"Đến Sơn Đoòng để check in Facebook thì còn gì ý nghĩa"

UBND tỉnh Quảng Bình vừa cho phép nhà đầu tư khảo sát để xây dựng tuyến cáp treo trị giá 3.000 tỷ đồng ở Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng nhằm phát triển du lịch, bà nhìn nhận về vấn đề này như thế nào?

Tôi không tán đồng dư án này vì việc xây dựng cáp treo chỉ gây tổn hại tới tài nguyên, hủy diệt sự nguyên sơ của Sơn Đoòng. Hơn nữa, như dự án thì điểm kết thúc của cáp treo sẽ là cách cửa sau của hang Sơn Đoòng khoảng 300m. Tuy nhiên gần như toàn bộ giá trị hấp dẫn về địa chất địa mạo nằm trong lòng hang mà nếu như du khách vượt qua một quãng đường 3800m bằng cáp treo chỉ để đến cửa sau và “check in FB” thì liệu điều này có còn hấp dẫn? Sức hấp dẫn của Sơn Đoòng nằm ở quá trình thám hiểm và vượt lên chính mình chứ không phải ở việc đứng ở cửa hang chụp ảnh. Nếu cáp treo là phương tiện tốt nhất để khám phá những điểm du lịch độc đáo của thế giới thì nóc nhà thế giới Everest hay hẻm Canyon đã có cáp treo từ trước Sơn Đoòng rất lâu rồi.

Là giáo viên chuyên ngành du lịch, bà đánh giá thế nào về việc thay đổi loại hình du lịch mang tính khám phá hoàn toàn tự nhiên như Sơn Đoòng?

Tôi là người được đào tạo chuyên ngành tại Khoa Du lịch học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐH Quốc gia Hà Nội từ năm 1995 và chính thức là giảng viên công tác tại Khoa từ năm 2000 đến nay. Tôi ủng hộ mô hình khai thác bền vững đã được triển khai tại Sơn Đoòng hiện nay. Việc giới hạn quy mô số lượng đoàn khách trong tháng cũng như số lượng khách/đoàn sẽ hạn chế tối đa những tác động tiêu cực tới hệ sinh thái Sơn Đoòng, tạo điều kiện thuận lợi để sinh thái Sơn Đoòng được “nghỉ ngơi” và không bị ảnh hưởng quá lớn. Mỗi điểm đến du lịch đều có một vòng đời từ phát hiện đến khai thác, bão hòa và trở nên suy thoái. Nếu đẩy nhanh tốc độ phát triển quá ngưỡng thì điểm đến sẽ nhanh chóng chạm mức suy thoái.

Nguyễn Thu Thủy trong một chuyến đi phượt.

Loại hình du lịch thám hiểm (adventure tour) không dành cho số đông và nếu khai thác theo hướng đại trà sẽ làm mất đi sự bí ẩn, tính độc đáo của sản phẩm và không có sản phẩm thay thế, đặc biệt là với những khu vực “nhạy cảm, dễ tổn thương” về sinh thái như Sơn Đoòng. Chẳng hạn như, giếng Karst Swallows ở Mehico có độ sâu 400m, khá giống hố sập thứ 2 của Sơn Đoòng, nhưng với ý thức bảo vệ di sản, họ chỉ cho pháp tổ chức những cuộc nhảy dù mạo hiểm từ miệng xuống đáy giếng và lượng du khách đặc biệt này hết sức hạn chế. Hoặc như tour chinh phục đỉnh Kinabalu của Malaysia yêu cầu du khách phải đăng ký trước nhiều tháng, thậm chí là cả năm và mỗi nhóm chỉ khoảng 6 du khách. Khách sẽ được quản lý bằng thẻ có ảnh, tên, mã số và kiểm tra liên tục ở mỗi chặng dừng.

Theo bà, việc xây dựng cáp treo này thì danh hiệu quốc gia Phong Nha- Kẻ Bàng có bị ảnh hưởng không, có giữ được không?

Cách đây 2 năm, Phong Nha Kẻ Bàng đã từng thất bại trong kế hoạch xin danh hiệu lần 2 của UNESCO với tiêu chí “đa dạng sinh học”. Vịnh Hạ Long cũng bị UNESCO đưa vào danh sách khuyến nghị cảnh báo về việc rút danh hiệu di sản thiên nhiên thế giới. Vì thế dự án cáp treo chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến quyết nghị của Hội đồng UNESCO với nguy cơ hệ sinh thái tại Sơn Đoòng nói riêng, Phong Nha Kẻ Bàng nói chung bị ảnh hưởng nặng nề khi hoạt động xây dựng tuyến cáp treo diễn ra tại đây. Nhất là khi một số lượng lớn du khách sẽ dồn về một phạm vi quá hẹp là xã Sơn Trạch, gây mất cân bằng tài nguyên, quá sức tải của môi trường. Ngoài ra, không chỉ sự đa dạng sinh học bị đe dọa, mà còn có những tác động xấu đến địa chất địa mạo, tiêu chí đã giúp Phong Nha Kẻ Bàng nhận danh hiệu từ UNESCO vào năm 2003. Trên thế giới, hai di sản của Oman và Đức đã bị thu hồi danh hiệu vào các năm 2007, 2009.

