Nguyễn Huy Thiệp – nhà văn tầm cỡ quốc tế nhưng cuộc sống đầy nỗi buồn, thiếu thốn

Kể từ tác phẩm đầu tay Vết trượt được viết năm 1986 (truyện ngắn đăng trên Tuần báo Văn Nghệ), cuộc đời sáng tác của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp có chừng hơn 50 truyện ngắn, 10 kịch bản, 4 tiểu thuyết và nhiều bài phê bình văn học, tiểu luận đáng chú ý.

Trong đó, các tác phẩm được văn đàn đánh giá xuất sắc có: Tướng về hưu, Những ngọn gió Hua Tát, Như những ngọn gió, Mưa Nhã Nam, Con gái thủy thần, Thương nhớ đồng quê...

Không chỉ gây xôn xao trong nước, từ những năm 80, tên tuổi của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã vang đến cái nôi của nghệ thuật và văn chương là Pháp. Có thể nói, cho đến nay, ông là nhà văn Việt Nam có nhiều tác phẩm được dịch ra nhiều ngôn ngữ nhất.

Tướng về hưu được in ra nhiều thứ tiếng xuất bản ở nhiều nước

Trong đó, Tướng về hưu là truyện ngắn được dịch ra đầu tiên và khá sớm, sau 2 năm gây xôn xao trên văn đàn Việt. Tác phẩm được đăng trên tạp chí Les Temps Moderness của Pháp, mở đầu cho nhiều tác phẩm nổi bật của ông đến với bạn đọc nơi đây. Với những đóng góp này, ông được nhận Huân chương Văn học Nghệ thuật của chính phủ Pháp trao tặng năm 2007.

Ngoài ra, tác phẩm Tướng về hưu của ông còn được các nhà nghiên cứu nước ngoài dịch sang tiếng Anh, tiếng Đức. Tác phẩm Sang sông được dịch, phát hành cùng 17 truyện ở Mỹ (2003); Muối của rừng dịch sang tiếng Italia, Thụy Điển; Mưa Nhã Nam cũng dịch sang tiếng Thụy Điển. Tiếng Hà Lan có Trái tim hổ… và nhiều ngôn ngữ khác như Hàn Quốc, Nhật Bản, Indonesia...

Năm 2008, với sự đánh giá cao của học giả Claudio Magris, Nguyễn Huy Thiệp được trao giải thưởng Nonino Risit d'Âur của Italia.

Nổi tiếng, sách bán chạy, cuộc sống của nhà văn sẽ dư dả hơn nếu không gặp quá nhiều trắc trở

Thế nhưng điều khiến không ít người bất ngờ là tên ông chưa từng xuất hiện ở giải thưởng tên tuổi nào trong nước.

Nhà văn Nguyễn Bình Phương chia sẻ rằng Nguyễn Huy Thiệp chưa được đánh giá xứng đáng, ông chưa được trao Giải thưởng Nhà nước, cũng chưa có giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam. "Đây là món nợ lớn nhất của Hội Nhà văn với Nguyễn Huy Thiệp" - Phó chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam nói.

Thế mà nhiều năm trước, trả lời trên một tờ báo về "nghịch lý": xuất bản, nhận nhiều giải thưởng ở nước ngoài nhưng lại không có duyên với các giải trong nước, ông tưng tửng: "Đến Chúa Jesus còn bị hắt hủi tại quê nhà cơ mà. Tôi thì ăn thua gì".

Ông từng gác bút để hưởng cuộc sống an nhàn bên gia đình, con cháu

Đúng là "có ăn thua gì" so với một "nghịch lý" khác – sự sắp đặt của số phận. Sách bán chạy là thế, nổi tiếng là thế nhưng cuộc sống của ông thì nhiều trắc trở, chật vật đến tận cuối đời. Ông có hai người con trai thì một từng là nạn nhân của làn sóng đô thị hóa lúc giao thời khiến ông một thời đau đớn.

Ông từng chia sẻ, tác phẩm "Tuổi 20 yêu dấu", nguyên mẫu chính là con trai một thời sai lầm của ông. Rất may sau này, người con của ông đã thay đổi và hết lòng chăm sóc, phụng dưỡng khi ông ốm yếu.

Thực ra, với việc có nhiều sách được tái bản, nhà văn lẽ đã có cuộc sống dư dả tuổi già. Bởi trước khi quyết định dừng bút mấy năm trước, ông đã ký hợp đồng chuyển giao toàn bộ tác phẩm cho NXB Trẻ sử dụng trong vòng 5 năm trị giá 500 triệu đồng. Nhà văn chỉ giỏi sắp xếp chữ nghĩa chứ với cuộc sống của chính mình có khi lại vụng về. Từng có thời điểm, nhà văn thừa nhận, phải viết tiểu thuyết 3 xu để kiếm sống, cắt đất vườn nhà ra để bán, xong rồi trào lộng: "Bán đất cũng như bán dâm ấy, thử một lần thế là làm mãi".

Sức khỏe ông sa sút nhiều khi 2 lần tai biến

Vậy mà hồi ông bị tai biến lần 2, người thân của ông chia sẻ với báo Tuổi trẻ rằng tiền dành dụm của cả gia đình chỉ còn 9 triệu đồng. Trong khi đó còn có hai người khác cũng đang ốm nặng. Năm ngoái, người vợ đảm đang, tần tảo mất đi khiến ông hụt hẫng, sức khỏe thêm phần sa sút. Chỉ nằm trên giường hoặc ngồi dựa, mọi sinh hoạt phụ thuộc vào các thành viên trong gia đình. Cảm như số phận nhân vật vận vào ông vậy.

Có độc giả sau khi đọc thông tin về cuộc sống của ông đã viết: "Mình không nghĩ nhà văn như chú Huy Thiệp, lại nghèo thế"; "Một nhà văn danh tiếng tầm cỡ quốc tế mà bài viết mô tả, nghèo cho đến cuối đời quả là khó hiểu...".

Được biết, lễ tang của "vua truyện ngắn", Hội Nhà văn Việt Nam sẽ cùng gia đình đứng ra lo liệu, tổ chức cho ông. Danh sách trao Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật lần này đã có tên ông. Tiếc là ông đã không thể chờ đến này đó, được tận tay nhận phần thưởng mà lẽ ra, ông phải được trao từ lâu rồi mới phải.