Đề nghị đặc biệt của Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số với công tác dân số Sơn La

Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số Nguyễn Doãn Tú.

Tỉnh liên tục trong nhóm có mức sinh rất cao 

Ông Nguyễn Văn Thắng, Giám đốc Sở Y tế tỉnh Sơn La cho hay, là tỉnh miền núi nhiều khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo ở Sơn La hiện hơn 18%. Tỉnh có hơn 1,2 triệu dân này thời gian đã triển khai thực hiện có hiệu quả các mô hình, đề án nâng cao chất lượng dân số, như: “Tầm soát các dị dạng, bệnh, tật bẩm sinh”; mô hình "Can thiệp giảm thiểu tảo hôn và kết hôn cận huyết thống”… 

Nhờ đẩy mạnh các hoạt động, năm 2020, tỷ lệ phụ nữ khám thai và được siêu âm sàng lọc trước sinh ở tỉnh Sơn La là 30%. 2/3 trong số này thuộc nhóm thực hiện theo xã hội hóa, số còn lại là miễn phí. Về tầm soát dị dạng, bệnh, tật sơ sinh, Sơn La đã thực hiện trên 3.136 trẻ. Trong đó, phát hiện 329 trẻ thiếu men G6PD. 

Trong năm 2020, toàn tỉnh có hơn 10.000 phụ nữ mang thai được khám sàng lọc trước sinh; 3.336 cặp vợ chồng áp dụng mới các biện pháp tránh thai hiện đại (tăng so với năm 2019); tỷ lệ tảo hôn hiện ở mức 12,6% (giảm 0.9% so với 2019), đồng thời tỷ lệ người kết hôn cận huyết thống cũng giảm... 

Dù mức sinh có xu hướng giảm nhưng không ổn định, Sơn La nhiều năm nay vẫn nằm trong nhóm 10 tỉnh/thành phố có mức sinh rất cao. Cụ thể, năm 2017 là 2,77 con/phụ nữ, năm 2019 là 2,44 con, năm 2020 là 2,36 con. Tỷ lệ sinh con thứ 3 năm 2020 lại tăng 1,25% so với năm 2019. Đặc biệt tỷ số giới tính khi sinh của Sơn La năm qua là 118,2 bé trai/100 bé gái, cao hơn rất nhiều so với trung bình chung của cả nước… Cùng đó, tuổi thọ trung bình của người dân thấp hơn so với tuổi thọ trung bình của cả nước (71 tuổi so với mức chung 73,7 trên cả nước). 

Năm 2021, Sơn La dành nguồn kinh phí gần 24 tỷ đồng cho công tác DS-KHHGĐ, trong đó: Gần 17 tỷ đồng hỗ trợ cho cộng tác viên dân số, số còn lại để triển khai các hoạt động của công tác dân số và thực hiện Nghị định số 39/2015/NĐ-CP. 

Đánh giá cao sự quan tâm của lãnh đạo tỉnh, sự phối hợp của các ban, ngành, đoàn thể, đặc biệt là sự nỗ lực của hệ thống làm công tác dân số tại Sơn La, các thành viên đoàn công tác Tổng cục Dân số nhấn mạnh: Sơn La là tỉnh có mức sinh cao nhưng không đồng đều ở các huyện/thành phố. Thời gian tới, tỉnh vẫn tập trung nhiệm vụ giảm sinh ở vùng có mức sinh cao, đồng thời có chính sách điều chỉnh mức sinh phù hợp ở vùng mức sinh thấp. Song song với đó, chú trọng các nội dung về nâng cao chất lượng dân số, cơ cấu dân số… theo đúng tinh thần Nghị quyết số 21 về công tác dân số trong tình hình mới và Chiến lược Dân số Việt Nam đến năm 2030. 

“Nhiều việc phải làm” đòi hỏi bộ máy ổn định và sự đầu tư nguồn lực phù hợp 

Quang cảnh buổi làm việc giữa Tổng cục Dân số (Bộ Y tế) với lãnh đạo UBND tỉnh Sơn La. ẢNH: V.THU

Tại buổi làm việc, ông Phạm Văn Thủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La đã nêu một số khó khăn, vướng mắc trong công tác dân số, như: Đội ngũ làm công tác dân số, cộng tác viên dân số mỏng; mức hỗ trợ cho cộng tác viên dân số cơ sở thấp; cơ cấu tổ chức sau sáp nhập Trung tâm DS-KHHGĐ với Trung tâm Y tế huyện còn nhiều bất cập. Trên địa bàn, có nhiều dân tộc cùng sinh sống, trình độ dân trí không đồng đều, ảnh hưởng đến công tác tuyên truyền DS-KHHGĐ… Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La mong muốn thời gian tới, Tổng cục Dân số tiếp tục quan tâm, giúp đỡ Sơn La, để tỉnh thực hiện tốt công tác DS-KHHGĐ, góp phần phát triển kinh tế, xã hội. 

