Điều trị đái tháo đường cần phù hợp với đặc điểm người Việt Nam

GS.TS.BS Thái Hồng Quang, nguyên Chủ tịch Hội Nội tiết- Đái tháo đường Việt Nam đã phát biểu như vậy tại hội thảo về bệnh nội tiết, đái tháo đường và rối loạn chuyển hóa Việt Nam mới được tổ chức tại TPHCM.

Không phải cứ thuốc mới, đắt tiền là tốt nhất

Theo GS Hồng Quang, cùng với việc tiếp cận những tiến bộ mới của y học thế giới, điều quan trọng là bác sĩ phải biết lựa chọn và áp dụng phù hợp với thực tế Việt Nam, trong đó có khả năng chi trả của người bệnh.

"Chúng ta phải Việt Nam hóa việc điều trị. Việt Nam có tỷ lệ bệnh bao nhiêu, điều trị như thế nào, chi phí ra sao, thuốc gì phù hợp với người Việt Nam. Việc điều trị cũng phải đi từng bước một, chứ không phải cứ có những loại thuốc mới là "ào ào" kê vào đơn thuốc cho bệnh nhân.

Ví dụ, những thuốc như metformin vẫn có hiệu quả với người bệnh đái tháo đường. Vậy tại sao lại cứ phải sử dụng những thuốc mới, thuốc đắt tiền? Có những đơn thuốc tôi nhìn thấy rất kinh khủng, nào là thuốc này, thuốc kia, phối hợp rất nhiều loại, GS Quang đặt vấn đề.

GS Quang lưu ý các bác sĩ phải nhớ rằng người bệnh mà các bác sĩ đang điều trị là người Việt Nam, điều kiện kinh tế của rất nhiều người bệnh còn hạn chế. Do vậy, khi kê toa cho người bệnh, bác sĩ phải chú ý đến điều đó.

GS Quang kể rằng ông đã gặp không ít những đơn thuốc mà bệnh nhân phải uống rất nhiều thuốc, trong đó có những thuốc được phối hợp với liều rất cao.

Sở dĩ, GS Quang "gặp" được những đơn thuốc này là do những bệnh nhân này đi điều trị ở nhiều nơi, cuối cùng mới tìm đến GS Quang điều trị. Khi đến khám, những người bệnh này chia sẻ trước đó họ nghĩ khám ở giáo sư sẽ mất nhiều tiền và không dám đến.

Nhưng khi được GS Quang khám, kê toa thuốc, họ lại "ngạc nhiên" khi thấy chi phí không cao như họ nghĩ.

GS Quang khuyến cáo khi điều trị cho người bệnh, ngoài việc quan tâm đến hiệu quả và an toàn, bác sĩ phải quan tâm đến khả năng chi trả của người bệnh. Một phác đồ điều trị dù tốt nhưng nếu quá đắt, người bệnh không thể theo được lâu dài thì cuối cùng cũng không đạt được hiệu quả điều trị.

Cá thể hóa điều trị không chỉ là lựa chọn thuốc dựa trên bệnh của từng người mà còn phải xem người bệnh đó có thể theo đuổi phác đồ điều trị hay không. Thuốc gì phù hợp, liều như thế nào, phối hợp ra sao và chi phí có phù hợp với người bệnh hay không, đó cũng là những điều bác sĩ cần cân nhắc.

"Chúng ta tiếp cận được những tiến bộ mới của thế giới nhưng phải biết lựa chọn và áp dụng phù hợp với người Việt Nam, phù hợp với điều kiện kinh tế của người bệnh, chứ không phải cứ mới, cứ đắt tiền là tốt nhất." GS Quang khuyến cáo.

Chi phí điều trị đái tháo đường tăng nhanh

"Thực tế trong quá trình chẩn đoán, điều trị và quản lý người bệnh đái tháo đường, việc lựa chọn các thuốc điều trị đái tháo đường để đảm bảo hiệu quả kiểm soát đường huyết, giảm biến chứng, đảm bảo an toàn cho người bệnh là rất cần thiết", BS.CK2 Lê Anh Tú, Phó giám đốc Bệnh viện Nội tiết Nghệ An đã cho biết như vậy tại hội thảo này.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế nước ta còn chênh lệch và nguồn lực kinh tế ở một số cơ sở y tế còn hạn chế nên việc lựa chọn các thuốc điều trị đái tháo đường đưa vào danh mục điều trị tại các tuyến y tế cơ sở là rất quan trọng.

Điều này cần đảm bảo hài hòa giữa hiệu quả điều trị, kiểm soát bệnh nhưng đồng thời phải phù hợp với nguồn lực y tế sẵn có, giảm chi phí cho bản thân người bệnh và gia đình người bệnh, cũng như giảm gánh nặng kinh tế cho xã hội.

Theo báo cáo năm 2022 về bệnh đái tháo đường trên địa bàn toàn quốc do Bệnh viện Nội tiết Trung ương chủ trì và công bố, Việt Nam có khoảng 7,3 triệu người mắc bệnh đái tháo đường.

Đái tháo đường đã trở thành một trong những nguyên nhân tử vong hàng đầu. Nếu như năm 2009 xếp hàng thứ bảy thì đến năm 2019 đã lên vị trí thứ ba, chỉ sau đột quỵ và nhồi máu cơ tim. Bên cạnh đó, gánh nặng kinh tế do đái tháo đường gây ra là rất lớn.

