Hậu trường phim chính luận: Phải có... 4 mắt để tránh "dính chưởng"

"Đất và người" chỉ được chiếu trong nước

Sản xuất một bộ phim truyền hình cũng tương tự như một tác phẩm báo chí nhưng cái khác căn bản ở phim truyền hình so với báo chí là tránh nói đến những trường hợp cụ thể. Dù vậy, khi thực hiện kịch bản, để tránh những “tai nạn nghề nghiệp”, các biên kịch sẽ phải biên tập chéo để đảm bảo sự khách quan và có cái nhìn tỉnh táo cho bộ phim. Mỗi khi đụng đến đề tài chính luận, có đạo diễn nói vui rằng “làm phim ở Việt Nam phải có 4 mắt để trông lên, nhìn xuống, không thì dễ “dính chưởng” lắm”.

Nhà văn Phạm Ngọc Tiến, người khá thành công ở mảng đề tài chính luận khi đưa lên sóng truyền hình những bộ phim nóng hổi chất thời sự như: "Chuyện làng Nhô", "Ma làng", "Đất và người", "Luật đời"... kể rằng, trong số những bộ phim chiếm được tình cảm của công chúng, "Đất và người" là bộ phim khiến nhóm biên tập duyệt đi duyệt lại nhiều nhất. Nhiều đoạn đã phải cắt đi. Chẳng hạn như chuyện "găng" nhau giữa ông bí thư và ông chủ tịch xã như nước với lửa. Vì thế, cho phim "mềm" đi, biên kịch và đạo diễn phải cho nhân vật Quyềnh xuất hiện nhiều hơn, nếu không bộ phim sẽ rất nặng nề, toàn "màu xám".

Là bộ phim được chuyển thể từ cuốn tiểu thuyết "Mảnh đất lắm người nhiều ma" của nhà văn Nguyễn Khắc Trường, những tưởng đó sẽ là một thuận lợi không phải chịu sự kiểm duyệt. Vậy nhưng, nhận thấy vấn đề khá nhạy cảm của bộ phim, để chắc chắn, nhóm đã trình lên lãnh đạo Đài Truyền hình Việt Nam, điều không có trong tiền lệ. Và để chắc chắn hơn, bộ phim đã được trình lên cấp cao hơn. Cuối cùng, bộ phim đã được duyệt. Tuy nhiên, chỉ được công chiếu trong nước chứ không được phép công chiếu trên kênh VTV4 (kênh dành cho kiều bào).

 

Một cảnh trong phim "Đất và người"

Bị cả làng kiện vì đưa tên thật

"Chạy án" là bộ phim nhận được sự quan tâm nhiều nhất trong series "Cảnh sát hình sự". Thành công đó, ngoài dàn diễn viên trẻ đẹp và sự đầu tư nhiều hơn, có lẽ, lý do nó được yêu thích là bởi bộ phim đã đi ngược lại "lối mòn", đề cập đến một góc khuất khá nhạy cảm trong đội ngũ công an. Nhà văn Phạm Ngọc Tiến cho rằng: Lâu nay, khi nói về công an, báo chí và các phương tiện truyền thông nói chung đều phản ánh "một chiều", đề cập đến thành tích, chiến công của công an là chủ yếu.

 

Nhưng "Chạy án" đã dũng cảm đề cập đến hai mặt của vấn đề, đụng đến cấp lãnh đạo cao cấp. Dũng cảm nhìn vào những mặt trái ấy cũng là để cho những cái tốt đẹp được phát huy, được khẳng định. Khi bộ phim phát sóng, đạo diễn Vũ Hồng Sơn kể rằng: “Chúng tôi nhận được không ít thư, điện thoại gọi đến đe dọa, cho rằng bộ phim đang "ám chỉ" đến những nhân vật cụ thể, những nhân vật cấp cao hơn... Nhưng trên thực tế, nếu mọi người chú ý sẽ thấy vấn đề trong phim đều xuất phát từ những vụ án được báo chí đăng tải. Hơn nữa, nhiều người cũng không hiểu rằng phim thực chất là hư cấu trên những câu chuyện có thật chứ không phải là phim tài liệu mà nói về những con người, câu chuyện có thật. Đó chỉ là do họ quá "nhạy cảm", "có tật giật mình" mà thôi. Hơn nữa, đụng đến đề tài này, chúng tôi cũng cảm nhận được mức độ nhạy cảm. Thế nên mới có cảnh các quan chức đi chiếc xe có biển số 10A, biển số mà cả nước không tỉnh nào trùng”.

Đôi khi, các đạo diễn, biên kịch cũng không tránh được những “tai nạn nghề nghiệp” đáng tiếc. Nhà văn Phạm Ngọc Tiến kể về một sự cố: “Khi quay một bộ phim về đề tài nông thôn với những vấn đề nóng bỏng, vô tình, quay phim đã "lia" đúng vào cái tên của một trụ sở UBND xã. Thế là sau khi bộ phim phát sóng, họ kéo cả làng xuống biểu tình tại Đài Truyền hình Việt Nam đòi phải xin lỗi, đền bù tổn thất. Sau đó, đích thân tôi phải xuống tận làng để đính chính".

Làm phim chính luận khó khăn và rủi ro như vậy nhưng các biên kịch, đạo diễn vẫn không ngừng khai thác những đề tài nóng hổi, gai góc để phê phán những mặt tiêu cực của xã hội, dù nhuận bút của những bộ phim mất nhiều công sức này chẳng đáng là bao. "Nếu không có lòng yêu nghề, cái tâm, chúng tôi chắc cũng chỉ cần hoàn thành chỉ tiêu với vài phim tình cảm làng nhàng, vô thưởng vô phạt mà thôi", nhà văn Phạm Ngọc Tiến chia sẻ.

 

Thanh Hà