Ký ức của “Hoàng tử” cải lương đất Bắc

Những năm tháng hoàng kim

Đó là khoảng thời gian cuối thập niên 70 đến cuối thập niên 80. Khi đó, chỉ có dựng sân khấu ngoài trời mới đủ thỏa mãn lòng mong đợi của đông đảo công chúng. “Có những ngày, chúng tôi phải “tăng ca” diễn 3 suất một ngày. Lương thấp, nhưng có mấy khi so đo đến chuyện cát-xê đâu. Sự hâm mộ của khán giả cũng thật trong sáng và giản dị. Mỗi khi dời điểm diễn, chưa bao giờ chúng tôi phải về tay không. Người thì biếu con gà, người thì tặng buồng cau, nải chuối để thể hiện sự ngưỡng mộ các nghệ sĩ” – Minh Thành bồi hồi nhớ lại.

Vai diễn đầu tiên đưa cái tên Minh Thành lên hàng “chủ công” của sân khấu cải lương đất Bắc là vai người công an trong vở Ngã tư đường phố. Nhưng phải đến khi xuất hiện một mối duyên kỳ ngộ với tài nữ Thanh Thanh Hiền, thì tên tuổi Minh Thành mới tỏa sáng một cách trọn vẹn.

Anh kể: “Hồi đó, tôi ở đoàn 2 còn Hiền ở đoàn 1. Trong một lần biểu diễn ở Lâm trường gỗ Hữu Lũng (Lạng Sơn), người diễn cùng tôi hôm đó có chuyện đột xuất không đi được, thế là theo sự điều động của đoàn, tôi và Hiền sẽ phải hát chung với nhau bài Cô gái tưới đậu. Đây là bài tôi đã thể hiện rất thành công với nhiều nghệ sĩ cả trong Nam ngoài Bắc. Diễn với Hiền quả thực tôi rất lo, vì tôi và Hiền chưa hát chung với nhau bao giờ, hơn nữa Hiền còn quá trẻ, lúc đó chỉ chừng 15, 16 tuổi thôi. Ngồi trên ô tô, hai chú cháu thoại một lần rồi vào biểu diễn luôn, chứ không có thời gian tập tành. Khi nghe Hiền hát, tôi có cảm giác “gai” người. Hiền có lối hát rất thông minh, “ăn đứt” những người bạn diễn cùng tôi lúc đó. Sau sự “hát đôi bất đắc dĩ” đó, tôi được điều chuyển về đoàn 1 để hát đôi cùng với Hiền. Chúng tôi trở thành bạn diễn ăn ý và được khán giả biết đến từ đó”.

Nghệ sĩ Minh Thành

Ngoài những bài vọng cổ, Minh Thành và Thanh Thanh Hiền đã ghi dấu ấn của mình lên các vai diễn như: Đôi dòng sữa mẹ, Biển tình cay đắng, Mùa tôm, Khi thành phố lên đèn, Chuyện tình của 2 kẻ thù... Những chuyến lưu diễn liên miên, mà ở bất cứ nơi đâu, chỉ cần áp phích dán, loa reo tên cặp đôi Minh Thành - Thanh Thanh Hiền, là công chúng đã chầu chực cả buổi để được nhìn thấy “thần tượng” ngoài đời và trên sân khấu.

Vở Khi thành phố lên đèn hội diễn ở Hải Phòng 10 đêm liền, mà đêm nào cũng chật ních người xem. Vở Đôi dòng sữa mẹ có những ngày đoàn phải diễn một ngày 3 suất, người lả đi vì mệt mà vẫn thấy hạnh phúc ngập tràn” – Minh Thành tâm sự.

Nổi danh một phần là “nhờ” hai người... phụ nữ

Dù có chất giọng thiên phú, nhưng Minh Thành vẫn cho rằng, sở dĩ anh thăng hoa trong từng vai diễn, là nhờ có sự hậu thuẫn của người bạn diễn trên Đài Tiếng nói Việt Nam là Thúy Đạt và nghệ sĩ Thanh Thanh Hiền.

Minh Thành bảo, trong nghề diễn, sự ăn ý với bạn diễn là yếu tố rất quan trọng. “Với cải lương, diễn một trăm đêm là cả một trăm đêm diễn khác nhau dù rằng vẫn câu hát ấy, vẫn câu chuyện ấy. Nếu tâm trạng mình tốt, hát sẽ hay và ngược lại. Vì thế, có người bạn diễn ăn ý sẽ giúp mình lấy được cảm hứng, hiểu được những sự thay đổi đó mà bổ khuyết, ứng biến cho người kia. Khi ấy, Hiền cũng xử lý khá nhanh.