Theo nghiên cứu về gánh nặng kinh tế toàn cầu do đái tháo đường ở người trưởng thành từ 20 đến 79 tuổi, giai đoạn năm 2015 và dự báo đến năm 2030, công bố năm 2018 trên 180 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn thế giới, cho thấy tổng chi phí cho đái tháo đường dự kiến tăng từ khoảng 1.300 tỷ USD năm 2015 lên tới 2.200 tỷ USD vào năm 2030.

Chi phí cho đái tháo đường bao gồm chi phí y tế, chi phí chăm sóc ngoài y tế và nhiều khoản chi phí khác. Nghiên cứu cũng dự báo tỷ trọng chi phí cho đái tháo đường so với toàn cầu tăng từ 1,8% năm 2015 lên 2,2% vào năm 2030.

Kết quả dự báo đặt ra một vấn đề tương đối thách thức cho các nhà quản lý và các nhà hoạch định chính sách y tế, kinh tế ở tất cả các quốc gia: chi phí do đái tháo đường đang tăng nhanh hơn tốc độ tăng GDP, trở thành gánh nặng kinh tế ngày càng lớn.

Bên cạnh gánh nặng kinh tế do đái tháo đường, trong thực hành lâm sàng điều trị đái tháo đường, chúng ta đặc biệt quan tâm đến việc kiểm soát các biến chứng do bệnh gây ra, bởi chính các biến chứng này ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và làm tăng chi phí điều trị.

Theo báo cáo năm 2020 về phân tích chi phí điều trị và quản lý đái tháo đường, chi phí điều trị trung bình khoảng hơn 8,4 triệu đồng/người/năm.

Điều đáng lưu ý là chi phí ở người bệnh đái tháo đường có biến chứng cao hơn gần hai lần so với người bệnh không có biến chứng.

Như vậy, trong bối cảnh tỷ lệ người mắc bệnh ngày càng cao, tỷ lệ điều trị, quản lý bệnh và biến chứng còn hạn chế, bên cạnh gánh nặng kinh tế do đái tháo đường gây ra, mức chi phí dành cho điều trị, quản lý bệnh ngày càng tăng.

Bài toán đặt ra cho các nhà quản lý là làm thế nào để tổ chức chăm sóc, quản lý tốt bệnh đái tháo đường và làm sao lựa chọn thuốc điều trị đái tháo đường để đưa vào danh mục thuốc, vừa đảm bảo hiệu quả điều trị, phù hợp với nguồn lực y tế sẵn có, đồng thời giảm chi phí cho người bệnh và giảm gánh nặng kinh tế cho xã hội.

Bác sĩ cần mở rộng "ống kính lâm sàng"

Bác sĩ Nguyễn Trần Kiên, Trường Đại học Y Hà Nội, cho rằng để điều trị hiệu quả, bác sĩ cần "mở rộng ống kính lâm sàng", không chỉ nhìn vào triệu chứng bệnh lý mà phải hiểu cả những nỗi sợ, hoàn cảnh gia đình, khả năng chi trả và những yếu tố xã hội ảnh hưởng đến quá trình điều trị.

Theo bác sĩ Kiên, trong thực tế khám chữa bệnh, nhiều vấn đề phía sau căn bệnh chưa được giải quyết. Với bệnh nhân đái tháo đường, chẳng hạn, một nghiên cứu của ông được công bố quốc tế cho thấy khoảng 50% bệnh nhân nội tiết có vấn đề về sức khỏe tâm thần ở một mức độ nhất định.

"Phải hiểu người bệnh sợ điều gì nhất, điều gì cản trở việc điều trị và họ mong muốn điều gì", bác sĩ Kiên nói.

Ông dẫn trường hợp một bệnh nhân từng khám ở Việt Nam, Mỹ và Canada nhưng vấn đề cuối cùng lại là ám ảnh, sợ bệnh đái tháo đường. Người bệnh liên tục thử đường máu, càng kiểm tra càng lo lắng, tạo thành vòng lặp khiến tình trạng ngày càng trầm trọng.

Do đó, bác sĩ cần chủ động lắng nghe, giao tiếp tôn trọng và cùng người bệnh đưa ra quyết định điều trị. Theo bác sĩ Kiên, khi bệnh nhân không được tham gia lựa chọn phương án điều trị phù hợp với khả năng chi trả và hoàn cảnh của mình, họ có thể nhận đơn thuốc nhưng không mua hoặc bỏ điều trị.

Bên cạnh đó, người bệnh không tồn tại riêng lẻ mà nằm trong một gia đình và cộng đồng. Bác sĩ cần quan tâm ai là người chi trả, ai chăm sóc và ai có thể trở thành "đồng minh" của người bệnh trong quá trình điều trị.

"Không thể để người bệnh phải chiến đấu một mình", bác sĩ Kiên nhấn mạnh.

Theo ông, y tế cơ sở cần tiếp cận đồng thời người bệnh - gia đình - cộng đồng, tận dụng các nguồn lực như câu lạc bộ bệnh nhân, nhóm hỗ trợ, chương trình chăm sóc sức khỏe từ xa và các mạng lưới cộng đồng.