Dùng nước uống thảo dược phòng bệnh, nâng cao sức đề kháng mùa dịch có những kiêng kị sau
GiadinhNet – Thời tiết nắng nóng khiến cơ thể khó chịu nên nhu cầu bổ sung nước uống giải nhiệt tăng cao. Nước uống từ các cây cỏ thảo dược đều tốt, nâng cao sức đề kháng cho sức khỏe... nhưng có những kiêng kị cần phải biết.
Một số kiêng kị và tránh lạm dụng trong Đông y
Nhiều loại cây cỏ, thảo dược quanh nhà được dùng làm nước uống dân gian bổ dưỡng cho sức khỏe. Theo nghiên cứu hiện đại, các cây cỏ này đều có tác dụng giải nhiệt, kháng khuẩn, tiêu viêm, nâng cao sức đề kháng… ở các mức độ khác nhau, nhất là ở nông thôn.
Lý do cây cỏ được dùng làm nước giải khát trong dân gian là nó có lợi cho sức khỏe, không chứa hóa chất độc hại, rẻ tiền, cơ thể rất dễ chấp nhận. Thông dụng nhất là nước chè xanh, nước nụ/lá vối, nhân trần, la hán, nước chó đẻ răng cưa, rau má, chè vằng, nước mía, nước cỏ ngọt, nước râu ngô, nước cúc hoa, nước hoa hòe, nước quả dứa dại, nước mạch môn, nước đậu đen sao cháy, nước đủ các loại đậu, nước khổ qua, nước bí đao...
Tùy từng loại còn có các tác dụng riêng biệt như nước hoa cúc làm hạ huyết áp, nước hoa hòe làm bền vững thành mạch máu, nước râu ngô và dứa dại lợi tiểu và làm tan sỏi đường tiết niệu, nước mạch môn, rau má và đậu đen bảo hộ tế bào gan, nước nụ vối kích thích tiêu hóa... Có thể dùng độc vị, hoặc phối vài vị thành trà tam bảo, ngũ bảo, bát bảo rất thơm ngon, hấp dẫn, tăng hiệu quả thanh nhiệt, giải độc, mát gan, nâng cao sức khỏe... mỗi mùa dịch bệnh.

Nước nhân trần. Ảnh minh họa.
Y học hiện đại cũng có ăn kiêng (như người bị bệnh xơ gan kiêng ăn dầu, mỡ, bia rượu; người bị viêm loét dạ dày kiêng đồ cay chua; người bị tăng huyết áp kiêng ăn nhiều muối...).
Y học cổ truyền cũng có nhiều kiêng kị để nước uống, đồ ăn có tác dụng tốt hơn. Những kiêng kị tùy đặc điểm, tính chất thể bệnh, thể chất tuổi giới, mùa và thời tiết... mà kiêng kỵ cho hợp lý. Cơ bản là để có sức khỏe tốt cần giữ được cân bằng âm dương, hàn nhiệt. Nếu mất cân bằng sẽ gây bệnh tật cho cơ thể.
Dù là nước, thực phẩm cần chú ý 2 kiêng kị chính: Kiêng kỵ theo nghĩa hẹp là chỉ khi bị bệnh thì nên ăn kiêng loại thức ăn nào; Kiêng kị theo nghĩa rộng là ngoài kiêng ăn theo bệnh tật còn phải kiêng ăn theo tuổi tác, thể chất, khu vực sinh sống, điều kiện thời tiết… thì thảo dược mới phát huy tối đa hiệu quả cho sức khoẻ.
Nước mía. Ảnh minh họa.
- Không nên dùng lâu một loại nước mát (kể cả thực phẩm) vì dù bổ dưỡng cũng ảnh hưởng không tốt cho cơ thể.
- Không nên uống các loại nước mát quá nhiều vào buổi tối.
- Nếu thể chất thuộc hàn không nên dùng các loại thảo dược thanh nhiệt sẽ rất nguy hiểm, có thể gây tiêu chảy, mất tân dịch, chân âm hao tổn…
- Liều lượng vừa phải, tránh lạm dụng quá mức, đặc biệt đối với trẻ em, người già và những người tỳ vị hư yếu dễ bị lạnh bụng, đi lỏng. Nếu dùng cam thảo cho dễ uống thì tuyệt đối không dùng quá nhiều, thông thường mỗi ấm trà chỉ cho vài ba lát là dược.
- Người có bệnh huyết áp, tiểu đường, thận, bệnh lao phổi... hoặc phụ nữ đang có thai, nếu dùng hàng ngày, liên tục, phải hỏi ý kiến của bác sĩ chuyên khoa.
