Khi lễ hội được chấm điểm như học sinh

Hỗn chiến kinh hoàng ở lễ hội Đền Gióng hồi đầu năm 2015. Ảnh: Chí Toàn

Nơi nào chưa đến thì...trừ ra

Ngày 10/12, Cục Văn hóa cơ sở và Báo Văn hóa đã phối hợp tổ chức lấy ý kiến các cơ quan thông tin đại chúng đánh giá việc thực hiện Tiêu chí đánh giá công tác quản lý và tổ chức lễ hội dân gian của 63 tỉnh thành trong mùa lễ hội năm 2015. Hình thức đánh giá được thể hiện bằng cách chấm điểm cho 6 tiêu chí, gồm: Công tác quản lý, xây dựng kế hoạch tổ chức thực hiện hàng năm; Quán triệt, tuyên truyền văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, văn bản quản lý, hướng dẫn nghiệp vụ Bộ VH-TT&DL; Thực hiện nếp sống văn minh trong lễ hội; Tổ chức các hoạt động dịch vụ theo đúng quy định của pháp luật; Thực hiện thanh tra, kiểm tra, kịp thời xử lý vi phạm trong hoạt động lễ hội tại cơ sở. Ngoài ra, mỗi mục lại được chia thành các điểm nhỏ khác. Lễ hội nào đạt 95-100 điểm được xếp loại A... dưới 50 điểm xếp loại D.

Tuy  nhiên, vấn đề được khá nhiều người thắc mắc là mục đích của việc đánh giá, chấm điểm này là gì? Ông Trần Đăng Khoa - Tổng Biên tập Báo Văn hóa cho rằng, lâu nay việc đánh giá các lễ hội mới chỉ được nhìn nhận bằng định tính chứ chưa được định lượng cụ thể. Việc đưa ra các tiêu chí để chấm điểm sẽ giúp các địa phương và cơ quan quản lý cấp Bộ có điều kiện, cơ sở đánh giá hiệu quả quản lý, tổ chức lễ hội ở mức độ cụ thể qua thang điểm xếp loại. Qua đó sẽ thấy công tác quản lý, tổ chức lễ hội ở từng địa phương có những mặt tích cực nào cần phát huy, nhân rộng và ngược lại.

Băn khoăn lớn nhất là, với hàng trăm lễ hội được đưa vào diện "bình xét" (địa phương nào nhiều thì có tới 4-5 lễ hội được đưa vào chấm điểm) nhưng "mục sở thị" lại chỉ được vài ba nơi. Tuy nhiên, theo BTC: “Nếu nơi nào chưa đến thì... trừ ra”. Như vậy, nếu vẫn thực hiện chấm điểm, có nguy cơ là chỉ một vài lễ hội lớn và có cơ hội được đi là bị "lên thớt". Còn các lễ hội ở xa thì sẽ rất "may mắn" không bị chấm điểm. Như vậy, một luật chơi được đưa ra, nhưng chỉ áp dụng cho vài ba lễ hội thì liệu có công bằng và mang lại hiệu quả?

Hiện cả nước có tới trên dưới 8.000 lễ hội. Số lễ hội dân gian nằm trong diện chấm điểm cũng ước chừng chiếm tới 3/4. Chỉ riêng Hà Nội cũng có cỡ 1.000 lễ hội. Chính vì vậy mà giải pháp được đưa ra là, BTC nên tính đến việc phân chia vùng miền Bắc - Trung - Nam để kết quả đánh giá được chính xác. Cách khác nữa là chỉ nên mời các cơ quan báo chí chuyên sâu hoặc có hiểu biết về lễ hội chứ không nên mở rộng về số lượng ra tất cả các đầu báo. Cũng có tờ báo "hiến kế": Trước khi tổ chức chấm điểm thì phải gửi các "đề cử" cho xem trước, sau khi nghiên cứu cụ thể rồi mới chấm điểm.

Khó khả thi

GS Ngô Đức Thịnh. Ảnh: TL

Mục đích của việc chấm điểm này là để đánh giá về công tác tổ chức lễ hội ở địa phương. Nhưng đánh giá xong để làm gì thì lại chưa được BTC tính đến. Cứ đến mùa lễ hội, các địa phương luôn có Ban quản lý, rồi các cuộc thanh kiểm tra của tỉnh, Bộ VH-TT&DL thực hiện thường xuyên. Vậy mà những lộn xộn trong tổ chức, cướp ấn, đánh nhau để tranh cướp lộc vẫn diễn ra.

Ngay lễ hội chùa Hương nằm ở Thủ đô, báo chí, người dân nói ra rả về tình trạng bán thịt thú rừng tràn lan, chèo kéo khách, tiền lẻ rải trắng nơi linh thiêng... mà sự chấn chỉnh vẫn nằm ngoài khả năng của địa phương. Đó là chưa kể đến hàng loạt các cuộc tranh tra định kỳ có, đột xuất có. Vậy thì với cách chỉ bằng hình thức chấm điểm để "xếp hạng" hay mang tính "răn đe" chẳng khác gì “muỗi đốt inox”. Có nhà báo cho rằng, nếu việc chấm điểm này nhằm mục đích để trao giải và giá trị trao giải lên đến hàng trăm triệu đồng thì may ra mới có tính "động lực" cho các chủ thể là nơi có các lễ hội tốt lên.

Một liên hệ khá thú vị nữa là, nếu trong trường hợp một lễ hội được chấm điểm A (95-100 điểm) thì liệu rằng nó có giống với cách chấm điểm trong giáo dục hiện nay hay không? Học sinh được điểm 10 nhưng học lực chắc gì đã tương xứng.

Với những băn khoăn thắc mắc này, nhà báo Trần Đăng Khoa chia sẻ, đây là năm đầu tiên Bộ VH-TT&DL triển khai việc chấm điểm đối với công tác quản lý, tổ chức lễ hội dân gian ở các địa phương nên chắc chắn sẽ có nhiều điểm chưa hoàn thiện. "Những ý kiến đóng góp của các nhà báo sẽ được xem, làm cơ sở để BTC điều chỉnh, dần đưa hoạt động này trở thành thường xuyên", nhà báo Trần Đăng Khoa nói.

Thanh Hà/Báo Gia đình & Xã hội