Nâng cao nhận thức cho học sinh vùng cao, xóa bỏ hình ảnh những cặp “vợ chồng học sinh”

Đẩy mạnh tư vấn và khám sức khỏe tiền hôn nhân góp phần bảo vệ, phát triển các dân tộc thiểu số ít người

"Vợ chồng học sinh"

Ở vùng dân tộc thiểu số, tình trạng tảo hôn không chỉ xảy ra với các bé gái mà trẻ em trai cũng không tránh khỏi cái vòng luẩn quẩn này. Theo Báo cáo 5 năm thực hiện "Giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2015 – 2020" của Ủy Ban dân tộc và UN Women, tuổi kết hôn trung bình của người dân tộc thiểu số (DTTS) tảo hôn năm 2018 là 17,5 tuổi đối với nam và 15,8 tuổi đối với nữ. Theo giới tính, tỷ lệ tảo hôn của nữ DTTS năm 2018 vẫn cao hơn so nam DTTS (nam 20,1% và nữ 23,5%).

Người Mông ở Hang Kia và Pà Cò, tỉnh Hòa Bình từ xa xưa có tục "bắt vợ" mỗi khi Xuân về. Những cô gái ở độ tuổi 13 - 14 đã được "bắt" về nhà chồng để lo việc nương rẫy, chăm chồng, chăm con. Như trường hợp em T, sinh năm 2008 ở xóm Xà Lĩnh 1, xã Pà Cò đã kết hôn khi mới 12 tuổi. Chồng của T cũng chỉ sinh năm 2006. Cả hai vẫn còn đang đi học nhưng thấy "ưng nhau" nên đã quyết định lấy nhau. Vào ngày Tết cổ truyền của dân tộc, em T đã được "bắt" về làm vợ và tổ chức làm đám cưới sau đó.

Cũng như T, ở tuổi 15 em M đang được tới trường, vui chơi với bạn bè nhưng vì hủ tục mà đã bỏ lại giấc mơ đèn sách. Hai vợ chồng giờ có một đứa con mà không có công ăn việc làm ổn định. Chồng của M đi làm thuê còn em ở nhà chăm con. Cuộc sống thiếu thốn, con thường xuyên ốm đau nên càng khó hơn. Nhìn thấy các bạn cùng lứa đi học, M lại cảm thấy tiếc nuối.

Tảo hôn, hôn nhân cận huyết dẫn tới nhiều hệ lụy. Ảnh minh họa

Câu chuyện về những cặp "vợ chồng học sinh" ở vùng dân tộc miền núi không phải là ít. Nghĩ tới tương lai sau này của những gia đình này mà không khỏi ái ngại. Tảo hôn làm trẻ hạn chế cơ hội học tập, mất đi cơ hội được đào tạo, tìm công việc làm ổn định. Hơn nữa, nhiều em cũng không lường được hết hệ lụy mà mình phải đối mặt khi thiếu đi kiến thức chăm sóc sức khỏe sinh sản. Việc kết hôn sớm cũng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, chất lượng dân số.

Các chuyên gia đã khuyến cáo, kết hôn sớm ảnh hưởng tới thể chất của trẻ, nhất là các em gái. Khi chưa đủ tuổi trưởng thành, cơ thể chưa phát triển hết, việc quan hệ tình dục sớm, mang thai rồi sinh con, nuôi con sẽ khiến sự phát triển thể chất đầy đủ của người phụ nữ bị chậm lại, thoái hóa. Nhiều người mẹ "trẻ con" để lại di chứng nặng nề, thậm chí tử vong. Việc nuôi con thiếu hiểu biết cũng như ý thức trách nhiệm chưa có khi còn quá ít tuổi sẽ khiến con suy dinh dưỡng, còi cọc, dễ mắc bệnh hơn.

Lớp học tổ chức câu lạc bộ tuyên truyền đẩy lùi nạn tảo hôn

Ở các trường dân tộc miền núi, vận động học sinh đi học đã khó lại đối mặt thêm tình trạng học sinh bỏ học để lập gia đình vì tập tục, vì sự thiếu hiểu biết. Bởi vậy, những ngôi trường ở vùng cao bằng nhiều cách đã chung tay đẩy lùi tảo hôn, hôn nhân cận huyết cho học sinh.

