Du lịch Việt Nam cần chuyển từ tư duy 'đưa khách đến' sang 'giữ chân' và kích thích chi tiêu

Theo thống kê, trong 5 ngày nghỉ lễ Quốc khánh 2/9 (từ 29/8 - 2/9/2026), ước tính ngành du lịch cả nước đón và phục vụ khoảng 6,5 triệu lượt khách du lịch; tăng 18,1% so với cùng kỳ năm 2025. Nhóm 10 địa phương đạt doanh thu nghìn tỷ gồm Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng, Khánh Hòa, Lào Cai, Quảng Ninh, Huế, Hải Phòng, Lâm Đồng và Ninh Bình.

Trong đó, Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng vẫn dẫn đầu cả nước, với mỗi địa phương đạt doanh thu trên 3.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, nếu xét theo doanh thu bình quân trên mỗi lượt khách, thứ hạng giữa các địa phương lại có sự khác biệt đáng kể.

TP.HCM hiện có mức chi tiêu bình quân cao nhất trong nhóm dẫn đầu, đạt khoảng 5,15 triệu đồng/khách. Đà Nẵng đạt khoảng 3,92 triệu đồng/khách, Hà Nội khoảng 3,70 triệu đồng/khách và Quảng Ninh khoảng 3,11 triệu đồng/khách.

Theo thống kê từ Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, trong dịp nghỉ Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương và 30/4-1/5 năm 2026, Ninh Bình là địa phương đón nhiều khách nhất cả nước sau 2 kỳ với khoảng 2,37 triệu lượt khách. Dù dẫn đầu cả nước về lượng khách nhưng mức chi tiêu bình quân chỉ khoảng 1,51 triệu đồng/khách. Khánh Hòa đạt khoảng 1,75 triệu đồng/khách, còn Hải Phòng khoảng 0,77 triệu đồng/khách.

Những con số này cho thấy cuộc cạnh tranh mới của du lịch hiện nay không còn nằm ở việc địa phương nào đón nhiều khách hơn, mà ở khả năng giữ chân du khách lâu hơn và khiến họ chi tiêu nhiều hơn.

Theo mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu đón 45-50 triệu lượt khách quốc tế, 160 triệu lượt khách nội địa và đạt tổng thu du lịch khoảng 80-90 tỷ USD, tương đương 3,1-3,2 triệu tỷ đồng.

Để đạt mục tiêu này, chỉ tăng số lượng khách là chưa đủ. Bài toán quan trọng hơn là làm sao để mỗi du khách chi tiêu nhiều hơn trong mỗi chuyến đi, qua đó nâng tổng thu và giá trị mà du lịch mang lại cho nền kinh tế.

Ông Phạm Văn Miền – Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thương mại và Dịch vụ Quốc tế Viva Travel cho rằng, để kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu của du khách, du lịch Việt Nam cần chuyển từ tư duy "đưa khách đến" sang tạo ra nhiều trải nghiệm hấp dẫn, thuận tiện và khác biệt, đủ sức giữ chân du khách lâu hơn.

Du lịch Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để gia tăng giá trị từ mỗi du khách. Tuy nhiên, theo ông Phạm Văn Miền, thực tế tại nhiều điểm đến cho thấy hành trình của du khách vẫn khá đơn tuyến. Khách đến một địa phương, tham quan một số điểm nổi tiếng, sử dụng các dịch vụ cơ bản rồi nhanh chóng di chuyển sang nơi khác. Thời gian lưu trú vì thế chưa dài, trong khi dư địa để tăng mức chi tiêu vẫn còn rất lớn.

Theo ông Phạm Văn Miền, muốn giữ chân du khách trước hết phải tạo ra nhiều sản phẩm và lịch trình hấp dẫn hơn. Thay vì chỉ tập trung vào những điểm "check-in" quen thuộc, các địa phương và doanh nghiệp cần kết nối những điểm đến nổi tiếng với các khu vực còn ít được khai thác, tạo thành chuỗi trải nghiệm có chiều sâu.

Một địa phương có thể cùng lúc phát triển nhiều loại hình như trải nghiệm làng nghề, nông nghiệp, văn hóa bản địa, ẩm thực, thiên nhiên hay các hoạt động dành cho gia đình. Khi những sản phẩm này được kết nối thành một hành trình hoàn chỉnh, du khách sẽ có thêm lý do để ở lại thêm một hoặc hai ngày thay vì kết thúc chuyến đi quá nhanh.

Điều quan trọng là sản phẩm phải mang được dấu ấn riêng của từng vùng đất. Khách đến vùng biển cần có những trải nghiệm khác với khi đến vùng núi; du khách đến khu vực sông nước cũng cần được tiếp cận những sản phẩm khác với khi ở các đô thị lớn. Nếu các địa phương cùng phát triển những sản phẩm tương tự nhau, điểm đến sẽ khó tạo được sức hút đủ mạnh để du khách quay lại.

