Làng áo tơi

Áo tơi ra đồng. Ảnh: PV

Yên Lạc cũng như cả xã Quang Lộc còn nghèo lắm. Vùng quê nghèo này vốn từ xa xưa đã quen với thời tiết khắc nghiệt, hết nắng nóng như thiêu như đốt lại đến mưa bão hoành hành. Ngàn đời nay, người dân đã quen sinh hoạt cùng với chiếc áo tơi quàng sau lưng. Chiếc áo làm bằng lá tơi mộc mạc chân chất quê này mùa đông thì ấm, mùa hè lại rất mát.

Bà Đặng Thị Cháu ở Yên Lạc cho biết: Xóm Yên Lạc quê bà vẫn còn khoảng hơn 70 hộ gia đình làm nghề chằm áo tơi. Năm nay bà Cháu vừa tròn 70 tuổi, thì cũng từng ấy thời gian bà gắn bó với chiếc áo độc đáo này. “Lọt lòng mẹ, bà cũng nằm trong chiếc áo tơi. Lớn lên, trừ những ngày ra đồng, còn lại đến mùa tơi, là ngày hai bữa ngồi chằm áo tơi. Đến bây giờ 70 tuổi bà vẫn chằm áo”, bà bùi ngùi.

Mùa đi lấy lá tơi vào khoảng từ tháng 3 đến tháng 6 (âm lịch). Yên Lạc là nơi chằm áo tơi nhưng đất Yên Lạc không có cây tơi, muốn có lá tơi phải lên rú khe Giao hoặc vào những con rú xa xôi ở Hương Khê (Hà Tĩnh) mới có. Từ Yên Lạc lên đó phải mất cả ngày đường đi bộ- bà Cháu cho biết.

Ông Nguyễn Danh Ân chồng bà, năm nay đã 74 tuổi vẫn đạp xe đạp đi hái lá mỗi khi mùa tơi đến. Con cái đã xây dựng gia đình và chuyển ra ở riêng, đôi vợ chồng già này hàng năm vào mùa tơi vẫn chằm áo mang ra chợ bán kiếm thêm thu nhập. “Mùa vừa rồi ông bà cũng chằm được khoảng 300 chiếc”, bà Cháu cho biết. 

Ở Yên Lạc, không ai biết nghề chằm tơi có từ bao giờ, từ đời này nối tiếp đời khác truyền nghề. “Còn gió Lào, còn mưa giông, sẽ còn áo tơi”, ông Ân nói đầy tự tin về sự tồn tại lâu bền của loại áo này. “Dân tôi bao đời nay khó nhọc, cho dù cuộc sống có đổi thay, có nhiều vật dụng đã được thay thế những đồ dùng truyền thống. Nhưng trước nắng gió Nam Lào thì không có loại áo nào chịu nổi trừ áo tơi mỗi khi ra đồng”. Dải đất hẹp miền Trung phải chịu sự khắc nghiệt của thời tiết. Nắng thì nắng đến đồng ruộng nứt nẻ. Mưa thì mưa thối đất thối cát. Nhưng con người vẫn sống. Bao đời nay vẫn thế như chiếc áo tơi thân thuộc.

Áo tơi trong cuộc sống thường nhật.

Chúng tôi về xóm chằm áo tơi vào dịp cái nóng của những ngày hè đã dần nguôi ngoai. Tuy không phải vào mùa tơi nhưng trên những con đường quanh co, đâu đâu người ta cũng dễ bắt gặp những chiếc áo tơi được quàng sau lưng bà con nông dân khi ra đồng. Mỗi một góc sân lại thấy người dân đem lá tơi, dây mây (dùng để chằm tơi) ra hong phơi. Trên những bức tường bếp cũ kỹ bao giờ cũng treo ít nhất một chiếc áo tơi. Đâu đâu cũng thấy thấp thoáng bóng dáng của chiếc áo tơi, người ta lâu nay quen gọi làng tơi Yên Lạc thay cho xóm Yên Lạc.

Ở Yên Lạc xưa nay người dân chỉ sống dựa vào nghề nông là chính. Tiếng là thế nhưng thực chất, “áo tơi nuôi nghề nông ấy chứ. Không chằm áo tơi lấy đâu ra tiền phân bón, giống má, thuốc trừ sâu”, ông Bảy nói. Chuyện thật cứ như đùa.

Mùa tơi vừa rồi, gia đình anh Đặng Văn Quang, chị Nguyễn Thị Lam chằm được hơn 600 chiếc áo. Giá áo tơi bây giờ khoảng 35.000- 40.000 đồng/ chiếc, thu về vài chục triệu đồng. Số tiền ấy đủ trang trải chi tiêu và nuôi con ăn học. “Thu nhập mỗi một mùa chằm áo tơi, làm ruộng bao giờ mới kiếm được”, chị Lam tâm sự.

Chị Lam cho biết để chằm được một chiếc áo tơi, người ta phải xếp lá sát vào nhau như lợp mái nhà tranh ngày xưa. Bẻ gập phần cuống xuống, dùng mây khâu đằn lên các lớp lá đó. Để có một chiếc áo tơi đẹp mà bền, lớp lá tơi già được đặt ngoài cùng. Bên trong lóp thêm rất nhiều lớp lá nữa. Tơi chằm xong, được phơi thêm vài nắng, rồi được cuốn lại như lũ sâu kèn, chiếc này ôm lấy chiếc kia thành từng bó năm, mười chiếc.

Cách chằm tơi như vậy đã truyền lại từ bao nhiêu đời trước. Không cầu kỳ, xa hoa, chỉ cần bỏ công sức lên rú chặt lá, phơi phong kỹ càng rồi đem chằm là được những “mẻ áo tơi” để đi mưa đi nắng.

Thuý Quang