Lao động trẻ em giữa thủ đô (3): Trẻ bán kẹo rong cũng có “bảo kê”

Trẻ em bán kẹo đêm. Ảnh: Chiến Công

Bán đến đâu thu tiền đến đấy

18h30 một ngày giữa tháng 6, một chiếc xe máy chở 2 em bé từ đâu chạy đến đỗ sát lề đường Trần Huy Liệu đoạn đầu hồ Giảng Võ, gần khách sạn Hà Nội. Người đàn ông thả 2 em bé với hai kệ hàng trước ngực đi bộ vào khu giải khát cà phê, ăn uống cách đó khoảng 500m để bán kẹo cao su. Sau khi dặn dò bọn trẻ, anh ta ra phía mép hồ Giảng Võ uống trà đá và dõi theo công việc mưu sinh của 2 đứa trẻ, khoảng 30 phút sau thì biến mất.

Chị H., người chuyên đánh giày ở địa bàn này cho biết: “Trẻ bán kẹo có sự giám sát của người lớn đã có ở đây mấy năm rồi. Các em thường bán vào cuối buổi chiều và ban đêm. Không chỉ có 2 trẻ mà nhiều trẻ. Nhưng địa bàn hoạt động của các em không chỉ riêng khu vực các quán ăn, giải khát ở Giảng Võ mà còn ở Kim Mã, hồ Thành Công, các công viên, quán nhậu ở địa bàn khác…”.

Mẹ con chị H. đánh giày kiếm sống. Ảnh: H.Phương

Hỏi về người đàn ông thường chở bọn trẻ ra hồ Giảng Võ bán kẹo, chị H. nói chỉ biết mặt, không biết tên. “Đội quân bán kẹo này trọ ở khu vực Văn Miếu hoặc dốc Hoàng Cầu (đều thuộc quận Đống Đa)”, chị H. cho biết. Theo chị H. khi mới tiếp cận địa bàn phía Bắc hồ Giảng Võ, chính người thường chở các em nhỏ đi bán kẹo cao su đã cùng với vài chục thanh niên khác từng đuổi đánh chồng chị H. “Chồng em bị đánh sứt đầu, chúng bảo “biến đi chỗ khác làm ăn”. Nhưng vì chúng em ở đây nhiều năm nên khách chỉ để chúng em đánh giày. Sau đó, họ (đám thanh niên - PV) mới chịu trả địa bàn đánh giày cho vợ chồng em. Riêng bán kẹo cao su thì họ “bảo kê” luôn”.

20h, chúng tôi ngồi uống cà phê tại một quán nhìn ra hồ Giảng Võ, một cậu bé khoảng 8, 9 tuổi chân đi dép tổ ong, tay cầm giỏ kẹo, tiến sát đến mời mọc: “Các chú mua kẹo cho cháu đi”. Khách không phản úng gì, cậu bé tiếp tục mời đi, mời lại mấy lần. Sau khi mua kẹo tôi hỏi cậu bé: - “Em tên gì”? Cậu lắc đầu. “Quê ở đâu”? “Thanh Hóa”. “Ở xã nào”? Cậu lắc đầu. “Bây giờ em trọ ở đâu”? “Ở gần đây ạ”. “Ai đưa em ra Hà Nội”? Em đi theo mẹ, mẹ làm ở quán cơm trên đường Nguyễn Khoái. Em ở đây với bạn”. Cậu bé cho biết đang ở khu trọ có 5 phòng, 3 phòng thì đi bán kẹo cao su. Phòng cậu có 4 đứa sàn sàn tuổi nhau và 2 bà già, ngày nào cũng phải đi bán kẹo. Người đưa đi bán, đón về là con của bà chủ nhà.

8 tuổi đời, 2 tuổi nghề

Có mặt tại phố Tống Duy Tân, phường Hàng Bông, quận Hoàn Kiếm, chúng tôi cũng được chứng kiến 4 em nhỏ tiếp cận khách để bán kẹo cao su. Ca làm việc ở khu vực phố cổ bắt đầu muộn hơn, kết thúc khuya hơn ở những nơi khác, có hôm các em phải thức đến 1 - 2h sáng tùy theo khách. Người bán nước ngay cổng số 9 Tống Duy Tân cho biết: “Đêm nào cũng có, không chỉ em nhỏ, mà tôi còn thấy người già bán kẹo cao su. Là người tỉnh lẻ, trẻ con khó nghe giọng, nhưng người già nói ra biết ngay giọng nằng nặng Thanh Hóa”.

Các em nhỏ bán hàng rong được theo dõi sát sao. Khoảng 23h có một người quen đến hỏi han, nếu thiếu sẽ được tiếp thêm kẹo và đương nhiên các em bị thu số tiền vừa mới kiếm được. Qua nhiều lần tiếp cận, chúng tôi được biết các em nhỏ bán kẹo cao su đều phải bỏ học từ cấp 1 để theo bố mẹ, họ hàng lên Hà Nội kiếm sống. Đi bán kẹo, mỗi em ở một địa chỉ khác nhau, người đưa đón cũng khác nhau. Một cô bé giới thiệu tên Hà, cho biết tới tháng 7 này em tròn 8 tuổi, đã ra Hà Nội bán kẹo 2 năm. Hà mách, anh “bảo kê” dặn khi bán kẹo thấy công an thì phải lảng đi chỗ khác. Một số em trai khác không được nhã nhặn như Hà, nếu hỏi thêm về đời tư, các em đáp: Không mua thì thôi!

Khu trọ dốc Hoàng Cầu, nơi trú ngụ của không ít trẻ em ngoại tỉnh. Ảnh: H.Phương

Lần theo chút thông tin từ các em, chúng tôi tìm đến các khu trọ lao động ngoại tỉnh trú ngụ. Khu trọ mà người ta vẫn giới thiệu là dốc Hoàng Cầu, nằm giữa con đường nối từ phố Hoàng Cầu và Nguyễn Phúc Lai. Những năm trước, đây là khu trọ khổng lồ có thể chứa đến hàng trăm lao động mỗi đêm. Tuy nhiên, do những nhà cao tầng mọc lên, dồn khu trọ này nhỏ lại. Bên trong khu trọ ẩm thấp, được dựng bằng ván gỗ tạm bợ chia làm 2 tầng. Tầng 1 là bãi tập kết đồ phế thải, tầng 2 là chỗ ngủ. Tuy những người trọ ở đây một mực khẳng định không có trẻ em sinh sống, nhưng chúng tôi vẫn bắt gặp một nhóm 4 đến 5 em trai tranh thủ tắm trước khi đi làm.

Cách đó không xa, địa bàn tập trung người lao động ngoại tỉnh ở phố Ngô Sĩ Liên, Trần Quý Cáp (quận Đống Đa). Theo anh Hải, bán đồ gia dụng cũ tại chợ Trần Quý Cáp tiết lộ, khu vực này có nhiều nhà trọ dành cho các người già, cặp vợ chồng, trẻ con thuê, họ là người tỉnh ngoài thuê trọ làm nghề đánh giày, bán hàng rong, buôn ve chai...

Những đứa trẻ tuổi đời mới chỉ lên 9, lên 10 vì hoàn cảnh, tác động từ gia đình, bỏ học, đã phải bươn chải, tiếp xúc với môi trường đầy rẫy những cám dỗ đã làm cho các em không còn hồn nhiên như những đứa trẻ cùng trang lứa. Tương lai các em sẽ về đâu khi cuộc sống qua ngày chỉ biết ngủ dậy và ra đường kiếm sống?.

Hà Phương