Ký ức về Thượng tướng Nguyễn Khắc Nghiên

Thế mà hôm nay anh đã đi xa! Sự ra đi đột ngột của anh để lại bao nỗi tiếc thương cho gia đình, người thân, bạn bè, đồng chí.

Tôi là một người bạn, người đồng chí đã từng công tác, chiến đấu với anh. Tuy thời gian ở bên anh không nhiều, nhưng đạo đức, tác phong, lối sống cũng như bản lĩnh, trí tuệ của anh đã để lại trong ký ức của tôi cũng như bạn bè, đồng chí thật sự sâu đậm.

Thượng tướng Nguyễn Khắc Nghiên - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Tham mưu trưởng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng - trò chuyện thân mật với những học viên giỏi của các học viện, nhà trường quân đội

Người khởi xướng mọi cuộc tụ họp bạn bè

Mỗi khi có dịp gặp nhau, bao giờ anh Nghiên cũng khởi xướng để các gia đình, vợ chồng, con cái gặp nhau, tổ chức liên hoan gọn nhẹ, trao đổi tình cảm và giúp nhau trong công việc gia đình cũng như trong công tác. Những buổi gặp gỡ như vậy thật sự ấm cúng và gần gũi, tạo điều kiện các chị vợ của bạn bè cũng hiểu nhau hơn.

Anh Nghiên cũng là người luôn quan tâm đến những đồng chí, đồng đội đã qua chiến đấu nhưng chưa được giải quyết các chế độ do Nhà nước quy định như chế độ thương binh, bệnh binh, trợ cấp thời gian tại ngũ…

Bốn cặp vợ, chồng: Thượng tướng Nguyễn Khắc Nghiên, Trung tướng Lê Minh Vụ, Đại tá Trần Ngọc Long và Đại tá Đinh Phước Liệu (những đồng đội đã từng 81 ngày đêm chốt giữ Thành cổ Quảng Trị năm 1972) trong một lần gặp mặt. Ảnh do gia đình cung cấp

Trong suốt cuộc đời binh nghiệp, anh đã kinh qua nhiều chức vụ, cương vị khác nhau, từ trung đội trưởng, đại đội trưởng, đến Tư lệnh quân khu, Phó tổng tham mưu trưởng, Tổng tham mưu trưởng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng. Anh cũng đã trực tiếp chiến đấu và chỉ huy chiến đấu qua nhiều trận đánh, nhiều chiến dịch lớn như chiến dịch giải phóng  Quảng Trị năm 1972, chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975. Trên tất cả các cương vị, anh đều hoàn thành tốt nhiệm vụ, thể hiện rõ tư cách người làm tướng như Bác Hồ đã dạy: Trí, dũng, nhân, tín, liêm, trung.

Bản thân tôi không được sống, công tác, chiến đấu bên anh nhiều, chủ yếu chúng tôi cùng nhau tham gia trọn vẹn chiến dịch giải phóng Quảng Trị năm 1972 (cả giai đoạn giải phóng toàn bộ tỉnh Quảng Trị từ 30/3 đến 27/6 và giai đoạn chống tái chiếm từ 28/6/1972 đến khi ký Hiệp định Pa-ri 27/1/1973).

Đây là chiến dịch diễn ra cuộc đọ sức vô cùng quyết liệt giữa ta và địch, và cũng là chiến dịch kéo dài nhất với hơn 300 ngày/đêm.

Sau khi giải phóng toàn bộ tỉnh Quảng Trị, Trung đoàn 48 được lệnh hành quân theo hướng tây Mỹ Chánh vào tham gia chiến đấu trong mặt trận Thừa Thiên-Huế, nhưng trước sự tấn công của sư đoàn địch trong kế hoạch “Lam Sơn 1972” nhằm tái chiếm lại toàn bộ tỉnh Quảng Trị (sư đoàn dù và sư đoàn lính thủy đánh bộ), Trung đoàn 48 được lệnh rút ra Quảng Trị chiến đấu và ngay hôm 28/6, Tiểu đoàn 1 (Trung đoàn 48) được giao nhiệm vụ chốt giữ khu vực Thành cổ Quảng Trị.