Một vấn đề khó khăn được lãnh đạo Sở Y tế tỉnh Sơn La cũng như các thành viên đoàn công tác chia sẻ là số lượng biên chế của Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh hiện chỉ có 9 người, rất khiêm tốn so với khối lượng công việc thực tế với vai trò là “đầu mối tham mưu”. Số lượng viên chức dân số tuyến huyện giảm, có tình trạng bố trí viên chức dân số làm công việc chuyên môn khác như: Tổ chức hành chính, kiểm soát dịch bệnh… hoặc điều động người chưa được đào tạo nghiệp vụ về dân số làm công tác dân số, dẫn đến ảnh hưởng đến chất lượng triển khai công tác dân số. 

Khẳng định công tác dân số trong tình hình mới đã có sự chuyển hướng chiến lược sang Dân số và Phát triển với rất nhiều nội dung “lớn và khó”, các thành viên đoàn công tác lấy ví dụ nội dung về nâng cao chất lượng dân số, trong đó có tầm soát các dị dạng, bệnh, tật bẩm sinh. Ông Nguyễn Xuân Trường, Vụ trưởng Vụ Cơ cấu và Chất lượng dân số cho hay, Sơn La là tỉnh có tỷ lệ người dân mang gene bệnh lý di truyền cao. Theo điều tra của Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương năm 2017, có tới 38% người dân tộc Thái ở Sơn La mang gene bệnh tan máu bẩm sinh (Thalassemia), tỷ lệ này với dân tộc La Ha là 36,6%, cao nhất là dân tộc Xinh Mun với 69%. 

"Mắc bệnh này, người dân, gia đình và xã hội rất tốn kém trong chi phí điều trị, không chỉ thế, tuổi thọ của bệnh nhân rất thấp. Bệnh cũng có thể khiến suy giảm chất lượng giống nòi. Nhưng quan trọng hơn cả, bệnh có thể phòng tránh được thông qua việc tuyên truyền, phổ biến kiến thức để chính quyền và người dân hiểu được. Ngoài ra, việc khám, tư vấn, sàng lọc bệnh lý di truyền cũng rất quan trọng, đòi hỏi sự đầu tư về nguồn lực và bố trí nhân lực phù hợp”, ông Trường nói. 

Bày tỏ sự đồng tình với những phân tích, gợi ý từ các thành viên đoàn công tác của Tổng cục Dân số, ông Phạm Xuân Thuỷ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La – cho hay nếu không thực hiện tốt công tác dân số sẽ ảnh hưởng lớn đến tương lai phát triển bền vững. Đơn cử, nếu không giải quyết tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, tương lai Sơn La sẽ thừa lượng lớn nam giới, từ đó, nảy sinh các hệ luỵ gây bất ổn xã hội. “Đó không phải là vấn đề xa vời” – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La nhấn mạnh. 

Phát biểu tại cuộc làm việc, ông Nguyễn Doãn Tú đề nghị tỉnh Sơn La tiếp tục phối hợp với các Sở, ban, ngành, đoàn thể trong việc thực hiện các mục tiêu DSKHHGĐ; UBND tỉnh và ngành Y tế nghiên cứu bổ sung, tăng cường thêm nguồn kinh phí để thực hiện các mô hình, đề án nâng cao chất lượng DS-KHHGĐ; củng cố, duy trì, nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác dân số từ tuyến tỉnh đến cơ sở; tăng cường công tác truyền thông giảm thiểu tỷ lệ sinh con thứ ba trở lên, giảm tỷ lệ chênh lệch giới tính khi sinh, giảm tình trạng tảo hôn và kết hôn cận huyết thống... 

“Xây dựng chương trình có chất lượng đã khó, triển khai thực tế để người dân được thụ hưởng chương trình còn khó hơn nhiều. Điều này rất cần có mô hình tổ chức dân số ổn định và nguồn lực đầu tư phù hợp”, ông Nguyễn Doãn Tú khẳng định và cho rằng, điều này rất cần sự tham mưu của các sở, ban, ngành và sự quan tâm của lãnh đạo tỉnh. Tổng cục trưởng Tổng cụ Dân số đề nghị, trong lúc chờ quyết định của cấp trên về tổ chức bộ máy làm công tác dân số, Sơn La cần giữ nguyên mô hình tổ chức các cấp từ tỉnh xuống cơ sở.

Võ Thu

Sơn La chi tiền tỷ quyết sớm đạt mức sinh thay thế trong 5 năm tới