Đốt vàng mã, thắp nhang ngày Tết tránh ảnh hưởng sức khoẻ

Trong đời sống văn hóa người Việt, thắp hương và đốt vàng mã vào dịp Tết, giỗ chạp hay lễ cúng là nghi thức quen thuộc, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên và sự gắn kết giữa các thế hệ.

Tuy nhiên, dưới góc nhìn y học và sức khỏe môi trường, các hoạt động này nếu diễn ra với tần suất dày đặc trong không gian kín có thể tạo ra những tác động nhất định đến chất lượng không khí trong nhà.

Theo TS-BS Ngô Thị Kim Oanh, Trưởng Khoa Châm cứu – Dưỡng sinh, Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM (cơ sở 3), khói từ việc đốt vàng mã và thắp hương không chỉ đơn thuần là mùi hương đặc trưng của ngày Tết. Quá trình đốt các vật liệu hữu cơ có thể sinh ra bụi mịn kích thước nhỏ cùng nhiều hợp chất dễ bay hơi.

Tổ chức Y tế Thế giới cũng từng cảnh báo, các nguồn đốt trong nhà là một trong những yếu tố làm gia tăng nồng độ bụi mịn PM2.5 và các chất gây kích ứng trong không khí, đặc biệt khi môi trường kém thông gió.

Trong không gian sinh hoạt kín, khói tích tụ có thể gây cay mắt, rát họng, ho hoặc cảm giác khó chịu thoáng qua. Phần lớn triệu chứng ở mức độ nhẹ và có xu hướng giảm khi không khí được cải thiện. Tuy vậy, nếu việc đốt diễn ra liên tục, kéo dài, nồng độ bụi mịn và các chất kích ứng có thể tăng cao hơn, làm các biểu hiện rõ rệt hơn.

Nguy cơ không giống nhau ở mọi đối tượng. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh mạn tính về hô hấp hoặc tim mạch được xem là nhóm nhạy cảm hơn với ô nhiễm không khí trong nhà. Ở những đối tượng này, triệu chứng có thể xuất hiện sớm hơn và thời gian hồi phục cũng chậm hơn, nhất là khi tiếp xúc lặp lại trong điều kiện thông khí kém.

Thực tế sau các dịp lễ Tết, nhiều gia đình ghi nhận tình trạng ho kéo dài, viêm mũi họng hoặc kích ứng mắt. Dù đa số không nghiêm trọng, các chuyên gia cho rằng việc gia tăng hoạt động đốt trong nhà là một yếu tố góp phần thường gặp. Khi môi trường sống được thông thoáng trở lại, triệu chứng thường cải thiện.

Giữ gìn phong tục truyền thống là nhu cầu chính đáng, song việc thực hành cần có sự tiết chế. Thắp hương nên mang tính tượng trưng, tránh đốt nhiều nén cùng lúc hoặc duy trì liên tục trong thời gian dài. Đốt vàng mã nên thực hiện ở nơi thông thoáng, ưu tiên ngoài trời hoặc khu vực có lưu thông không khí tốt. Nếu thực hiện trong nhà, cần mở cửa để khói nhanh chóng khuếch tán, giảm thời gian tiếp xúc.

Bên cạnh đó, nên lựa chọn các loại hương có nguồn gốc rõ ràng, thành phần từ thảo mộc tự nhiên, ít khói và mùi dịu. Những loại hương quá nồng hoặc tạo nhiều khói có thể gây khó chịu, đặc biệt ở gia đình có người nhạy cảm về hô hấp.