Khu tái định cư Tà Mít, Lai Châu: Sống cạnh sông, suối, dân vẫn “khát nước”

Để có nước sinh hoạt, anh Lò Văn Pò phải quây một nửa nhà vệ sinh làm bể chứa. Ảnh: PV

Muốn có nước phải trông vào… trời

Sinh sống khu tái định cư với mặt bằng cao ráo, nhà cửa khang trang nhưng điều kiện sống của người dân Tà Mít (huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu) lại thiếu thốn trăm bề. Ngay cả nước sạch- nhu cầu thiết yếu dùng trong sinh hoạt hàng ngày của người dân cũng túng thiếu đến cơ cực.

Dẫn chúng tôi đi thăm bể chứa nước đã cạn và nổi váng bẩn, anh Lò Văn Pò (37 tuổi) cho biết, sở dĩ có tình trạng này là do khu tái định cư Tà Mít chưa được cấp nước sạch bằng hệ thống nước máy như đã “hứa” ban đầu. Vì thế người dân phải mua ống dẫn nước từ đầu nguồn về lấy nước sinh hoạt. Do thiên tai nên một năm vài lần sạt lở đất dẫn đến tắc đường ống dẫn nước. “Mấy hôm trước có mưa, chúng tôi tận dụng xô chậu, xoong nồi ra hứng nước. Thế nhưng số nước ít ỏi ấy chỉ đủ dùng 1- 2 ngày, vài hôm sau tạnh ráo thì nước cũng hết”, anh Pò tâm sự bằng giọng nói đặc trưng của người vùng cao.

Để “giải cơn khát” người dân góp tiền để đào giếng. Dù vậy, sau nhiều lần đào vẫn chưa tìm ra nguồn nước phù hợp. Một số gia đình có điều kiện kinh tế thì đầu tư hệ thống bình lọc với nguồn nước lấy từ sông suối để sinh hoạt. Số cư dân còn lại thì tặc lưỡi, phó mặc cho… trời.

Cũng là một trong những gia đình sống ở khu tái định cư, anh Sìn Văn Cầu (40 tuổi) cho hay, nhà có 4 nhân khẩu nên vợ chồng anh mua ống dẫn nước rồi làm hệ thống lọc theo kiểu thủ công nhưng cũng chỉ được bữa đực, bữa cái. Còn chuyện tắm giặt, vệ sinh cá nhân thì khi cần cả nhà rồng rắn kéo nhau ra suối “giải quyết”. Khổ nhất là cháu Sìn Thì Tèn, đang học lớp 11 trường huyện - con gái của anh Cầu. Tèn tâm sự mỗi lần từ trường về nhà là em cảm thấy hoang mang, lo lắng việc không có nước để đi vệ sinh. “Chú thấy đấy, khu nhà vệ sinh nhà cháu không có lấy 1 giọt nước, để khô cả tuần trời. Là con gái nhưng muốn đi vệ sinh cháu cũng chỉ biết leo lên núi…”, Tèn xấu hổ kể.

Nghe chuyện, anh Sơn ở cạnh nhà anh Cầu cũng vội lên tiếng than phiền: “Mỗi lần mưa xuống, chúng tôi mừng như vớ được vàng vì có nước sinh hoạt. Nhưng ở vùng này sạt đất liên tục, người dân nhiều lần kéo nhau lên đầu nguồn thông rãnh cũng chẳng ăn thua. Đến mùa khô bà con phải men theo đường đồi núi ra các con sông, suối để tắm giặt và dùng can đựng nước chở về làm nước sinh hoạt. Chả đâu như ở đây, sống cạnh sông suối mà vẫn thiếu nước triền miên”.

Nhà vệ sinh bỏ hoang vì không có nước

Nhiều nhà vệ sinh của khu tái định cư ở Tà Mít (Tân Uyên, Lai Châu) xây xong rồi bỏ hoang vì không có nước dùng.

Nhiều người dân cũng tỏ ra bất bình khi mới chuyển về khu tái định cư đã phải trả từ 18- 20 triệu đồng để quyết toán xây nhà vệ sinh theo quy chuẩn chung. Thế nhưng đa phần trong số ấy chỉ để làm cảnh vì không có nước để dùng. “Nước của dự án không chảy, hoặc chảy bập bõm rồi tắt hẳn. Chúng tôi là người dân, chỉ biết thắc mắc lên UBND xã. Tuy nhiên, hỏi xong để đấy thôi, chứ cán bộ xã thì chỉ biết nói là nước của dự án, dự án sẽ xử lý, chữa đường ống dẫn nước về. Không có nước dùng, nhà thì lên nương rẫy ở cả tháng mới về 1 lần, nhà thì cắt cử người khỏe mạnh đi gánh nước. Và cũng từ đó, người dân tái định cư quên đi dự án nước sạch của mình…”, bác Phàn Văn Cầu (53 tuổi) kể.

Trao đổi với PV Báo Gia đình & Xã hội, ông Hoàng Văn Tế, Chủ tịch UBND xã Tà Mít thừa nhận việc người dân tái định cư nơi đây thiếu nước sinh hoạt. Ông Tế cũng cho biết, nhiều năm qua để có nước người dân phải đấu nối từ suối về. Các đường ống kéo như “mắc cửi” ven các sườn đồi đều là của các hộ dân tự kéo. Trong suốt cuộc phỏng vấn, vị Chủ tịch UBND xã này chỉ nhắc đi nhắc lại điệp khúc: “Chúng tôi có biết việc người dân tái định cư thiếu nước sinh hoạt, chúng tôi đã báo cáo lên cấp trên và phải chờ…”.

Cũng theo ghi nhận của phóng viên, huyện Tân Uyên có 13 công trình cấp nước sinh hoạt tại 19 điểm tái định cư. Cùng chung cảnh với người dân tái định cư ở xã Tà Mít, 3 công trình cấp nước khác không hoạt động. Nguyên nhân chính được ban ngành chức năng tỉnh Lai Châu chỉ ra do chính quyền xã, bản lơ là trong công tác quản lý. Bên cạnh đó, một số bộ phận người dân thiếu ý thức trong việc bảo quản, vận hành. Thêm nữa, một số nhà thầu chưa làm hết trách nhiệm trong khảo sát, thiết kế, thi công công trình nước nên dẫn đến công trình không phát huy được hiệu quả.

Liên quan đến vấn đề trên, ông Hoàng Xuân Long, Vụ trưởng Vụ Kinh tế, Ban Chỉ đạo Tây Bắc cho biết, qua kiểm tra tại các điểm tái định cư thủy điện tại Lai Châu, công trình công cộng ở một số điểm chưa đảm bảo yêu cầu, đặc biệt là công trình cấp nước sinh hoạt cho người dân kém chất lượng, không mang lại hiệu quả.

Còn theo lý giải của ông Lê Thanh Huy – Giám đốc Ban Quản lý dự án Xây dựng cơ bản và hỗ trợ bồi thường di dân tái định cư huyện Tân Uyên, sở dĩ các công trình nước không hiệu quả do được bàn giao từ năm 2011 đến nay nên quá trình vận hành bị hư hỏng do thiên tai, sạt gãy, tắc đường ống, bể chứa bị lấp đất đá. “Ban đã đề xuất huyện bố trí các nguồn kinh phí duy tu, sửa chữa và giao cho các xã làm chủ đầu tư để đảm bảo nguồn nước cho người dân. Dự kiến cuối năm 2018, người dân vùng tái định cư sẽ được đáp ứng đẩy đủ nước sinh hoạt”, ông Huy khẳng định.

Cao Tuân