặc thù đối với các hộ làng chài. Các hộ đánh bắt cá, khai thác thủy sản được trang bị phương tiện đánh bắt đầy đủ, đảm bảo chất lượng và được phân vùng đánh bắt hợp lý, dùng chài lưới then to để tránh việc khai thác cá chưa trưởng thành.

 

Các hộ nuôi trồng thủy sản bằng lồng sẽ được trợ giá, trợ cước vận chuyển cá giống, vay vốn phát triển nghề cá qua Ngân hàng chính sách xã hội, ngân sách tỉnh hỗ trợ lãi suất tiền vay khi họ có nhu cầu nuôi cá lồng trên sông. Còn các hộ làm nghề tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ, sẽ được huyện mở lớp đào tạo nghề, hỗ trợ 20% giá thành sản phẩm xuất khẩu trong 2 năm đầu để tăng thêm thu nhập, từng bước ổn định đời sống, góp phần xóa đói giảm nghèo. Huyện cũng khuyến khích cư dân chài lưới thành lập các nhóm hộ làm nghề ươm tơ kéo sợi, mây tre đan, mộc dân dụng, gia công chế biến các mặt hàng nông, lâm, ngư nghiệp và mở rộng các quầy dịch vụ, buôn bán nhỏ để có thêm thu nhập.

 

Ông Nguyễn Công Châu - Phó Chủ tịch UBND huyện Đô Lương - hy vọng: “Khi có chỗ ở ổn định, các hộ làng chài sẽ thu hút thêm nhiều lao động, kể cả nghề chính trên sông và nghề phụ tại từng gia đình, từng bước đẩy lùi tệ nạn xã hội. Nghề nghiệp sẽ được mở mang thêm, tạo ra nhiều sản phẩm đa dạng, người lao động có việc làm ổn định, đời sống được nâng cao, thoát đói nghèo vươn lên làm giàu chính đáng. Đặc biệt là tình trạng khai thác cát, sỏi bừa bãi, thiếu quy hoạch trên sông sẽ chấm dứt, giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước”.