- Người mắc một số bệnh mãn tính không lạm dụng nước mát, bởi ngoài công dụng giải khát, làm mát phế, vị, lợi tiểu, hỗ trợ hạ nhiệt, hạ áp, an thần, dễ chịu... nó có thể tương tác với một số tân dược làm giảm tác dụng của thuốc chính. Hoặc dùng nhiều, dùng lâu dài thuốc có chất lợi tiểu có thể làm mất cân bằng điện giải, tăng đào thải, kém hấp thu một số vi chất cần thiết cho cơ thể như Ca, K…
- Sau khi ăn đồ sống lạnh thì nên giảm lượng các loại nước uống này để tránh gây rối loạn tiêu hóa.
- Tốt nhất là nên mua đồ tươi về nấu nước uống, hoặc phơi sấy khô, bảo quản cẩn thận để dùng dần. Tránh mùa hàng bị ẩm mốc, để quá lâu vì đã mất hoạt chất có lợi.
Rất nhiều thảo dược quanh ta được dùng làm nước uống thơm ngon. Ảnh minh họa.
- Khi dùng nước uống thảo dược, kể cả dùng thuốc Đông y, món ăn dược thiện... cần kiêng ăn quá no, quá nhiều và không nên dùng khi đói.
- Kiêng ăn thiên lệch (không nên ăn quá nhiều một thứ). Kiêng các thức ăn biến chất, thiếu vệ sinh.
- Kiêng phối hợp thực phẩm với thực phẩm (như cá diếc kỵ gan lợn và kinh giới, thịt gà kỵ mận, thịt dê kỵ dấm và bí đỏ...). Hoặc kiêng khi phối hợp thuốc và thực phẩm (như dùng nước thảo dược có Thục địa thì kiêng ăn cà rốt, hành và hẹ; Uống nước có cam thảo thì kiêng ăn rau cải; Uống thuốc có Thiên môn thì kiêng ăn cá chép...).
- Rễ cỏ tranh có tính hàn, chủ trị các chứng như chảy máu cam, tiểu ra máu, bí tiểu... Nhưng người hư hỏa, phụ nữ mang thai không nên dùng.
- Nước lá dứa uống quá nhiều hằng ngày có thể gây hạ đường huyết;
- Cây thuốc dòi (bọ mắm) rất tốt chữa tiêu đờm, chữa ho, viêm họng/ phế quản, ho khan, tiêu viêm, thông tiểu, thông sữa… không dùng nhiều, đặc biệt phụ nữ có thai không nên dùng vì dễ gây sảy thai.
- Cây mía lau rất tốt để thanh nhiệt, hạ khí, trợ tỳ, kiện vị, tiêu đàm, trừ phiền, giải độc rượu, giải được các sức nóng của thuốc, họng sưng đau, hạ đường huyết, tân dịch bất túc, táo bón... Nhưng người ho do phong hàn (ho kèm đờm màu trắng) thì không nên dùng. Còn tuyệt đối tránh mía mốc, mía có mùi rượu vì ăn/uống có thể bị ngộ độc.
- Cây lá dứa dứa thơm (lá nếp) có thể ức chế tế bào ung thư vú. Nhưng dùng lượng lớn lá dứa hằng ngày có thể gây hạ đường huyết.
Ngoài những kiêng kị trên, còn có những kiêng kị theo thời tiết, bệnh, tuổi, thể chất... trong ăn uống hàng ngày như sau:
- Kiêng kị theo thời tiết: Mùa hạ dương khí vượng thịnh, thời tiết nóng bức nên kiêng các món tính nhiệt như thịt chó, thịt dê, ớt, hạt tiêu, gừng, quế, hồi...; Mùa đông lạnh giá kiêng các thức ăn có tính lạnh như cua, ốc, dưa hấu, dưa chuột, trai, hến...
- Kiêng kị theo thể chất: Người thể chất nhiệt kiêng các thức ăn quá cay nóng. Người thể hàn kiêng các thức ăn quá lạnh. Người đàm trệ kiêng đồ ăn thức uống quá béo bổ...
- Kiêng kị theo tuổi: Trẻ em nên kiêng đồ ăn thức uống sống lạnh vì dễ gây thương tổn tỳ vị, người già nên kiêng ăn thức ăn quá béo, quá ngọt hoặc quá mặn...
- Kiêng kị theo giới: Phụ nữ có thai nên kiêng các thức ăn có tính chất quá cay nóng, dễ kích thích hoặc quá sống lạnh, phụ nữ sau khi sinh con nên kiêng các thức ăn có tính lạnh...
- Kiêng kị theo bệnh: Người bị viêm loét dạ dày tá tràng và viêm đại tràng mạn tính thể Tỳ vị hư hàn nên kiêng ăn đồ sống lạnh; Người bị liệt dương thể âm hư, người hay bị mụn nhọt nên kiêng các thực phẩm có tính cay nóng như thịt chó, thịt dê, gừng, tỏi, rượu trắng...;
Ths. BS Hoàng Khánh Toàn
Loại quả 'siêu thực phẩm' bán nhiều ở chợ, người Việt nên ăn để ngăn ngừa tế bào ung thư
Sống khỏe - 5 giờ trướcGĐXH - Các dưỡng chất có trong ớt chuông giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương, tăng cường miễn dịch và được xem là yếu tố hỗ trợ ngăn ngừa tế bào ung thư.