"Du khách không nhất thiết phải đến một điểm đến chỉ một lần. Nếu chúng ta tạo ra những trải nghiệm khác nhau theo từng mùa, từng thời điểm, từng nhóm khách thì một địa phương hoàn toàn có thể đón khách quay trở lại nhiều lần", ông Phạm Văn Miền chia sẻ.

Bên cạnh đó, khoảng thời gian buổi tối tại các điểm du lịch vẫn còn nhiều dư địa để khai thác. Những chương trình biểu diễn nghệ thuật, chợ đêm, phố đi bộ, không gian văn hóa, trải nghiệm ẩm thực hay các hoạt động giải trí phù hợp với từng nhóm khách nếu được tổ chức bài bản sẽ giúp hành trình của du khách phong phú hơn, đồng thời mở thêm cơ hội chi tiêu.

Ông Phạm Văn Miền cho rằng, muốn tăng mức chi tiêu bình quân, ngành du lịch cũng cần tạo ra những sản phẩm khiến du khách thực sự muốn "rút ví", thay vì chỉ trông chờ vào các khoản chi cho lưu trú, ăn uống và vận chuyển.

Chẳng hạn, tại các làng nghề, vườn cây, trang trại hoặc không gian văn hóa địa phương có thể tổ chức các workshop trải nghiệm trọn gói. Du khách không chỉ tham quan, chụp ảnh mà được trực tiếp làm một sản phẩm thủ công, chế biến một món ăn, tham gia hoạt động truyền thống và mang thành quả về làm quà.

Những sản phẩm mang tính cá nhân hóa, gắn với câu chuyện và bản sắc địa phương thường có khả năng tạo giá trị cao hơn. Tương tự, dịch vụ cho thuê trang phục, chụp ảnh, trải nghiệm ẩm thực, sản phẩm thủ công hay quà tặng đặc trưng nếu được thiết kế chuyên nghiệp cũng có thể trở thành một phần của sản phẩm du lịch, thay vì chỉ được xem là dịch vụ phụ trợ.

Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, địa phương và doanh nghiệp có vai trò đặc biệt quan trọng. Doanh nghiệp có thể thiết kế tour nhưng nếu hạ tầng chưa thuận tiện, dịch vụ chưa đồng đều hoặc điểm đến thiếu sản phẩm bổ trợ thì rất khó kéo dài thời gian lưu trú. Ngược lại, địa phương có tài nguyên du lịch phong phú nhưng thiếu doanh nghiệp đủ năng lực tổ chức, quảng bá và đưa khách đến thì những tài nguyên đó cũng khó chuyển hóa thành giá trị kinh tế.

"Tôi cho rằng bài toán của du lịch Việt Nam trong giai đoạn tới không chỉ là đón được bao nhiêu khách, mà quan trọng hơn là khách ở lại bao lâu, trải nghiệm những gì và họ sẵn sàng chi bao nhiêu cho những trải nghiệm đó. Khi mỗi ngày lưu trú của du khách đều có thêm những sản phẩm hấp dẫn, thuận tiện và đáng tiền, tự nhiên thời gian ở lại sẽ dài hơn và mức chi tiêu cũng sẽ tăng lên. Một điểm đến tốt không phải là nơi du khách đến một lần rồi rời đi, mà là nơi sau chuyến đi, họ vẫn cảm thấy còn nhiều điều chưa khám phá. Khi mỗi lần trở lại lại có một sản phẩm mới, một trải nghiệm mới hoặc một câu chuyện khác để khám phá, điểm đến sẽ tạo được sức hút bền vững", ông Phạm Văn Miền nhận định.

Trong năm 2026, nhiều địa phương đã bắt đầu chuyển trọng tâm kích cầu từ tăng lượng khách sang tăng giá trị chi tiêu trên mỗi chuyến đi. TP.HCM là một trong những địa phương thể hiện khá rõ xu hướng này. Thành phố đang đồng thời phát triển MICE (hoạt động du lịch kết hợp với hội thảo, hội nghị, khen thưởng, sự kiện), kinh tế đêm, du lịch đường thủy, du lịch cộng đồng, ẩm thực và các sản phẩm dành cho nhóm khách cao cấp.

Với Hà Nội, Đà Nẵng hay Quảng Ninh, xu hướng phát triển hiện nay cũng đang dịch chuyển sang xây dựng chuỗi trải nghiệm hoàn chỉnh để du khách ở lại lâu hơn và chi tiêu nhiều hơn, thay vì chỉ quảng bá điểm đến. Trong đó, Hà Nội đang chú trọng hơn đến việc kéo dài thời gian lưu trú và mở rộng các khoản chi của du khách, đặc biệt thông qua du lịch đêm. Các tour tại Hoàng thành Thăng Long, Nhà tù Hỏa Lò và một số điểm di sản tiếp tục được phát triển, cùng với hệ thống phố đi bộ, phố ẩm thực, không gian biểu diễn và mua sắm về đêm.