Khi Hiền đi, Nhà hát cũng bố trí cho tôi hát chung với Dạ Hương - vừa là bạn diễn vừa là em vợ tôi, nhưng cũng không thể ăn ý với nhau bằng khi hát với Hiền được. Trong nghề, người ta chỉ may mắn gặp được một bạn diễn ăn ý thôi và cải lương sẽ khó mà có được một Thanh Thanh Hiền thứ hai, với một chất giọng và khả năng thiên phú như thế”.

“Mất tích” vì không còn đất diễn

“Khán giả bây giờ thích những cái gì nhanh nhưng sân khấu bất lực, không theo kịp. Mà sân khấu cho cải lương thì nghèo nàn quá... suy tàn cũng đúng” - Minh Thành kể - “Những vở diễn tập tành cả năm trời vất vả, chi phí cho một vở từ 150 - 200 triệu/vở, vậy mà chỉ diễn được cùng lắm 3 đêm ở rạp Hồng Hà là hết khách. Có những lúc diễn, anh em không dám nhìn xuống hàng ghế khán giả, sợ “nhụt” hết tinh thần “chiến đấu”. Ấy vậy mà chưa bao giờ anh em nghệ sĩ nghĩ đến chuyện bỏ nghề, dù rằng chả ai sống được với nghề theo nghĩa toàn diện.

Tôi đi ra nước ngoài diễn, được biết vé để vào rạp xem một vở kinh kịch, một vở opera đắt bằng một cái tủ lạnh. Vậy mà ở ta, mời đến chưa chắc đã có người xem, trừ một vài người cao tuổi. Nhìn cảnh cải lương sống lắt lay bên cạnh các loại hình nghệ thuật khác, cảm thấy xót xa vô cùng”.

Trước đó, để giữ giọng, không bao giờ Minh Thành hút thuốc lá, uống rượu. Nhờ vậy, anh có thể hát một câu dài 60 - 70 từ là chuyện bình thường. Nhưng sân khấu cải lương tàn lụi, thuốc lá được anh nạp đều đều vì “giọng có giữ cũng chả để làm gì nữa”. Thi thoảng lắm, công chúng mới có dịp được nghe lại giọng ca của “hoàng tử” Minh Thành trên Đài Tiếng nói Việt Nam.

Như tất cả các nghệ sĩ yêu nghề nhưng phải sống khác, thời gian này, anh cũng phải “chuyển tông” bằng cách xuất hiện trong những chương trình ca nhạc hài kịch – những chương trình chiếm quá nửa số lượng đêm diễn của Đoàn. Những câu đổ dài 60 - 70 từ trước đây đã làm nên thương hiệu Minh Thành, giờ cũng phải bớt xén xuống còn 30 - 40 từ.

Thuốc lá, tâm trạng, hoàn cảnh... không cho người nghệ sĩ động lực để ngân vút những luồng hơi dài chói lói trên sân khấu. Không bỏ được cải lương vì “ánh đèn sân khấu ngấm vào máu mình rồi, khó bỏ lắm”, Minh Thành vẫn bám Đoàn và thỉnh thoảng tổ chức đi diễn ở nơi xa. Không câu nệ vào ánh hào quang một thời, thỉnh thoảng anh vẫn ca vài bài cho cái “máu sáu câu” bớt “rực” lên.

Minh Thành không buồn vì từ nhiều năm nay, anh không còn là người nổi tiếng. Anh chỉ buồn cho cải lương, nỗi buồn đeo đẳng mười mấy năm rồi: “Chả hiểu sao, đến giờ tôi vẫn tin cải lương sẽ không bao giờ mất đi”. Trước khi chia tay, anh cười, nụ cười hồn hậu như trẻ nhỏ, kể cho tôi chuyện cách đây mấy năm, khi anh ra Cát Bà - Hải Phòng, vẫn có một người tiến đến và hỏi anh có phải là nghệ sĩ Minh Thành không? “Chỉ một câu ấy thôi, đã đủ để đời “xướng ca vô loài” (cười) của mình không uổng phí” – Minh Thành đúc kết.

Thanh Hà