Gặp “Giáo sư ung bướu”

Ở tuổi thất thập cổ lai hy, được nhận Huân chương Lao động hạng 3 và vinh danh là Nhà giáo Nhân dân, tới đây, thầy được vinh danh trong toàn ngành Y tế nhân dịp 20/11 nhưng GS An (ĐH Y Hà Nội) vẫn giữ cho mình phong thái gần gũi, giản dị.

 

 

Ở tuổi 70, mái tóc đã bạc trắng như cước nhưng GS Phan Sỹ An vẫn sôi nổi nói về y học hạt nhân như hồi còn đương tuổi thanh xuân. Tính đến nay- gần 40 năm, GS đã tham gia nghiên cứu và là GS đầu ngành về y học hạt nhân (YHHN)- một trong những ngành rất mới ở Việt Nam.

 

Nhà giáo Nhân dân - Giáo sư Y học Phan Sỹ An. Ảnh: H.M

 

Theo GS An, kỹ thuật cơ bản mà ông nghiên cứu là dùng phóng xạ tìm, đánh dấu các tế bào ung thư. Từ đó, dùng nguồn phóng xạ hở chữa ung thư thay cho tia X và thuốc Tây như trước đây. Mặc dù kĩ thuật YHHN trên thế giới phát triển rất nhanh và có nhiều thành tựu mới trong chẩn đoán và điều trị bệnh nhưng ở nước ta vẫn chưa được áp dụng rộng rãi. Việc chúng ta có thể chẩn đoán bệnh nhân ung bướu ngay cả khi mới chớm và điều trị bằng kỹ thuật hạt nhân thời bấy giờ đã khiến nhiều người vô cùng sửng sốt vì ngành y trong nước đã có thể khắc trị bệnh nan y.

 

Đồng thời, kỹ thuật xạ hình của ông có thể phát hiện ra tác dụng của điều trị xem khối u có teo không để thay đổi phác đồ điều trị mà các loại máy móc khác không thể phát hiện được. Ông khẳng định, so với các nước trong khu vực Đông Nam Á, kỹ thuật YHHN của Việt Nam hiện chỉ thua Singapore. Và người bệnh có thể chẩn đoán trong nước mà không tốn kém chi phí đi lại.

 

Để tiến tới đích của chặng đường đầy cam go này, GS An cùng các cộng sự đã trải qua hàng chục năm nghiên cứu miệt mài, thậm chí phải chạy đôn chạy đáo. Làm sao chứng minh cho mọi người mất đi nỗi ám ảnh: Phóng xạ là chất biệt độc khi đưa vào cơ thể người? Hơn thế, nó còn là "khắc tinh" của bệnh nan y: Ung thư. Lấy tiền đâu để nhân rộng dự án trong khi nhân lực cho ngành này chỉ chưa quá số đốt trên một bàn tay?

 

Ông nhớ lại: "Năm 1970, ngay sau khi được đào tạo ở nước ngoài về, tôi cùng một cộng sự áp dụng những kiến thức đã học hỏi để xây dựng nền tảng nghiên cứu chữa trị bằng y học hạt nhân ở Việt Nam. Năm 1971, chúng tôi thành lập bộ môn nghiên cứu chuyên đề để trả lời câu hỏi: Có làm được không? Khi đưa phóng xạ vào cơ thể bệnh nhân, có an toàn và hiệu quả? Lúc ấy máy móc không có, chúng tôi phải chạy đôn chạy đáo sang ĐH Bách Khoa, ĐHKH Tự nhiên (ĐHQG HN) để nhờ người lắp ráp. Chúng tôi còn làm một căn hầm ngay dưới lòng đất thuộc khuôn viên BV Bạch Mai để tránh bom cho người nghiên cứu và máy móc..."

 

Năm 1987, Bộ Y tế đồng ý cho lập khoa Y học hạt nhân tại BV Bạch Mai và một số bệnh viện lớn khác để áp dụng chữa trị cho bệnh nhân ung bướu. Ba năm sau, tại Trường ĐH Y Hà Nội, bộ môn Y học hạt nhân được ra đời và bắt đầu giảng dạy cho sinh viên và đào tạo sau đại học. Gần 15 năm sau, công trình của ông được ghi nhận và GS. BS Phan Sỹ An vinh dự nhận Huân chương Lao động hạng 3 của Chủ tịch nước trao tặng.