Hiện tại, giá tour đi Sơn Đoòng là 3.000USD quá đắt, không phải ai cũng có đủ tiền để đi, còn nếu có tiền thì cũng không phải ai cũng có đủ sức khỏe để thám hiểm, nên chỉ có số ít người đến trong khi làm cáp treo là phục số đông, nhiều người cùng hưởng lợi. Quan điểm của bà về điều này thế nào?

Sức hấp dẫn của Sơn Đoòng mang tính “duy nhất” trên thế giới nhờ danh hiệu “hang động lớn nhất thế giới”. Con người có thể tạo nên những công trình nhân tạo tầm cỡ nhất thế giới bằng tiền bạc và công nghệ nhưng những báu vật Mẹ Trái đất ban tặng cho chúng ta như Sơn Đoòng là kết quả của hàng triệu năm kiến tạo. Tour thám hiểm Sơn Đoòng được các chuyên gia trong ngành du lịch đánh giá là “tour đẳng cấp thế giới”, có sức hấp dẫn đối với khách du lịch không kém gì đỉnh Everest, là ước mơ, đích chinh phục của nhiều người. Việc xây dựng cáp treo hướng tới phục vụ số đông sẽ làm tổn hại lớn tới lợi thế cạnh tranh mang tính duy nhất này của du lịch Quảng Bình nói riêng, du lịch Việt Nam nói chung. Và như vậy Quảng Bình sẽ khó lấy lại vị trí thứ 8 trong 52 điểm du lịch hấp dẫn nhất hành tinh năm 2014 như kết quả xếp hạng của tạp chí New York Times. Giá tour 3.000 USD là giá trọn gói cho toàn tuyến tham quan cả hệ thống Sơn Đoòng, nếu du khách lựa chọn các gói tour ngắn ngày hơn thì giá cũng sẽ phù hợp hơn và cũng không đòi hỏi quá nghiêm ngặt về vấn đề sức khỏe khi thám hiểm. Trên thế giới cũng có nhiều điểm du lịch không dành cho số đông mà chỉ phù hợp với một số lượng du khách đảm bảo những điều kiện nhất định. Các loại hình tour mạo hiểm với 4 cấp độ từ dễ đến chuyên nghiệp sẽ yêu cầu các điều kiện sức khỏe và chi phí tương ứng đồng thời bắt buộc phải có sự hỗ trợ của chuyên gia trong lĩnh vực, có thể kể đến như lặn biển, leo núi đá, treeking (đi bộ mạo hiểm)…

Bên cạnh việc là giảng viên du lịch đã 14 năm nay, tôi cũng là giám đốc Công ty du lịch trực thuộc Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn. Đứng ở góc độ kinh doanh, những sản phẩm du lịch mang tính độc đáo, duy nhất luôn tạo nên một sức hấp dẫn lâu dài đối với du khách. Khi mà sự bí ẩn trở nên đại trà thì cũng là lúc đặt dấu chấm hết cho tính hấp dẫn ấy.

Cách bảo vệ Sơn Đoòng tốt nhất hiện nay, theo bà là thế nào?

Việc đầu tư để khai thác các tài nguyên du lịch đã và đang có để đưa kinh tế Quảng Bình phát triển là một việc làm đúng. Nhưng ý tưởng đúng mà cách làm sai sẽ dẫn tới hậu quả nghiêm trọng. Để có thể đưa thêm nhiều du khách đến với Sơn Đoòng cần sự khảo sát chi tiết và nghiêm túc của các chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm dự báo và hạn chế ở mức độ tối đa các tác động ảnh hưởng tiêu cực, cũng như cần sự phê chuẩn của các cấp ngành liên quan, đặc biệt là sự chấp nhận của UNESCO vì đây là vùng lõi của di sản. Không thể vì khai thác nguồn lợi trước mắt mà đẩy Sơn Đoòng thành sản phẩm du lịch đại trà. Phải học cách sử dụng tài nguyên có trách nhiệm và bền vững để Sơn Đoòng mãi là viên ngọc quý lấp lánh, tạo dựng thương hiệu không thể thay thế của du lịch Việt Nam.

Trân trọng cảm ơn bà!

Mai Hạnh (thực hiện)