Món ăn được coi là “gói lộc” trong mâm cỗ Tết nhưng nhiều nhà lại thiếu sót

Trong mâm cỗ Tết miền Bắc, có một món gần như không bao giờ thiếu. Trẻ con thích, người lớn ăn cũng thấy vui miệng. Món này thường xuất hiện trong những bữa cơm đông đủ nhất, lúc nhà cửa rộn ràng nhất.

Nhưng ít ai để ý rằng, với người xưa, đây lại là món mang ý nghĩa "gói lộc – giữ lộc" rất rõ trong năm mới. Đó chính là nem rán (chả giò).

Nem rán – món ăn của sự "thu gom"

Nhìn qua, nem rán chỉ là món ăn quen thuộc: thịt, miến, mộc nhĩ, trứng, rau củ… băm nhỏ, cuốn trong bánh đa nem rồi rán vàng. Nhưng nếu nhìn dưới góc độ phong tục, đây là một món tượng trưng cho việc thu gom và tích lũy.

Tất cả nguyên liệu đều được thái nhỏ, trộn đều, cuốn gọn lại trong một lớp vỏ. Người xưa gọi đó là "thu cái rời rạc thành một chỉnh thể". Đặt trong bối cảnh đầu năm, nem rán mang ý nghĩa: Gom may mắn, gói tài lộc, giữ mọi thứ trong khuôn khổ, không để thất thoát.

Vì thế, có nhà rất kỹ: mâm cỗ Tết nhất định phải có nem, đặc biệt là mùng Một.

Hình dáng nem rán và quan niệm "lộc phải được gói"

Khác với các món bày mở như thịt gà, bánh chưng, nem rán luôn ở trạng thái được cuốn kín. Không lộ nhân, không bung vỡ. Trong quan niệm dân gian, đó là hình ảnh rất đẹp cho đầu năm.

Lộc mà lộ ra ngoài thì dễ tán, của cải mà không biết giữ thì dễ hao.

Nem rán vì thế được coi là món ăn mang thông điệp biết thu – biết giữ, rất hợp với tinh thần năm mới: làm ăn chặt chẽ, tiêu xài có chừng mực.

Một chi tiết nhỏ nhưng rất đáng chú ý: nem Tết miền Bắc hiếm khi rán non, phải rán vàng ruộm, giòn đều, màu đẹp mắt.

Theo quan niệm cũ, màu vàng tượng trưng cho tài lộc và thịnh vượng. Nem rán vàng đều được coi là "lộc chín", "lộc tới nơi". Nem bị cháy sém hoặc rán ẩu, vỏ nứt toác, bị xem là không may – nhất là trong bữa đầu năm.

Bởi vậy, người rán nem Tết thường rất cẩn thận: canh lửa, canh dầu, trở tay đều. Không chỉ để ngon, mà còn để mâm cỗ tròn vía.

Nem rán – món ăn của sự quây quần

Không giống nhiều món có thể mua sẵn, nem rán Tết thường gắn với cảnh cả nhà cùng làm. Người cuốn, người pha nhân, người rán. Không khí ấy chính là một phần linh hồn của Tết.

Trong quan niệm dân gian, lộc đến mạnh nhất khi nhà cửa ấm, người đông đủ. Nem rán – món ăn được tạo ra từ sự góp tay – vì thế được xem là món "kéo lộc về nhà".

Có lẽ vì vậy mà nem rán thường xuất hiện trong những bữa cơm đông đủ nhất: tất niên, mùng Một, mùng Hai.

Nem rán quá quen. Quen đến mức bị coi là món "bình dân", "ăn chơi", "trẻ con thích". Ít ai nghĩ một món rán lại mang nhiều tầng ý nghĩa đến vậy.

Thêm vào đó, trong nhịp sống hiện đại, nem thường được mua sẵn. Không còn công đoạn cuốn, không còn sự chờ đợi. Khi mất đi quá trình, món ăn cũng mất dần ý nghĩa tinh thần ban đầu.

Nhưng với những gia đình còn tự cuốn nem Tết, họ vẫn giữ quan niệm rất rõ: ăn nem đầu năm là ăn lộc gói.

Nem rán không phải món ăn để ăn vội

Khác với ngày thường, nem Tết hiếm khi được ăn vội. Người ta gắp từng chiếc, ăn chậm, chấm nước mắm pha kỹ. Đó không chỉ là thói quen, mà còn là một dạng "ăn có ý thức".

Ăn nem Tết là để thưởng thức sự đủ đầy, chứ không phải để no. Và trong quan niệm cũ, ăn chậm đầu năm là dấu hiệu của một năm không vội vã, không thiếu thốn.

Nem rán không nói lên giàu sang tức thì. Nó không hứa hẹn phát tài nhanh. Nhưng nó đại diện cho một kiểu lộc rất bền:

– Lộc biết gom

– Lộc biết giữ

– Lộc đến từ sự quây quần

Nếu Tết này, mâm cỗ nhà bạn vẫn có đĩa nem rán vàng ruộm, đừng chỉ coi đó là món ăn quen miệng. Biết đâu, trong chiếc nem nhỏ ấy, người xưa đã gửi gắm một lời chúc rất thầm: năm mới, lộc đủ đầy và ở lại lâu với gia đình.