 

 

GS An hồn hậu: "Mặc dù từng đảm nhận chức vụ Trưởng khoa Y học Hạt nhân ung bướu (BV Bạch Mai- Hà Nội) nhưng biên chế chính thức của tôi vẫn là làm thầy. Năm 2008, tôi vinh dự nhận danh hiệu Nhà giáo Nhân dân và từng là Chủ nhiệm 2 bộ môn: Y học hạt nhân và Y vật lý- Lý sinh, ĐH Y Hà Nội".

 

 Mặc dù không còn giảng dạy chính thức ở trường ĐH Y nhưng một ngày của GS An vẫn đầy lo toan và bận rộn. Ngoài việc đảm nhận công việc Chủ tịch Hội Vật lý y học (Bộ KH&CN), PCT Hội Điện quang & Y học Hạt nhân VN, ông còn tham gia giảng dạy tại nhiều trường ĐH lớn ở trong nước. 7h sáng, GS mang cặp đi làm đến 7h tối mới về.

 

Giờ rảnh, ông viết hoặc đọc sách. Với ông, đã là thầy giáo, mà lại là thầy giáo trong ngành y, thường có nhiều kỉ niệm ám ảnh mãi cả cuộc đời. Bản tính chưa từng biết quát mắng nhưng có nhiều lần, ông phải nghiêm khắc với tân sinh viên khi phải tham gia những tiết học có môn khoan phẫu thuật sọ. Hoặc nhiều sinh viên nữ sợ hãi khi tiếp xúc với giải phẫu, người thầy này còn phải động viên các em dũng cảm để có cái nhìn "lạnh" hơn khi tiếp cận bài học.

 

Đặc biệt, đã mấy chục năm trong nghề y, nghề giáo nhưng ông chưa từng quên những nỗi ám ảnh khi phải chứng kiến sự ra đi được báo trước của những bệnh nhân mắc ung thư. Đó là câu chuyện của một bệnh nhân nữ ở Phú Thọ, do một số sai sót khi điều trị ở tuyến dưới, khi chuyển lên BV Bạch Mai, các bác sĩ đành bó tay vì không còn cách điều trị với bệnh nhân này. Căn bệnh của chị đã di căn nên dù y học chữa trị ung thư tiên tiến đến đâu cũng bó tay.

 

Thầy An cùng đội ngũ bác sĩ đành nghiến răng để người bệnh ra đi với chuỗi ngày được báo trước. Ông từng rơi nước mắt trước không ít ca bệnh ung thư giai đoạn cuối, người bệnh đau đớn vật vã... Nhiều lần, ông phải ngoảnh mặt đi không dám trả lời câu hỏi của người thân những bệnh nhân mắc ung thư giai đoạn cuối, rằng họ sẽ còn kéo dài sự sống được bao lâu...

 

Tất cả những nỗi ám ảnh trên, vẫn theo mãi người thầy hôm nay để ông mãi mãi cống hiến cho một kĩ thuật chữa bệnh: Y học hạt nhân.

 

GS. TSKH Phan Sỹ An, SN 1940 tại Yên Thành, Nghệ An. Từ 1958- 1963: Giảng dạy tại ĐH Y Hà Nội. Năm 1963- 1965: BS thuộc BV Bạch Mai- Hà Nội.   Từ năm 1966-1967, là giảng viên ĐH Y Hà Nội. 1967- 1970: Nghiên cứu sinh và lấy bằng Phó tiến sĩ tại Ba Lan, sau đó về ĐH Y Hà Nội giảng dạy và là chủ nhiệm hai bộ môn: Y học hạt nhân và Y vật lý- Lý sinh. Năm 1990, ông tốt nghiệp và lấy bằng TS Khoa học tại Ba Lan.   Năm 2005: Nhận Huân chương Lao động hạng 3 do Chủ tịch nước trao tặng. Năm 2008: Nhận danh hiệu Nhà giáo Ưu tú.   Năm 2010, ông vinh dự được công nhận là Giáo sư. Hiện GS Phan Sỹ An tham gia giảng dạy tại một số trường ĐH lớn trong nước, là Chủ tịch Hội Vật lý Y học (Bộ KH&CN), Phó Chủ tịch Hội Điện quang và Y học Hạt nhân Việt Nam và là cố vấn cho TT Y học Hạt nhân (BV Bạch Mai)