Hơn nửa thế kỷ “im lặng”

Ông là một tay viết phê bình âm nhạc nổi tiếng, mà một trong những tác phẩm phê bình gây xôn xao của ông là tập sách Nhạc sĩ danh tiếng hiện đại. Tuy nhiên, hơn 53 năm qua, người yêu nhạc nhớ tới ông nhiều nhất vẫn là vì ông là tác giả bài hát tiền chiến Gợi giấc mơ xưa. Đây là bài hát khiến ông Lê Hoàng Long trở thành người nổi tiếng và cũng là ca khúc duy nhất trong cuộc đời sáng tác âm nhạc của ông.

Cuộc nói chuyện giữa chúng tôi phải nhờ đến máy trợ thính, vì tai ông không còn nghe rõ như xưa. Và câu chuyện bắt đầu từ lý do ra đời bài hát Gợi giấc mơ xưa.

Năm 1954, ông quen cô gái có cái tên khá dễ thương: Lê Thu Hiền. Gia đình cô gái này vốn là người Bắc định cư tại Sài Gòn. Tình cảm hai người ngày càng đằm thắm, và ông luôn tin rằng cuộc tình ấy sẽ mang đến những điều như ông hằng mong ước. Bỗng một ngày, cô nói với ông rằng có người đang hỏi cưới cô. Ông liền liều đến nhà cô để gặp người bố và thưa chuyện hai đứa, nào ngờ chẳng ngăn được số phận, thời gian sau cô thật sự đi lấy chồng, lấy anh giám đốc trường dạy lái xe Auto Ecole Mayer.

Đó là thời điểm giáp tết Ất Mùi (1955), ngày cô lên xe hoa, ông ngồi ở quán cà phê cạnh nhà cô, nhìn thấy cô mặc lễ phục cô dâu, ôm bó hoa trắng. Đám cưới ấy to lắm, đoàn rước dâu đi một vòng rồi mới về nhà chú rể. Mỗi vòng bánh xe quay là mỗi lần nghiền nát tim ông. Nỗi buồn, sự đau đớn dâng ngập trong lòng ông. Đoàn xe cưới qua đi, ông bần thần trở về căn gác trên đường Lý Thái Tổ, vùi mình trầm tư và lúc ấy dường như bao nhiêu nỗi đau lại tuôn ra. Bài Gợi giấc mơ xưa được ra đời trong trạng thái đó. Thương em thì thương rất nhiều mà duyên kiếp lỡ làng rồi... Cả phần nhạc lẫn phần lời chỉ hoàn thành trong vòng khoảng 10 phút!

Ông đưa bài hát này cho ca sĩ Mạnh Pháp, và được phát đầu tiên trên đài phát thanh Pháp Á. Bài hát trở nên nổi tiếng, và câu chuyện tình trong bài hát được nhiều người quan tâm. Vì sao ông đang ở Sài Gòn mà bài hát được bắt đầu bằng Ngày mai lênh đênh trên sông Hương? Vì ngay từ cái lúc nhìn người yêu đi lấy chồng, ông đã quyết tâm từ bỏ Sài Gòn để chạy trốn nỗi đau.

Ông ra Huế, dù bao nhiêu người ngăn cản. Trong khoảng thời gian này, ông lao vào nhiều mối tình để tìm quên. Ca sĩ có, diễn viên cũng có. Hầu hết đều cảm mến ông từ bài hát Gợi giấc mơ xưa. Nhưng 2 năm sống ở Huế ông đau xót nhận ra một điều rằng, ông chẳng thể nào quên mà ngược lại, càng nhớ nhung nhiều hơn. Mối tình ấy trong ông quá sâu đậm, mỗi con đường, mỗi âm thanh đều gợi cho ông nhớ về ngày xưa. Ông quyết định quay về lại Sài Gòn.  

Sau khi bài Gợi giấc mơ xưa được phát sóng trên đài phát thanh, có rất nhiều khán giả hâm mộ ông. Cũng có nhiều người đề nghị, “đặt hàng” ông sáng tác nhưng ông không làm được việc đó.

Với ông, sáng tác là phải từ cảm xúc. Chính cảm xúc mới có thể làm nên cái hồn của một nhạc phẩm, những yếu tố ngoài cảm xúc chỉ có thể làm nên một giai điệu mà thôi. Bao nhiêu lần định tiếp tục sáng tác âm nhạc, nhưng cầm bút bao lần, cũng ra nhạc ra lời, nhưng ông tự cảm thấy những bài hát đó dường như không có hồn, nên ông lại vò nhàu, vứt vào sọt rác. Ông lao vào viết phê bình âm nhạc.

Với cuốn Nhạc sĩ danh tiếng hiện đại, ông cho rằng yếu tố thành công của nó chính là sự thẳng thắn. “Tôi thẳng lắm. Tôi tâm niệm là không bao giờ để tình cảm lên trên ngòi bút, nên tôi “đụng chạm” với rất nhiều người. Ngay cả Phạm Duy hồi đó mà tôi cũng chê, và cho đến bây giờ ông ấy vẫn còn giận tôi đấy” – ông hồi tưởng.

Càng lớn tuổi ông càng ít viết. Ông cảm thấy lối viết của mình không còn lửa nữa. Mà một khi đã không còn lửa nữa thì chẳng nên tiếp tục. Một nguyên nhân khiến ông trăn trở nữa là vì viết phê bình đụng chạm nhiều người quá. Tuy nhiên, ông cho rằng dù có rất nhiều người không ưa gì ông, nhưng cũng không ai coi thường ông cả. Với ông, đó là một sự thành công.

Giờ sức khoẻ yếu nên ông chẳng đi đâu, cũng chẳng gặp ai trong những người bạn làm nghệ thuật ngày xưa. Trong giới nhạc sĩ, người ông kính trọng nhất là nhạc sĩ Tô Vũ. Với ông, đây là người vừa có đức vừa có tài.

Giờ thì ông đã sắp 80 tuổi. Các con ông hầu hết đều đã có gia đình. Vợ ông bây giờ vốn là một cô giáo dạy văn, bà làm thơ khá hay. “Người ta thường nói thơ với nhạc là duyên chồng vợ, có lẽ là duyên tiền định thật, nên tôi với cô ấy trở thành vợ chồng”, ông kể. Con gái út của ông đang là phóng viên của một tờ báo, từng đoạt giải nhất cuộc thi hát với organ năm 1999. Nhưng niềm vui lớn nhất của ông là đứa cháu nội 6 tuổi đang sống bên Mỹ. Cháu tuy chỉ mới học piano 1 năm nhưng đã được giáo viên người Nga cử đi thi và đoạt nhiều giải thưởng.

Hỏi ông về người con gái đã rời bỏ ông năm xưa, ông bảo chưa bao giờ ông trách cô ấy, cả gia đình cô ấy ông cũng không trách. “Ở đời có duyên mà không có nợ là chuyện bình thường. Đó là một chuyện tình đẹp mà ông trời đã cho tôi, để tôi có được một bài nhạc để đời như thế, vậy trách nhau làm gì?” – ông bảo. Sự nghiệp âm nhạc cũng như cuộc tình xưa đau khổ của ông, như một ngọn núi lửa lạ kỳ: Chỉ cháy rực một lần rồi nguội tắt vĩnh viễn.

Thu Hường