Người phụ nữ 58 tuổi đối mặt nguy cơ suy thận thừa nhận 1 sai lầm nhiều người Việt mắc phải
Sống khỏe - 7 giờ trướcGĐXH - Các bác sĩ cảnh báo, người bệnh sỏi thận nếu không can thiệp kịp thời, tình trạng này có thể tiến triển thành suy thận, gây tổn thương thận không hồi phục.
Tưởng chỉ là gia vị cho món 'giả cầy', hoá ra đây là 'thần dược' tiêu hoá nhưng 4 nhóm người này vẫn phải lưu ý
Bệnh thường gặp - 9 giờ trướcGĐXH - Trong Đông y, củ riềng giúp trị đau bụng, đầy hơi cực nhạy. Tuy nhiên, chuyên gia cảnh báo có 4 nhóm đối tượng nếu lạm dụng loại củ này sẽ gây phản tác dụng, thậm chí là nguy hại cho sức khoẻ.
Tuổi thọ ngắn hay dài nhìn tóc là biết?: 4 đặc điểm của mái tóc chỉ có ở người trường thọ
Sống khỏe - 10 giờ trướcGĐXH - Chúng ta thường tìm kiếm bí quyết trường thọ ở những thói quen xa xôi, nhưng ít ai biết rằng mái tóc chính là "tấm gương" phản ánh chính xác sức khỏe và tuổi thọ của mỗi người.
Muốn đón Tết 2026 với làn da căng mịn, chị em nhất định phải tránh xa 5 loại đồ uống này
Sống khỏe - 12 giờ trướcGĐXH - Nhiều người vẫn giữ thói quen uống nước ngọt mỗi ngày mà không hề hay biết rằng đồ uống này có thể thúc đẩy quá trình lão hóa, làm tăng nguy cơ tim mạch và rối loạn chuyển hóa. Đặc biệt, có 5 loại nước ngọt quen thuộc càng uống nhiều càng gây hại cho sức khỏe về lâu dài.
Người đàn ông suy gan cấp, tải lượng virus viêm gan B cao hơn 351 lần từ dấu hiệu nhiều người Việt bỏ qua
Sống khỏe - 14 giờ trướcGĐXH - Trước khi nhập viện vì suy gan cấp, người bệnh đột ngột xuất hiện đau bụng vùng hạ sườn phải, kèm theo mệt mỏi nhiều, ăn uống kém...
Hóa trị đã mệt, ăn sai còn mệt hơn: 6 loại thực phẩm người bệnh ung thư nên tránh xa
Bệnh thường gặp - 15 giờ trướcGĐXH - Trong quá trình hóa trị, cơ thể người bệnh ung thư trở nên vô cùng nhạy cảm, chỉ một lựa chọn ăn uống sai cũng có thể khiến tình trạng mệt mỏi, buồn nôn hoặc suy kiệt nặng hơn. Ít ai ngờ rằng có những thực phẩm quen thuộc lại không phù hợp trong giai đoạn này và cần được hạn chế để quá trình điều trị đạt hiệu quả tốt hơn.
Đau gout tái phát liên tục? 7 loại thực phẩm này giúp đào thải axit uric tự nhiên
Bệnh thường gặp - 1 ngày trướcGĐXH - Những cơn đau gout dữ dội thường đến bất ngờ và khiến nhiều người khổ sở. Ít ai biết rằng, ngoài thuốc điều trị, việc ăn đúng thực phẩm mỗi ngày cũng có thể hỗ trợ đào thải axit uric trong máu, giúp kiểm soát gout hiệu quả và an toàn hơn.
BioGaia và hành trình góp phần xây dựng nền tảng sức khỏe cho trẻ em Việt
Sống khỏe - 1 ngày trướcSức khỏe tiêu hóa của trẻ em chịu ảnh hưởng lớn từ điều kiện sinh hoạt hằng ngày, trong đó nguồn nước sử dụng. Ở các điểm trường vùng cao, nơi học sinh nội trú ăn ở và học tập xa gia đình, việc tiếp cận nguồn nước an toàn vẫn còn nhiều hạn chế.
Người phụ nữ suy thận độ 3 thừa nhận một sai lầm nhiều người Việt mắc phải
Sống khỏe - 1 ngày trướcGĐXH - Suy thận có thể bắt đầu từ những thói quen tưởng chừng vô hại, nhưng nếu phát hiện muộn, người bệnh sẽ phải trả giá bằng cả chất lượng cuộc sống về sau.
Người phụ nữ suy thận độ 3 thừa nhận một sai lầm nhiều người Việt mắc phải
Sống khỏeGĐXH - Suy thận có thể bắt đầu từ những thói quen tưởng chừng vô hại, nhưng nếu phát hiện muộn, người bệnh sẽ phải trả giá bằng cả chất lượng cuộc sống về sau.