Đội hình Tiểu đoàn 1 bố trí 3 đại đội 1, 3, 4 đóng quân trong nội thành cổ, còn đại đội 2 (chủ công) được giao nhiệm vụ đánh địch từ xa nên chốt giữ toàn bộ khu vực Làng Tư Bưu, nhà thờ Tư Bưu. Lúc này, tôi - Lê Minh Vụ là chính trị viên đại đội, đồng chí Vương Tiến Lấp là đại đội trưởng, nhưng trong một đêm tập kích đẩy lùi quân địch ra khỏi làng Tư Bưu, đồng chí Lấp đã anh dũng hy sinh.

Trung đoàn và Ban chỉ huy bảo vệ Thành cổ Quảng Trị quyết định điều đồng chí Nguyễn Khắc Nghiên, cán bộ Đại đội 20 trinh sát của trung đoàn về làm đại đội trưởng Đại đội 2, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 48.

Đây là giai đoạn vào tháng 7, tháng 8/1972, lúc này tuyến phòng ngự giữ Thành cổ thật sự khó khăn cả về môi trường tác chiến lẫn lực lượng, phương tiện…

Trong điều kiện hoàn cảnh đó, anh Nghiên với cương vị đại đội trưởng đã trực tiếp chỉ huy, trực tiếp chiến đấu giữ vững trận địa. Mặc dù chỉ ở cấp đại đội nhưng qua tổ chức chỉ huy chiến đấu, anh đã bộc lộ rõ khả năng trình độ tác chiến, công tác tham mưu...

Không những thế anh rất thành thạo trong việc động viên, khích lệ chiến sĩ chiến đấu ngoan cường, không giảm sút ý chí. Đặc biệt là trong một trận tập kích ban đêm, anh bị thương vào tay, vết thương rất nặng nhưng anh vẫn không rời vị trí chiến đấu.

Tôi đành chấp nhận lý lẽ của anh và chúng tôi lại tiếp tục sát cánh bên nhau, tiếp tục chiến đấu cho đến khi tôi lên làm chính trị viên phó tiểu đoàn và rút khỏi Thành cổ ngày 16/9/1972.

Đúng là “lửa thử vàng, gian nan thử sức”, trong hiểm nguy, trong khó khăn thử thách, đặc biệt là thử thách trong chiến tranh, thử thách giữa cái sống và cái chết mới thật sự là thước đo chính xác về phẩm giá, tư cách, bản lĩnh, trí tuệ của một con người. 81 ngày đêm chiến đấu, trụ vững, không dao động, không bỏ vị trí, giữ vững trận địa ở Thành cổ Quảng Trị đã là một hành động thật sự anh hùng.

Sau khi được lệnh rút khỏi Thành cổ Quảng Trị, anh Nghiên vào bệnh xá sư đoàn ở Vĩnh Linh chữa trị vết thương, sau đó anh tiếp tục vào chiến đấu và chỉ huy chiến đấu ở mặt trận cánh Đông của tỉnh Quảng Trị cho mãi đến trận đánh cuối cùng 30/12/1972 tại cảng Cửa Việt (trước khi ký hiệp định Pa-ri 27/1/1973).

Sau khi lên làm chính trị viên phó tiểu đoàn, tôi bị thương phải ra Viện 4 Tân Kỳ, Nghệ An điều trị. Đến tháng 12/1972, tôi trở về đơn vị và lại được cùng anh Nghiên đi phối thuộc với Trung đoàn 101, Sư đoàn 325 tham gia trận đánh cuối cùng tại cảng Cửa Việt (lúc này anh Nghiên là tiểu đoàn phó, tôi là chính trị viên phó tiểu đoàn), sau đó chốt tại vùng giáp ranh Long Quang, Thanh Hội theo Hiệp định Pa-ri.

Đến tháng 3/1973, tôi ra Học viện Chính trị học và nhà trường giữ lại nên không có điều kiện được công tác bên anh Nghiên nữa.

Vậy mà hôm nay anh đã đi xa về cõi vĩnh hằng. Gia đình, người thân, bạn bè, đồng đội mất anh, nhưng cái Tâm của tình bạn thủy chung, son sắt và cái Tầm của người cán bộ chỉ huy, cán bộ tham mưu cả trong chiến tranh ác liệt cũng như trong xây dựng quân đội thời bình thì không bao giờ mất.

Anh Nghiên ơi! Vậy là từ nay tôi không còn thấy anh, không được gọi tên anh nữa, nhưng anh sẽ sống mãi trong ký ức, tình cảm của tôi và đồng chí, đồng đội.

* Tittle phụ do TS tự đặt