Tỉnh Hòa Bình có nhiều dân tộc Mường, Thái, Mông, Tày… sinh sống, tỷ lệ tảo hôn, hôn nhân cận huyết còn cao. Trong 6 tháng đầu năm 2019 có 97 số trường hợp, trong đó phần lớn đều tập trung vào bộ phận dân cư là đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống ở vùng có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn. Những huyện người dân tộc thiểu số sinh sống, tỷ lệ càng cao như Mai Châu, Kim Bôi, Tân Lạc, Lạc Sơn, Lương Sơn...

Trường PT Dân tộc Nội trú THCS và THPT B huyện Mai Châu tổ chức tuyên truyền về tảo hôn và hôn nhân cận huyết. Ảnh TL

Tại Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS và THPT B huyện Mai Châu (Hoà Bình) đã tiến hành tổ chức Cuộc thi "Tìm hiểu Pháp luật về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống" cho 230 học sinh Trường PT Dân tộc nội trú THCS và THPT B huyện Mai Châu. 

Các học sinh tham dự thi trắc nghiệm tìm hiểu các quy định pháp luật về hôn nhân và gia đình; tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, liên hệ thực tế và đưa ra những giải pháp. Ngoài ra, các em cũng tổ chức văn nghệ, trình diễn tiểu phẩm nội dung về hôn nhân và gia đình, bình đẳng giới; chung tay giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống…

Bên cạnh đó, còn có những buổi cán bộ dân số giới thiệu, trao đổi và cùng thảo luận các vấn đề liên quan đến quy định của pháp luật về luật hôn nhân, tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống; Thực trạng, nguyên nhân, hậu quả và các giải pháp ngăn ngừa, khắc phục nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống... nâng cao nhận thức cho các em.

Trường Phổ thông dân tộc nội trú Nam Trà My (Quảng Nam) trước đây việc duy trì sĩ số luôn là một thách thức do học sinh bỏ học vì nạn tảo hôn. Thấy việc tuyên truyền bằng phương pháp phổ biến kiến thức thông thường trên lớp chưa mang lại hiệu quả như mong muốn, nhà trường đã thay đổi cách tiếp cận. 

Theo lãnh đạo nhà trường, Trường đã phối hợp với Đài Truyền thanh và Truyền hình huyện xây dựng phóng sự truyền hình về chính những học sinh của trường nghỉ học do tảo hôn để chiếu trong các giờ ngoại khóa, tổ chức các hội thi, hội diễn tìm hiểu về chủ đề tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống… Việc đổi mới tuyên truyền đã mang lại hiệu quả khi năm học qua, trường chỉ ghi nhận 1 trường hợp học sinh bỏ học do tảo hôn.

Riêng học sinh tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS và THPT Yên Minh, tỉnh Hà Giang (nơi đào tạo con em các dân tộc thiểu số 4 huyện vùng cao) đã không còn tình trạng bị cha, mẹ ép cưới tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Trường đã thành lập Ban chỉ đạo thực hiện mô hình trường học không tảo hôn, kết hôn cận huyết. Từng năm học, giai đoạn, trường đều xây dựng các kế hoạch cụ thể nhằm ngăn ngừa tình trạng này.

Câu lạc bộ tiền hôn nhân được thành lập ở trường mỗi tháng sinh hoạt một lần theo từng chủ đề thực hiện đa dạng, linh hoạt các nội dung, hình thức. Ngoài ra để tuyên truyền sức khỏe sinh sản, CLB cũng mời cán bộ Trung tâm DS-KHHGĐ huyện Yên Minh, giáo viên giảng dạy môn sinh học, cán bộ y tế trường tuyên truyền, hướng dẫn;Tổ chức các hội thi tuyên truyền tìm hiểu về sức khỏe sinh sản vị thành niên…

Mô hình trường học không tảo hôn, hôn nhân cận huyết, với sự linh hoạt, sáng tạo trong việc triển khai hoạt động của CLB tiền hôn nhân ở trong các trường dân tộc nội trú đã thực sự đem lại những kết quả tích cực. Các mô hình này đã giúp học sinh có nhận thức đầy đủ về hậu quả, nguyên nhân, cách phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết; kỹ năng thực hành chăm sóc sức khỏe sinh sản trong vị thành niên, thanh niên… Các em ngoài nâng cao nhận thức còn trở thành tuyên truyền viên tích cực trong việc đẩy lùi hủ tục với với bạn bè và người thân.

Gia Minh