Ngắc ngoải … vườn cò

Nhưng hiện nay, các vườn chim, cò ở miền Tây Nam Bộ từ Cần Thơ đến Cà Mau đang ở trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng, không còn là nơi "đất lành chim đậu" nữa!. Ngoài cò còn có hơn 150 loài thực vật thuộc 50 họ, cùng với 100 loài động vật khác và 15 loài bò sát sống chan hoà, tồn tại ở các vườn chim đang đứng trước nguy cơ bị xoá sổ.

 

Những đàn chim trời đang đứng trước nguy cơ xóa sổ vì nạn “tận diệt”.  Ảnh: TL

 

 Gọi chim về

Chị Trần Kim Phượng - chủ vườn cò Phước Chung xã Mong Thọ B, huyện Châu Thành - Kiên Giang - kể: "Vườn cò nhà tôi mới đưa vào khai thác du lịch khoảng 5 năm nay. Vườn rộng chừng 5 ha, trồng tràm, nên cò về ở nhiều lắm...".

Để giữ cò, anh Quách Thanh Hồng (chồng chị Phượng) chia mảnh đất làm hai lô, một lô trồng tràm nội địa, lô kia trồng toàn bình bát. Vì bình bát là loại cây rất thích hợp với cò, lại chịu được phân của chúng nên xanh tốt bời bời. Cây sum suê vừa giữ chân cò, vừa giúp chúng sinh sôi nảy nở.

 

Đến nay, vườn cò Phước Chung của vợ chồng anh đã có từ 15.000 - 20.000 con các loại. Trong đó có cả cồng cộc, bồ nông, diệc, diệc lửa, diệc mốc, trích, trích ré, cúm núm, bìm bịp, vạc...

 

Phước Chung là vườn chim hiếm hoi của tỉnh Kiên Giang, hút khách từ các địa phương lân cận như Cần Thơ, Long Xuyên (An Giang), Hà Tiên,thành phố Rạch Giá đến. Để tăng độ hấp dẫn, năm nào anh Hồng cũng cải tạo, nâng cấp vườn, tốn phí chừng hơn 20 triệu đồng. Từ năm 2009, anh bắt tay xây dựng nơi đây thành vườn du lịch sinh thái, có chòi cho du khách quan sát cò...

Vườn cò Bằng Lăng, Phường Thới Thuận, Quận Thốt Nốt - TP Cần Thơ cũng là một vườn chim nổi tiếng độc đáo ở TP Cần Thơ.

Vào năm 1983, có vài trăm con cò về tá túc trên các hàng xoài, dừa bao quanh ruộng lúa nhà ông Nguyễn Ngọc Thuyền. Vốn bản tính yêu thích thiên nhiên, ông không xua đuổi hay săn bắt mà còn trồng thêm nhiều cây để cò ở. Đến năm 1994, số lượng cò gọi nhau về ngày càng nhiều.  Trước tình hình đó, ông bàn bạc cùng vợ con đào ao nuôi cá làm thức ăn cho cò, trồng thêm cây cho chúng cư trú.

 

Dưới sự miệt mài chăm sóc của gia đình ông, cây cối trong vườn xanh tốt, lượng cò rủ nhau về ngày càng nhiều hơn. Đến nay, vườn cò Bằng Lăng đã có trên 300.000 con với gần 20 chủng loại: cò quắm, cò ngà, cò cá, cò ruồi, cò ma, cò xanh, cò rằn, cò rán, cò lép, cò đúm, cò sen, cò nhạn. Các loại "bạn cò" có: cồng cộc, bạc má, điên điển, bồ nông, bìm bịp... Nhiều nhất vẫn là cò cá, cò ruồi, cò ma. Trung bình mỗi năm cò đẻ ba đợt, mỗi đợt có khoảng 100.000 ổ, mỗi ổ có từ 2 - 4 trứng.

 

Ông Thuyền nói: "Điều kỳ lạ là cò chỉ thích quanh quẩn trong "ngôi nhà xanh" mà tôi đã cố công vun đắp cho chúng, chứ tuyệt nhiên không xâm phạm sang các khu vườn kế cận khác, mặc dù điều kiện sống cũng giống nhau..."

Vào mỗi buổi chiều, nếu đứng trên chòi cao quan sát sẽ thấy đàn cò trắng bay về nơi cư trú. Màu trắng cánh cò lấn át cả màu xanh của lá. Hàng ngày có rất nhiều du khách đến tham quan, có cả khách du lịch nước ngoài. Điều lo lắng của ông Thuyền là tình trạng bẫy bắt cò ngày càng gia tăng.

 

Còng cộc cố bám trên cây về tổ sau khi trộm bắt bị rớt lại. Một số người còn dùng cả thuốc độc tẩm vào thức ăn rồi rải khắp bờ ruộng, cò ăn phải thức ăn tẩm thuốc độc, một số con chết tại chỗ, nhiều con bay về vườn thì đuối sức rũ cánh chết tức tưởi, nằm vất vưởng trên cây. Khi ấy mọi người lại phải bưng thúng rảo quanh vườn để đi lượm xác…

Mặc dù dư luận và báo chí đã nhiều lần cảnh báo nạn săn bắt các loài chim trời quý hiếm nhưng các "tay bẫy" vẫn ngang nhiên săn lùng, đuổi bắt chim. Ngay cả những vườn chim, cò nổi tiếng ở ĐBSCL, từng thu hút khách du lịch, đem lại nguồn doanh thu mỗi năm hàng trăm triệu đồng như các vườn chim, cò ở Bạc Liêu, Cà Mau, Sóc Trăng, Cần Thơ, Kiên Giang... nay đã bị rình mò, săn đuổi ráo riết, khiến số lượng chim cò mỗi ngày càng ít đi. Các vườn cò xưa kia đông đúc, nay vắng tanh.

