Hà Nội: Nhiều thứ "thoát", trừ nước (2): Mương chưa thông, Thủ đô còn ngập

> Hà Nội - Nhiều thứ "thoát", trừ nước: Mỏi cổ chờ...bê tông

 

Để đưa thiết bị vào bê tông hóa những con mương như thế này cũng không dễ! Ảnh: Việt Nguyễn.

 

Báo GĐ&XH số 81 (ra ngày 6/7) đăng bài “Hà Nội – Nhiều thứ “thoát”, trừ nước: Mỏi cổ chờ… bê tông”, phản ánh tình trạng người dân sống cạnh nhiều kênh mương nhỏ đang đối mặt với ô nhiễm, ngập úng do tiến độ bê tông hóa chậm chạp. Ban Quản lý Dự án thoát nước Hà Nội cũng nhận định, kênh mương chính là mấu chốt trong việc giải quyết vấn đề úng ngập ở Thủ đô. Lối ra đã nhìn thấy, song, bước tới được sớm hay không là chuyện không dễ dàng.

 

“Ngày xưa, Hà Nội ngập hơn nhiều”

Dự án Thoát nước nhằm cải thiện môi trường Hà Nội (thường gọi là Dự án Thoát nước) được chia làm 2 giai đoạn. Giai đoạn I đã hoàn thành năm 2005, với tổng kinh phí đầu tư 2.500 tỷ đồng, có những hạng mục chủ yếu như xây dựng cụm công trình đầu mối Yên Sở (gồm trạm bơm giai đoạn I có công suất 45m3/giây và hệ thống hồ điều hòa Yên Sở rộng 130ha mặt nước), cải tạo nạo vét và kè 4 sông thoát nước chính (Tô Lịch, Lừ, Sét, Kim Ngưu) với tổng chiều dài 33km, cải tạo và xây dựng gần 24km cống thoát nước… Ban Quản lý Dự án thoát nước Hà Nội (BQLDA) đánh giá, sau khi giai đoạn I hoàn thành, tình hình ngập úng trên địa bàn Thủ đô đã được cải thiện đáng kể. Thời gian úng ngập tại các điểm úng ngập nặng cục bộ trong nội thành được giảm từ 2-3 ngày xuống 1 đến 3 giờ. Các cơ quan quản lý cho rằng mục tiêu chính của dự án giai đoạn I là nâng cấp cải tạo hệ thống thoát nước trên địa bàn Thủ đô đáp ứng lượng mưa 172mm/2 ngày với chu kỳ 2 năm đã đạt được. Thậm chí, Dự án II được Đoàn đánh giá chung Việt Nam – Nhật Bản năm 2010 xếp hạng A (mức độ hài lòng rất cao) trong khuôn khổ chương trình hợp tác đánh giá chung do Bộ KH&ĐT và Chính phủ Nhật Bản tổ chức.

Dự án II đang được thực hiện với nhiều kỳ vọng. Tuy nhiên, người dân khó mà biết được những con số mục tiêu, những đánh giá vĩ mô kể trên. Thực tế thì đến thời điểm hiện tại, dân chúng chỉ biết cứ mưa to kéo dài là đường lại ngập sâu, nhiều nơi thậm chí thành sông. Thực tế thì người dân ở những các khu Thanh Nhàn, Quỳnh Mai, Hoàng Mai, Lê Đại Hành, Ô Cầu Dền… vẫn ngày đêm phải chịu đựng những con mương bẩn thỉu, ứ nước, vẫn phải bắc cầu khỉ để “sống chung với lũ”. Để đánh giá hiệu quả của Dự án Thoát nước giai đoạn I một cách công minh, có lẽ tốt nhất là so sánh chuyện ngập úng hiện tại với… quá khứ!

Trao đổi với PV Báo GĐ&XH, ông Nguyễn Mạnh Hùng – Phó Giám đốc BQLDA Thoát nước Hà Nội kể lại rằng, cách đây khoảng 20 năm, Hà Nội còn ngập nặng hơn nhiều, đặc biệt là vùng phía Nam Thủ đô có lúc còn ngập cả tuần. Trước khi có Dự án, việc thoát nước ở Hà Nội là tự chảy. “Bây giờ ngập ít hơn ngày xưa rất nhiều. Chuyện ngập ống pô, chết máy là nhiều hơn bây giờ. Thậm chí, ngập đến tận yên xe”, ông Hùng nói. Theo Phó Giám đốc BQLDA Thoát nước, hiện tại thường chỉ ngập đến nửa bánh xe vào những trận mưa to dồn vào một thời điểm ngắn.

