Hợp tác làm phim với nước ngoài: Việt Nam chưa phải là điểm đến hấp dẫn

Đoàn làm phim “Đập cánh giữa không trung” cùng với nhà sản xuất Thierry Lenouvel. Ảnh: TL

Phim hợp tác còn hạn chế

Nói đến hợp tác làm phim với nước ngoài, dù các bộ phim “Đông Dương”, “Điện Biên Phủ”, “Người tình”, “Người Mỹ trầm lặng” được làm cách đây hơn chục năm nhưng đến giờ vẫn được nhắc đến như một ví dụ điển hình về sự quảng bá cho hình ảnh Việt Nam ở nước ngoài. Tuy nhiên, nói là hợp tác nhưng thời đó, hàm lượng của nó vẫn còn khá hạn chế. Ví dụ như phim “Người Mỹ trầm lặng” của đạo diễn Phillip Noyce. Sự hợp tác ở đây chỉ đơn thuần là về mặt bối cảnh. Có khoảng hơn 50% cảnh quay được thực hiện tại Hội An, Ninh Bình, Hà Nội, TPHCM... Diễn viên Việt Nam ngoại trừ Đỗ Hải Yến tham gia vai chính (vai Phượng), còn lại là các vai phụ như: Ngô Quang Hải, Mai Hoa, Công Lý, Tiết Cương, ca sĩ Hồng Nhung. Đạo diễn, kịch bản, âm thanh, âm nhạc, phát hành, kinh phí… đều là của nước ngoài.

Đến bộ phim “Mùa len trâu” của đạo diễn Việt kiều Nguyễn Võ Nghiêm Minh, ý nghĩa của từ hợp tác được đẩy lên cao hơn. Mặc dù được hợp tác với hãng phim  3B Productions (Pháp) và Novak Prod (Bỉ) nhưng các thành phần chủ đạo của bộ phim lần này lại do phía Việt Nam đảm nhiệm, như kịch bản, đạo diễn, diễn viên và cả kinh phí.

Tuy nhiên, cả “Người Mỹ trầm lặng” và “Mùa len trâu” mới chỉ thành công trong việc quảng bá, được trình chiếu ở nhiều nước trên thế giới, nhưng về mặt doanh thu vẫn còn khá khiêm tốn so với số vốn bỏ ra. Ví như “Người Mỹ trầm lặng” bỏ ra 30 triệu USD để sản xuất, nhưng doanh thu mang về chỉ chưa đến 28 triệu USD. Thành công của những bộ phim dạng này được đánh giá về ý nghĩa văn hóa nhiều hơn là thương mại. Đây có lẽ cũng là lý do mà các phim hợp tác vẫn còn khá khiêm tốn và ít hãng phim dũng cảm khai phá.

Gần đây nhất, bộ phim “Đập cánh giữa không trung” được coi là một điển hình trong việc hợp tác, đó là được chính các nhà sản xuất quốc tế phát hiện và đầu tư kinh phí để sản xuất. Với sự hợp tác của nhà sản xuất Thierry Lenouvel (Pháp), “Đập cánh giữa không trung” cũng rộng đường hơn ở các LHP quốc tế. Có mặt trong buổi hội thảo “Hợp tác sản xuất phim giữa Việt Nam và các nước”, nhà sản xuất Thierry Lenouvel cho biết, dù doanh thu từ bộ phim đến nay vẫn còn rất khiêm tốn nhưng những đánh giá tích cực từ các nhà phê bình điện ảnh, báo chí và dư luận đã làm ông không phải thất vọng.

Vì yếu và thiếu

Theo đạo diễn Đặng Tất Bình - nguyên Giám đốc Công ty CP Phim truyện 1, có nhiều hình thức hợp tác sản xuất phim ở Việt Nam, nhưng phổ biến nhất là 4 hình thức: Cung cấp dịch vụ cho các đoàn làm phim nước ngoài; Tự thực hiện về nội dung nhưng nhận kinh phí tài trợ từ các tổ chức phi lợi nhuận dành cho điện ảnh; Phim Việt Nam tự bỏ vốn nhưng mời các nhà làm phim nước ngoài tham gia sản xuất, phát hành; Phim Việt Nam và  nước ngoài cùng bỏ vốn.

Theo đạo diễn Tất Bình, hình thức hợp tác thứ 4 là hiệu quả nhất vì nó vừa tận dụng và hài hòa được lợi ích của cả hai bên mà không có bên nào bị chi phối. Hiện tại, Điện ảnh Việt Nam cũng đã nắm bắt được công nghệ tiên tiến nên đủ khả năng để hợp tác theo một trong 4 hình thức nói trên.

Đạo diễn - NSND Đặng Nhật Minh cũng nghiêng về xu hướng rằng, hợp tác đúng nghĩa là hai bên cùng bỏ tiền. Bởi thế, việc đầu tiên của các đạo diễn Việt Nam là phải biết trong túi có bao nhiêu tiền, nếu không thì vẫn chỉ là “đi làm thuê” cho các đạo diễn nước ngoài khi phim của họ lấy bối cảnh và quay tại Việt Nam.

Còn đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp cho rằng: “Ý nghĩa của việc hợp tác hiện nay cần phải được hiểu ở sự chủ động tìm kiếm các nguồn lực từ bên ngoài thay vì bị động để được các nhà sản xuất quốc tế tìm đến”. Bởi trên thực tế, không chỉ điện ảnh mà ngay cả bối cảnh của Việt Nam vẫn chưa thực sự hấp dẫn các nhà làm phim quốc tế.

Theo ông Edouard Mauriat - nhà sản xuất phim “Bầu trời đỏ” tham dự ở LHP quốc tế Hà Nội năm nay thì, “một số phim của Hollywood có bối cảnh ở Việt Nam nhưng thay vì đến đây để quay thì họ lại tìm đến Thái Lan hoặc Campuchia để thực hiện”. Đây là một điều rất lãng phí khi Điện ảnh Việt Nam cũng như cơ quan chủ quản là Bộ VH,TT&DL chưa biết thông qua “kênh” này để kêu gọi và quảng bá cho hình ảnh Việt Nam.

“Ở Pháp có một hội đồng hỗ trợ các nước tới làm phim, ở từng địa phương đều có các hội đồng như vậy. Nhưng khi tôi muốn tới Việt Nam làm phim thì đồng nghiệp khuyên nên qua Campuchia vì ở đấy có dịch vụ tốt hơn”, ông Edouard Mauriat nói. Ông cũng mong muốn, thông qua các sự kiện điện ảnh mang tính quốc tế như LHP Hà Nội, những cơ hội hợp tác với Việt Nam sẽ trở nên năng động và thông thoáng hơn.

Trong khi chúng ta chưa có được sự hợp tác mang tính “đỉnh cao” như cung cấp đạo diễn, kịch bản hay phổ biến hơn là có những diễn viên mang tính quốc tế để tham gia các phim của nước ngoài thì hình thức hợp tác thông qua việc cung cấp, giới thiệu bối cảnh cho các đoàn làm phim nước ngoài đang được coi là hình thức chủ đạo. Sự “bắt tay” tuy “khiêm tốn” này sẽ mở ra những lĩnh vực tiềm năng hơn, như kinh nghiệm học hỏi của ta và gắn bó nhiều hơn với Việt Nam phía họ. Như đạo diễn nổi tiếng người Mỹ Phillip Noyce, từ sau bộ phim “Người Mỹ trầm lặng” đã trở thành cái tên khá quen thuộc ở Việt Nam thông qua nhiều dự án về điện ảnh mà ông góp mặt và truyền kinh nghiệm.

Thanh Hà