Sân chim Tân Duyệt (Dầm Dơi), Chà Là (Cái Nước- Cà Mau) là những sân chim lớn được hình thành cách đây trên 50 năm. Vào lúc cao điểm, các sân chim này lên đến cả trăm ngàn con với hơn 25 loài, nhưng nay chỉ còn vài loài.

 

Sân chim Bạc Liêu (Bạc Liêu) được xếp vào loại lớn nhất Nam Bộ trên diện tích 105 ha, từ năm 2000 được Bộ Nông Nghiệp và Phát triển Nông thôn xếp vào hệ thống rừng đặc dụng Việt Nam để bảo tồn loài và bảo tồn nơi cư trú được tỉnh đầu tư xây dựng thành khu du lịch sinh thái vườn chim. Nhưng vài năm qua, do nhiều nguyên nhân, có  nhiều hộ lấn đất đào ao nuôi tôm sú, lấn đất cất nhà trái phép, cùng với điện thắp, máy quạt chạy suốt đêm phục vụ nuôi tôm nên  đàn chim ở đây giảm đi đáng kể. Hay các vườn cò Tân Long (huyện Ngã Năm - Sóc Trăng); Bằng Lăng (Thốt Nốt - Cần Thơ)... được xếp là điểm du lịch sinh thái kết hợp sông nước chợ nổi đang có nguy cơ bị xoá sổ. Nếu không có giải pháp bảo vệ kịp thời, trong tương lai các vườn chim ở miền Tây chỉ còn là kỷ niệm...

Từ Cần Thơ theo quốc lộ 1A về hướng Bạc Liêu về Cần Thơ, đi dọc dốc cầu Phụng Hiệp tới Thị trấn Cái Tắc (huyện Châu Thành-Hậu Giang) la liệt các điểm bán chim được cột thành từng xâu, treo lủng lẳng trên cây.

Còn một đoạn ngắn từ vườn cò Tân Long đến Quốc lộ 1A có tới gần chục quán nhậu đề bảng giá chi tiết các món ăn từ thịt chim, cò. Cồng cộc rô ti: 120 ngàn đồng/con, cò nấu cháo lòng: 100 ngàn đồng/con, lẩu cò: 85 ngàn đồng/con, cò nướng:  80 ngàn đồng, cò khìa: 80 ngàn đồng/con... Ngoài ra, họ còn bán cả trứng chim, cò giá từ 4 - 5 ngàn đồng/trứng.

Có nhiều Khu du lịch sinh thái mỗi ngày thu hút hàng trăm du khách trong và ngoài nước đến tham quan, nhưng ngày ngày lũ cò phải đối mặt với những "sát thủ" đang rình rập ngay dưới gốc cây. Họ dùng mọi biện pháp như bẫy lưới, bẫy bằng lưỡi câu, thuốc cò và dùng cả cassette phát ra tiếng chim kêu để dụ đàn chim đến và sập bẫy.

Ông Huỳnh Văn Thỏ- chủ Khu du lịch sinh thái vườn cò Tân Long bức xúc: "Ông bà mình có câu đất lành chim đậu. Nghĩ mình có duyên với cò nên vợ chồng tui với mấy đứa con ra sức bảo vệ nhưng không xuể chú ơi. Hồi trước canh đầu trên thì họ lẻn đầu dưới. Rảo đêm thì họ phá ngày và ngược lại. Chịu hết nổi, tui mua mấy con chó bécgiê thì tình hình mới tạm yên".

 

Mặc dù có tháp quan sát, nhưng ông Mười - chủ vườn cò Tân Long vẫn khó bảo vệ được chim trời.

Còn ở vườn cò Bằng Lăng, tình trạng dùng bẫy lưới bắt cò của người dân địa phương thường xuyên diễn ra. Ông Nguyễn Ngọc Thuyền, chủ khu du lịch sinh thái vườn cò Bằng Lăng cho biết: "Có hôm, gia đình tôi đi tháo gỡ mỏi tay cò bị mắc lưới. Tôi đã nhiều lần khuyên bà con xung quanh không nên bẫy cò và giải thích: Làm như thế là tiêu diệt động vật hoang dã; Nhưng họ không nghe, vẫn thản nhiên bắt cò đem bán. Một số người còn dùng cả thuốc độc tẩm vào thức ăn rồi rải khắp bờ ruộng, cò ăn phải thức ăn tẩm thuốc độc, một số con chết tại chỗ, nhiều con bay về vườn thì đuối sức rũ cánh chết tức tưởi, nằm vất vưởng trên cây. Khi ấy gia đình tôi phải bưng thúng rảo quanh vườn để đi lượm xác".

 

Cồng cộc ở sân chim Bạc Liêu đang thưa dần. Ảnh: PV

 

Còn anh Quách Thanh Hồng, chủ vườn cò Phước Chung nói: "Hiện nay, thợ săn có nhiều chiêu bắt chim. Ban ngày họ giăng những cái lưới chụp dài hàng chục mét, buộc cò mồi ở giữa để dụ những đàn cò bay về vườn hạ xuống bắt mồi.  Mỗi ngày 2 lần, khi cò bay đi kiếm ăn và bay về tổ là họ canh chờ từng đàn bay vào tầm ngắm rồi giựt dây. Ban đêm, họ dùng máy cassette phát những tiếng kêu của các loài chim. Nghe những âm thanh này, cò tưởng bạn tình gọi, bay đến và bị sập bẫy ngay". Ông Thuyền bức xúc: "Chúng tôi đã nhiều lần báo với chính quyền địa phương về tình trạng bẫy cò, chính quyền địa phương cũng xuống ngăn chặn một vài lần. Nhưng khi chính quyền đi thì mọi chuyện vẫn như cũ".