 

Ngày xưa, kênh mương to lắm!

“Khi Dự án II hoàn thành, cơ bản sẽ giải quyết được tình trạng ngập úng khu đô thị trung tâm của Hà Nội, từ đê sông Hồng đến sông Tô Lịch, cải thiện chất lượng nước tại một số hồ và môi trường Thủ đô. Thay đổi căn bản khi Dự án hoàn thành: Chủ động được việc chống ngập úng do mưa” – BQLDA Thoát nước Hà Nội.

Lãnh đạo BQLDA Thoát nước cũng khẳng định, hệ thống kênh mương chằng chịt trong các khu dân cư chính là mấu chốt để giải quyết tình trạng ngập úng ở nội đô Hà Nội. Theo cơ chế thoát nước, nước thải sinh hoạt, nước mưa chảy vào các hệ thống đường ống ngầm, hoặc kênh mương nhỏ trước khi ra những con sông thoát nước chính như Kim Ngưu, Tô Lịch, sông Lừ, sông Sét. Trạm bơm Yên Sở sẽ giải quyết việc tống nước ra sông Hồng trong trường hợp ngập úng kéo dài.

Trải qua hàng chục năm, những con mương giữa lòng Hà Nội hiện đã bị thu hẹp lại khá nhiều do dân lấn chiếm hoặc đổ phế thải. Ông Nguyễn Mạnh Hùng cho biết, trước kia kênh mương khá rộng, có chỗ bề ngang 6-8m. Khả năng thoát nước ở hệ thống mương đã giảm rất nhiều do ứ nghẽn dòng chảy, độ sâu không đảm bảo. Do đó, trong giai đoạn II, một trong những hạng mục quan trọng là cải tạo kênh mương thoát nước lưu vực Tô Lịch, Hoàng Liệt, Lừ, Sét và Kim Ngưu với tổng chiều dài 27km. Tuy nhiên, kênh mương cũng là vấn đề vô cùng phức tạp do liên quan đến cả chính quyền các quận, phường về giải phóng mặt bằng, không gian thi công.

Trả lời PV Báo GĐ&XH, BQLDA Thoát nước Hà Nội khẳng định, các hạng mục thoát nước có sự liên kết tạo thành Hệ thống thoát nước. Chỉ khi toàn bộ hệ thống làm việc bình thường, đảm bảo công suất thì khả năng tiêu thoát mới đạt được mục tiêu. Tuy nhiên, các tuyến mương – một mắt xích quan trọng của hệ thống, chạy trong các ngõ xóm – đang bị lấn chiếm và đổ phế thải nhiều làm hẹp dòng chảy, mới bắt đầu được triển khai thi công cải tạo. Theo Phó Giám đốc Nguyễn Mạnh Hùng, giai đoạn II mới hoàn thành thi công 4/13 gói thầu, đang tổ chức thi công 8/13 gói thầu, chuẩn bị triển khai 1/13 gói còn lại. Dự kiến đến 6/2014, Dự án Thoát nước giai đoạn II mới hoàn tất.

Có nghĩa là, ít nhất 2 năm nữa, người dân các “xóm nước đen” bên những con mương ô nhiễm mới có hi vọng thoát khỏi cảnh bịt mũi leo qua “cầu khỉ”, khỏi cảnh dòng nước đen ngòm ngập tới tận cửa nhà. Còn bây giờ, khi kênh mương chưa thông, mắt xích quan trọng của hệ thống thoát nước vẫn bế tắc, việc Hà Nội ngập nặng khi mưa lớn là chuyện đương nhiên phải thế. Thời tiết ngày càng khó lường, các trận mưa đột xuất có lưu lượng không quá lớn nhưng cường độ cao (mưa to trong thời gian ngắn) đang khiến hệ thống tiêu thoát nước của Thủ đô không kịp trở tay, liệu “phép màu” có xảy ra khi những con mương được bê tông hóa, “hộp hóa”, liệu bài ca “Em ơi, Hà Lội phố” có dần rơi vào quên lãng sau năm 2014?

Việt Nguyễn